Gazze’deki soykırıma karşı yükselen ‘direniş’ dünyanın en önemli kültür organizasyonlarını sarsmaya devam ediyor. Eurovision Şarkı Yarışması’nın 70 yıllık tarihindeki en büyük boykotla karşı karşıya kalmasının ardından 130 yıllık Venedik Bienali’ne de bu yıl sanatın estetik tartışmalarıyla değil, Gazze’deki soykırıma karşı yükselen ‘direniş’ damgasını vurdu. 61. Venedik Bienali’nin 5 Mayıs’taki profesyonel ön açılışında, aralarında ana sergi sanatçılarının da bulunduğu yaklaşık 60 isim, İsrail’in katılımını protesto etmek ve Filistinli meslektaşlarının sesini dünyaya duyurmak için bir araya gelmişti. İsrail protestoları Bienal tarihine geçecek bir krizin de kapısını araladı. Önce İsrail ve Rusya etrafında büyüyen gerilim, uluslararası Altın Aslan jürisinin açılışa günler kala toplu istifasına yol açtı. Ardından İran İslam Cumhuriyeti, dünyanın en önemli sanat organizasyonlarından biri olan Venedik Bienali’nden çekildiğini açıkladı.
İSTİFANIN NEDENİ YAHUDİ LOBİSİ
Uluslararası jürinin istifa nedeni ise İsrial baskısını belgeledi. İsrail’i ‘insanlığa karşı suç’ gerekçesiyle ödül dışı bırakacağını açıklayan jüriye, İsrailli sanatçının ‘tazminat’ tehdidi ve Bienal yönetiminin ‘korumama’ baskısıyla diz çöktürüldüğü ortaya çıktı. 5 kişilik jüri, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından “insanlığa karşı suçlarla” itham edilen İsrail ve Rusya’yı değerlendirme dışı bırakacağını duyurmuştu. Ancak bu karardan kısa bir süre sonra, açılışa bir iki gün kala tüm jüri üyelerinin aniden istifa etmesi soru işaretlerine yol açmıştı. O günlerde ‘baskı’ olarak fısıldanan iddialar, belgeleriyle kanıtlandı. Ortaya çıkan yeni detaylara göre; İsrail’i temsil eden sanatçı Belu-Simion Fainaru, jüriye karşı ‘ırk ayrımcılığı’ ve ‘antisemitizm’ iddialarıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) gideceğini belirterek büyük bir baskı kurdu. Bu noktada Bienal yönetimi, bağımsız jürinin arkasında durmak yerine, üyeleri ‘kişisel olarak tazminattan sorumlu tutulabilecekleri’ konusunda tehdit etti. Dev tazminat davalarıyla karşı karşıya bırakılan ve kurumsal korumadan mahrum edilen 5 jüri üyesi, açılışa saatler kala topluca istifa etmek zorunda kaldı. İsrailli sanatçı Fainaru’nun yasal işlem tehdidini doğrulaması ve Bienal sözcüsünün olayları sessizce teyit etmesi, sanatın lobi ve hukuk sopasıyla nasıl esir alındığını bir kez daha kanıtladı.
SANATÇILAR ÖDÜLLERDEN ÇEKİLDİ
Jürinin istifasının ardından Bienal Vakfı, geleneksel Altın Aslan ödüllerini kaldırarak halk oylamasıyla belirlenecek ‘Ziyaretçi Aslanları’ ödülünü duyursa da bu sistemde İsrail ve Rusya’nın yeniden yarışa dahil edilmesi tartışmaları daha da alevlendirdi. Hyperallergic’in haberine göre, uluslararası sergide yer alan 54 sanatçı ile 16 ulusal pavyon ekibi, ödül değerlendirmesinden toplu olarak çekildiklerini açıkladı. e-flux üzerinden yayımlanan ortak bildiride, kararın jüriye destek amacı taşıdığı belirtildi. Bienalin açılış sürecinde protestolar sokaklara da taşındı. Filistin ve işçi hakları için düzenlenen yürüyüşte binlerce kişi Venedik sokaklarında Filistin bayraklarıyla yürüdü. Göstericiler Arsenale kompleksine ulaşmaya çalışırken polis barikatıyla karşı karşıya geldi. Çevik kuvvet ekipleri göstericileri kalkan ve coplarla geri püskürttü.
TÜRKİYE PAVYONUNDAN GREVE DESTEK
Sanat Soykırıma Karşı İttifakı (ANGA) tarafından organize edilen grev nedeniyle bienalin ön izleme gününde yaklaşık bir düzine pavyon tamamen ya da kısmen kapalı kaldı. The Guardian’ın haberine göre Belçika, Hollanda, Avusturya, Japonya, Kuzey Makedonya ve Güney Kore pavyonları gün boyu ziyaretçi kabul etmezken; İngiltere, İspanya, Fransa, Mısır, Finlandiya ve Lüksemburg pavyonları ise belirli saatlerde kapatıldı. Ana sergide yer alan sanatçılar arasında Filistin bayrakları asanlar ve “Filistin dünyanın geleceğidir” yazılı afişler taşıyanlar oldu. Protestoya İstanbul Kültür Sanat Vakfı koordinasyonunda gerçekleştirilen ve sanatçı Nilbar Güreş’in ‘Gözlerinizden Öperim’ sergisinin görücüye çıktığı Türkiye Pavyonu da destek verdi. Türkiye’nin Roma Büyükelçisi Elif Çomoğlu Ülgen sosyal medya paylaşımında, Filistin’le dayanışma ve İsrail’i protesto etmek üzere Türkiye pavyonunun da 8 Mayıs’ta kapalı kaldığını belirtti.
