Türkiye endemik bitkileri ve botanik dünyası üzerine yapılan araştırmalar hız kesmeden devam ederken, İzmir'den sevindirici bir haber geldi.
Yeni bitki keşfi için arazide olan bilim insanları, literatürde daha önce yer almayan bir türü kayıt altına aldı.
İzmir sınırları içerisinde, Batı Anadolu coğrafyasına has bu yeni bitki, Türkiye topraklarında yetişen ilk endemik göbek otu türü unvanını kazandı.
Konuyla ilgili detaylı bilgiler veren Ege Üniversitesi (EÜ) Botanik Bahçesi Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım, dünyada toplam 16 adet göbek otu türü bulunduğunu hatırlattı.
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Türkiye'de daha önce 7 türün kaydı olduğunu, bu yeni keşifle birlikte sayının 8'e yükseldiğini söyledi.
İZMİR GÖBEK OTU NEREDE KEŞFEDİLDİ?
Bilimsel araştırmalar, İzmir'in Ödemiş ilçesine bağlı Ovacık Platosu üzerinde yoğunlaştı.
Ege Üniversitesi (EÜ) ile Hacettepe Üniversitesi (HÜ) bünyesindeki araştırmacıların ortaklaşa yürüttüğü titiz çalışmalar sonucunda, bölgeye özgü yeni bir tür tanımlandı.
Bilimsel adı 'umbilicus choripetalus' olarak belirlenen bitkiye, Türkçe isim olarak 'İzmir göbek otu' adı uygun görüldü.
Uluslararası hakemli bir bilimsel dergide yayımlanan makale ile bilim dünyasına duyurulan bitki, Türkiye'nin ilk endemik göbek otu olarak kayıtlara geçti.
ARAŞTIRMA EKİBİNDE KİMLER VAR?
Söz konusu bitkinin arazi çalışmaları, morfolojik incelemeleri ve bilimsel tanımlaması; Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile Dr. Tuğkan Özdöl tarafından gerçekleştirildi.
Türün genetik ve filogenetik analiz süreçlerini ise Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden Dr. Barış Özüdoğru ve Dr. Ilgın Deniz Can üstlendi.
Çalışmanın laboratuvar aşamaları ve detaylı ölçümlerine Dr. Ademi Fahri Pirhan ile Dr. Şükrü Arasan katkı sağladı.
Ayrıca Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos arazi çalışmaları ve makale değerlendirme sürecinde, Musa Geçit ise saha gözlemleri ve türün yayılış alanının tespiti konusunda ekibe destek verdi.
BİTKİNİN ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Bitkiyi tanımlayan Prof. Dr. Hasan Yıldırım, keşfin detaylarını paylaştı.
İzmir'in Ödemiş ilçesi Ovacık Yaylası civarındaki volkanik kayaçların bulunduğu alanda bu türe rastladıklarını belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, bitkinin 'göbek otu' olarak bilinen grupta yer aldığını ifade etti.
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, bitkinin en dikkat çekici özelliğinin, taç yapraklarının en dip noktaya kadar ayrık olması olduğunu vurguladı.
Bu morfolojik farkın dikkatlerini çektiğini ve detaylı bir çalışma başlattıklarını belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, yapılan incelemeler sonucunda bitkinin dünyadaki diğer göbek otu türlerinden tamamen farklı olduğunu tespit ettiklerini dile getirdi.
Hem DNA analizleri hem de morfolojik çalışmalar, bu bitkinin yeni bir tür olduğunu kanıtladı.
YAKIN AKRABALARI HANGİ TÜRLERDİR?
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, İzmir göbek otunun dünyada bilinen iki yakın akrabası olduğunu açıkladı.
Bunlardan ilki Mardin'de yayılış gösteren 'umbilicus tropaeolifolius', diğeri ise Sudan'da bulunan 'Umbilicus paniculiformis' türü.
Mardin'deki türün yayılış alanı Irak, İran ve Orta Doğu coğrafyasına kadar uzanıyor.
Sudan'daki tür ise sadece tek bir noktada biliniyor.
DNA analizleri sonucunda İzmir göbek otunun bu iki türe genetik olarak yakın olduğu belirlendi.
Ancak taç yapraklarının dibe kadar ayrılması özelliği, İzmir göbek otunu akrabalarından net bir şekilde ayırıyor.
İZMİR GÖBEK OTU TEHLİKE ALTINDA MI?
Dünya genelinde 16 göbek otu türü bulunduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Türkiye'nin bu keşifle birlikte 8. türüne kavuştuğunu yineledi.
'Umbilicus choripetalus'un Türkiye adına tescillenen tek endemik göbek otu olduğunu belirten Prof. Dr. Hasan Yıldırım, popülasyon durumu hakkında kritik bilgiler verdi.
Yapılan sayımlarda alanda yaklaşık 550 birey tespit edildi.
KORUMA ÖNLEMLERİ NASIL OLMALI?
Uluslararası Tür Koruma Birliği (IUCN) kriterlerine göre bitkinin 'hassas' bir popülasyon düzeyine sahip olduğu ve her an tehlike altına girebileceği belirtiliyor.
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, bitkinin yaşadığı alanda planlanabilecek taş ocağı veya maden çalışmalarının en baştan engellenmesi gerektiğinin altını çizdi.
Dünyada sadece İzmir'in Ödemiş ilçesinde bulunan ve 550 kadar bireyle temsil edilen bu bitkinin, zaman kaybedilmeden koruma altına alınması büyük önem arz ediyor.
