ABD ile İran arasında gerilimin devam ettiği süreçte Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan Mekke Anlaşmasını imzaladı. Tamamen savunma amaçlı olduğu vurgusu yapılan anlaşmada "Üç devletten herhangi birine karşı gerçekleştirilecek bir silahlı saldırının hepsine karşı yapılmış sayılacağı hükme bağlandı" ifadesi yer aldı. Üçlü ittifaka yeni katılımların beklendiği süreçte Yemen'deki İran destekli Husiler, Suudi Arabistan'ın Cizan bölgesindeki petrol rafinerisini İHA'yla hedef aldıklarını duyurdu.
SAVAŞ HALİNDEKİ ÜLKEYLE ANLAŞMAYA ELEŞTİRİ
Mekke Anlaşması’nın uluslararası kamuoyunda yankısı sürerken ittifak ortağı Riyad’a yönelik saldırı dikkat çekti. Anlaşma sonrası Tahran, Suudi Arabistan’ın bu anlaşmayla güvenliğini garanti altına alamayacağını savunurken, İran Dışişleri Bakanı Erakçi, Müslüman ülkeler arasındaki dayanışmaya vurgu yaparak bölge ülkelerinin kendi aralarındaki iş birliğinin önemine dikkat çekmişti. Savaş halinde bir ülkeyle savunma anlaşması yapılmasına yönelik tepkiler, saldırı sonrası daha da şiddetlendi.
MEKKE’DE MÜREKKEP KURUMADAN VURDULAR
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın 7 Ağustos’ta imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın hemen ardından Riyad vuruldu. Husiler, Aramco’nun Cizan rafinerisini İHA’yla hedef aldı. “Birine saldırı hepsine saldırıdır” hükmü taşıyan ancak tam metni yayımlanmayan anlaşma mercek altında.
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos’ta Mekke’de imzalanan Ortak Savunma Anlaşması’nın üzerinden üç gün geçmeden Körfez’de tansiyon yükseldi. Yemen’deki İran destekli Husiler, Suudi Arabistan’ın milli petrol şirketi Aramco’nun Cizan bölgesindeki rafinerisini insansız hava aracıyla hedef aldıklarını duyurdu.Husilerin Askeri Sözcüsü Yahya Seri, İHA’nın tesise isabet ettiğini öne sürerek saldırıyı Suudi İHA’larının Yemen hava sahasındaki uçuşlarına misilleme olarak nitelendirdi. Suudi Enerji Bakanlığı, rafineriye ait bir tesiste yangın çıktığını, alevlerin söndürüldüğünü ve yaralanan olmadığını açıkladı. Ülkenin doğusundaki El-Cubeyl Sanayi Kenti’nde de patlama sesi duyulduğu ileri sürüldü. Husi sözcüsü Nasruddin Amer, Yemen üzerindeki Suudi ablukası kaldırılana kadar Suudi güçlerini hedef almayı sürdüreceklerini bildirdi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Veliaht Prens Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in imzaladığı anlaşma, üç devletten birine yönelik silahlı saldırının hepsine yapılmış sayılmasını öngörüyor. Formül, NATO’yu kuran 1949 tarihli Washington Antlaşması’nın 5. maddesiyle örtüştüğü için anlaşma “İslam NATO’su” olarak anılmaya başlandı. Ancak iki metin arasında kritik bir fark var: Washington Antlaşması kamuya açıkken Mekke Anlaşması’nın tam metni henüz yayımlanmadı. NATO’nun 5. maddesi saldırı halinde müttefiklerin ne yapmakla yükümlü olduğunu da tarif ediyor; Mekke’de üstlenilen yükümlülüğün kapsamı ise bilinmiyor. Erdoğan anlaşmanın “kolektif caydırıcılığı” esas aldığını, savunma sanayisinde ortak projeleri ve terörle mücadeleyi kapsadığını açıkladı.
MECLİS’TE TARTIŞILDI
Saldırı, anlaşmanın Türkiye’ye getireceği yükümlülük tartışmasını alevlendirdi. TBMM Genel Kurulu’nda söz alan İYİ Parti Grup Başkanvekili Turhan Çömez, anlaşmanın hangi yetkiyle imzalandığının açıklanmasını isteyerek metnin Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca Meclis onayından geçmesi gerektiğini savundu. Yeni Yol Grubu’ndan Murat Emir ise “Bölgesel riskleri üstlenmemizin hiçbir gereği yoktur” diyerek Türkiye’nin maceraya sürüklendiğini öne sürdü. AK Parti Grup Başkanvekili Özlem Zengin ise metnin Cumhurbaşkanlığı üzerinden TBMM’ye geleceğini ve Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca Genel Kurul’da görüşüleceğini belirtti; anlaşmanın hiçbir ülkeye karşı olmadığını ve NATO üyeliğiyle çelişmediğini söyledi. Eleştirilerin merkezinde, fiilen çatışma içindeki bir ülkeyle kolektif savunma yükümlülüğüne girilmesi bulunuyor. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon 2015’ten bu yana Yemen’de Husilere karşı hükümet güçlerine destek veriyor; Husiler ise temmuzdan bu yana Suudi limanlarına abluka uyguluyor. Taiz ilinin El-Muha bölgesine düzenlenen füze ve İHA saldırılarında 7 kişi öldü, 35 kişi yaralandı. Tahran ise anlaşmanın Riyad’ın güvenliğini garanti altına almayacağı görüşünde. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD’yi işaret ederek İran ordusunun ‘dünyanın en pahalı ordusuna’ karşı koyma yeteneğini kanıtladığını ifade etmiş ve Müslümanlara ‘kötü niyetli dış güçlere’ karşı birlikte durma çağrısı yapmıştı.
İSLAMABAD’DA AFİŞLİ KUTLAMA
Pakistan’ın başkenti İslamabad, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı kutlamak amacıyla ışıklandırıldı. Parlamento, Yüksek Mahkeme, bakanlıklar ve devlet dairelerinin bulunduğu Anayasa Caddesi; Pakistan, Türkiye ve Suudi Arabistan bayraklarıyla süslendi. Başkentteki önemli noktalara Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın afişleri asıldı. Liderlerin olduğu afişte Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir’in fotoğrafının yer alması dikkat çekti. Münir, özellikle ABD Başkanı Donald Trump’a yakınlığıyla biliniyor. Pakistan Enformasyon Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada “Başkentin bu özel şekilde süslenmesi, üç ülke arasındaki kardeşliğin, karşılıklı güvenin, savunma iş birliğinin ve ortak kararlılığın güzel bir göstergesidir” denildi. Bu arada Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, anlaşmanın tamamen savunma amaçlı olduğunu, herhangi bir ülkenin hedef alınmadığını vurguladı.
