İnsan ve hayvan bedenlerini özel bir yöntemle çürümeden koruyarak sergileyen Alman anatomist Gunther von Hagens, 24 Temmuz’da 81 yaşında yaşamını yitirdi.
Von Hagens’in ailesi ve kurucusu olduğu Plastinasyon Enstitüsü tarafından yapılan açıklamada, ünlü anatomistin kendi bedeninin de ölümünden sonra plastine edilmesini istediği belirtildi. Ailesinin bu isteği yerine getireceği, ancak bedenin nerede ve hangi biçimde sergileneceğinin henüz kararlaştırılmadığı bildirildi.
ANATOMİYİ LABORATUVARDAN ÇIKARIP MİLYONLARLA BULUŞTURDU
Financial Times’ın von Hagens’in yaşamını ve mirasını ele alan portresine göre Alman anatomist, geliştirdiği plastinasyon yöntemiyle insan anatomisini yalnızca tıp öğrencilerinin ve bilim insanlarının inceleyebildiği bir alan olmaktan çıkardı.
Von Hagens’in eşi ve sergi küratörü Angelina Whalley ile hazırladığı Body Worlds sergileri, 1995’te Japonya’da başlayan yolculuğunun ardından dünya çapında 58 milyondan fazla ziyaretçiye ulaştı. Gerçek insan bedenlerinin koşarken, satranç oynarken veya spor yaparken gösterildiği sergiler, bir yandan büyük ilgi görürken diğer yandan insan onurunun ve ölümün ticarileştirildiği eleştirilerine yol açtı.
PLASTİNASYON NEDİR?
Von Hagens’in 1977’de geliştirdiği plastinasyon yönteminde, ölü bedendeki su ve çözünebilen yağlar çıkarılarak bunların yerine silikon, epoksi reçine ve benzeri polimer maddeler yerleştiriliyor.
Bu işlem sonucunda dokular kuru, kokusuz ve dayanıklı hale geliyor. Kaslar, sinirler, damarlar ve iç organlar doğal konumlarına yakın biçimde yıllarca korunabiliyor. Yöntem bugün yalnızca halka açık sergilerde değil, tıp fakültelerinde verilen anatomi eğitimlerinde de kullanılıyor.
DOĞU ALMANYA’DA SİYASİ MAHKÛM OLDU
1945 yılında, günümüzde Polonya sınırları içinde kalan Skalmierzyce’de Gunther Gerhard Liebchen adıyla doğan von Hagens, çocukluğunu Doğu Almanya’da geçirdi.
1968’de Prag Baharı’nın Sovyetler Birliği öncülüğündeki müdahaleyle bastırılmasını protesto eden von Hagens, ertesi yıl Batı Almanya’ya kaçmaya çalışırken yakalandı ve cezaevine gönderildi. Batı Almanya, 1970’te siyasi tutuklular için yürütülen program kapsamında 40 bin Alman markı ödeyerek serbest bırakılmasını sağladı.
Batı Almanya’da tıp eğitimini tamamlayan von Hagens, Heidelberg Üniversitesi Patoloji ve Anatomi Enstitüsünde çalışırken bedenlerin daha uzun süre ve gerçekçi biçimde korunmasını sağlayacak yöntemi geliştirdi.
BODY WORLDS BÜYÜK TARTIŞMA YARATTI
Von Hagens’in ünü, plastinasyon yönteminden çok bu teknikle hazırlanan gerçek insan bedenlerini sergilediği Body Worlds etkinlikleriyle dünyaya yayıldı.
Deri dokuları çıkarılmış bedenlerin spor yaparken, at üzerinde dururken, satranç oynarken ve farklı gündelik hareketleri gerçekleştirirken sergilenmesi yoğun tartışmalara neden oldu. Von Hagens, amacının ölümü bir gösteriye dönüştürmek değil, insanlara kendi bedenlerini öğretmek ve “anatomiyi demokratikleştirmek” olduğunu savundu.
Eleştirmenler ise bazı eserlerin bilimsel eğitim ile sansasyon arasındaki sınırı aştığını belirtti. Özellikle hamile bir kadının bedeni, gelişimin farklı aşamalarındaki fetüsler ve cinsel ilişki pozisyonunda sergilenen bedenler etik tartışmaların merkezinde yer aldı.
BEDENLERİN KAYNAĞI DA TARTIŞILDI
Von Hagens, Body Worlds sergilerindeki insan bedenlerinin yaşamları sırasında açıkça bağışta bulunmuş kişilerden geldiğini ifade ediyordu. Plastinasyon Enstitüsü de sergilenen örneklerin gönüllü bağışçılara ait olduğunu açıkladı.
Ancak von Hagens’in Çin’deki tesislerinin kaynağı belirsiz bedenler satın aldığına ilişkin iddialar yıllarca tartışıldı. Von Hagens, iddiaların ardından idam edilmiş kişilere ait olabilecek bedenlerin kabul edilmemesi yönünde talimat verdiğini bildirdi.
İNGİLTERE’DE HALKA AÇIK OTOPSİ GERÇEKLEŞTİRDİ
Von Hagens, 2002 yılında Londra’da yüzlerce kişinin izlediği halka açık bir otopsi gerçekleştirerek yeniden tartışmaların odağına yerleşti.
Bu işlem, İngiltere’de yaklaşık 170 yıl sonra halka açık gerçekleştirilen ilk otopsi olarak kayıtlara geçti. Yetkililerin ve bazı sağlık kuruluşlarının itirazlarına rağmen yapılan etkinlik, televizyon aracılığıyla da geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
PARKİNSON HASTALIĞI NEDENİYLE ÇALIŞMALARINI AZALTTI
Von Hagens’e 2008’de Parkinson hastalığı teşhisi konuldu. Hastalığın ilerlemesiyle hareket ve konuşma kabiliyetleri sınırlanan anatomist, sergilerin idari ve mali sorumluluklarını büyük ölçüde eşi Angelina Whalley ile oğlu Rurik’e devretti.
Buna rağmen kurduğu enstitü, Almanya’nın Guben kentindeki Plastinarium ve dünyanın farklı bölgelerinde düzenlenen Body Worlds sergileriyle bağlantısını sürdürdü.
SON SERGİ PARÇASI KENDİ BEDENİ OLACAK
Von Hagens, hayattayken kendi bedeninin de geliştirdiği yöntemle korunmasını istediğini birçok kez açıklamıştı. Bedeninin bir serginin girişinde ziyaretçileri karşılayacak şekilde ayakta durabileceğini veya dilimlere ayrılarak farklı müzelerde gösterilebileceğini söylemişti.
Plastinarium yetkilileri, ölümünün ardından bu talebin kesinlikle yerine getirileceğini açıkladı. Böylece yaşamını insan bedenini ölümden sonra görünür kılmaya adayan von Hagens, kendi geliştirdiği tekniğin bir örneğine dönüşerek mirasının parçası olacak.
