Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda etiketlerinde tüketici algısını yanıltan unsurları ortadan kaldırmak amacıyla Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu üzerinde kapsamlı bir revizyona imza attı.
Gıda mühendisi Tuğba Parıltı, market raflarında köklü dönüşümler sağlayacak yeni düzenlemeleri kamuoyuyla paylaştı.
Yapılan son değişikliklerle birlikte üretici firmalara etiket revizyonlarını tamamlamaları için tanınan geçiş süresi 31 Aralık 2026 tarihinde sona eriyor.
Yeni kurallar, ürünün gerçek niteliğini gizleyen pazarlama oyunlarına set çekerken tüketicilerin ambalaj üzerindeki temel bilgileri ilk bakışta görmesini şart koşuyor.
Tuğba Parıltı
FİRMALARA 31 ARALIK 2026 TARİHİNE KADAR GEÇİŞ SÜRESİ TANINDI
Türk Gıda Kodeksi bünyesinde 2024 yılında yürürlüğe giren ve mart ayında ek revizyonlarla güncellenen kılavuz, gıda sanayisinde yeni bir dönemin kapısını araladı.
Sektördeki bazı öncü kuruluşlar yeni etiket standartlarına uyum sağlamaya başlarken, çok sayıda üretici henüz gerekli adımları atmadı.
Gıda işletmeleri, mevcut ambalaj stoklarını ve tasarım süreçlerini en geç 31 Aralık 2026 tarihine kadar resmi mevzuata uyumlu hale getirmek zorunda bulunuyor.
Tüketicinin doğru bilgilendirilmesini merkeze alan dönüşüm, raftaki ürünün gerçek içeriğiyle ambalajdaki vaatlerin birebir örtüşmesini hedefliyor.
TEMEL GÖRÜŞ ALANI ÜRETİCİ İNSİYATİFİNDEN ÇIKARILDI
Yönetmelik revizyonunun getirdiği en stratejik yenilik, ambalaj üzerindeki temel görüş alanının sınırlarını netleştirmesi oldu.
Geçmiş dönemde üreticilerin insiyatifine bırakılan ve kimi zaman paketlerin yan ya da arka yüzeylerine kaydırılan zorunlu bilgiler, artık ilk bakışta görülen ön yüze taşınıyor.
Kılavuza göre gıdanın resmi adı, resmi adı bulunmuyorsa alışılagelen veya tanımlayıcı ismi, marka logosunun en büyük puntolarla basıldığı ana cephede yer alıyor.
Böylece tüketicilerin ambalajı eline aldığında ürünün gerçek mahiyetini arka kısımdaki içindekiler tablosunu aramadan fark etmesi sağlanıyor.
Gıda terörü durdurulamıyor: Yayımlanan ifşa listeleri artık kâr etmiyor
TOST PEYNİRİ AMBALAJINDA ERİTME PEYNİRİ ŞARTI GELDİ
Market dolaplarında en sık karşılaşılan kafa karışıklıklarından birini oluşturan peynir çeşitleri, yeni kurallarla sıkı bir denetime giriyor.
Alışveriş sepetlerine tost peyniri, krem peynir, kahvaltılık peynir veya pidelik peynir adıyla giren ürünlerin resmi kimliği eritme peyniri kategorisinde toplanıyor.
Üretici firmalar, geçmişte yalnızca arka etiketteki minik yazılarda belirttikleri eritme peyniri ifadesini, yeni dönemde temel görüş alanına belirgin şekilde basmak mecburiyetinde kalıyor.
Bu sayede tüketiciler, geleneksel kaşar peyniri veya beyaz peynir ile teknolojik işlem görmüş eritme peynirleri arasındaki farkı doğrudan ambalajın ön cephesinden okuyor.
KOKOLİNLERDE ÇİKOLATA LEZZETİ İBARESİ YASAKLANDI
Çikolata pazarında tüketici tercihlerini yönlendiren yanıltıcı reklam tanımları da kılavuzla birlikte tarihe karışıyor.
Gerçek çikolata bileşenlerini taşımayan, kokolin veya bitkisel yağlı barlar gibi taklit ürünlerde çikolata lezzeti ya da çikolata tadında türü ifadeler kesin bir dille yasaklandı.
Üreticiler, ürün içeriğinde çikolata aroma vericisi kullanıyorsa bunu temel görüş alanında çikolata aromalı şeklinde açıkça beyan etme yükümlülüğü taşıyor.
Kakaolu ve fındıklı barların ön yüzünde çikolata algısı oluşturan süslü pazarlama cümleleri yerine ürünün teknik içeriği ön plana çıkıyor.
Döner siparişi veren herkes görecek: Menülerde şeffaf içerik zorunluluğu
BİTKİSEL MARGARİNLERDE TEREYAĞI BENZETMESİNE SON VERİLDİ
Bitkisel yağ bazlı margarin paketlerinde yıllardır kullanılan algı operasyonları yeni tebliğ hükümleriyle tamamen engelleniyor.
Margarin ambalajlarında sıkça görülen tereyağı lezzeti, tereyağının lezzet ikizi ve tereyağı tadında şeklindeki iddialar raflardan tamamen temizleniyor.
Bitkisel kökenli ürünlerin hayvansal tereyağına muadil gösterilmesini yasaklayan düzenleme, tüketicinin sürülebilir bitkisel yağı hakiki tereyağı zannetmesini önlemeyi amaçlıyor.
Gıda mühendisi Tuğba Parıltı, çocukluğunda bu ifadeler yüzünden margarini tereyağı sandığını belirterek bu tip ifadelerin tüketiciyi yanılttığına dikkat çekti.
BİTKİSEL ÜRÜNLER İÇİN KREMA KELİMESİ MEN EDİLDİ
Süt ürünleri reyonlarında yer alan ve hayvansal süt kremalarıyla yan yana satılan bitkisel yağlı alternatifler için de katı standartlar devreye girdi.
Hayvansal süt yağı barındırmayan bitkisel içerikli ürünlerde krema unvanının kullanılması resmen yasaklandı.
Bu ürünler artık raflarda bitkisel yağlı krem sos veya benzeri tanımlayıcı adlarla satışa sunuluyor.
Düzenlemede tek bir istisna yer alıyor; halk arasında yerleşikleşen kakaolu fındık kreması, fındık kreması ve fıstık kreması gibi gelenekselleşmiş sürülebilir tatlı ürünler, krema adını kullanmayı sürdürüyor.
Avrupa'da gıda ucuzlarken Türkiye en yakın ülkeye 8 kat fark attı
IŞINLANMIŞ GIDALARDA RADURA İŞARETİ ÖN YÜZE TAŞINDI
Özellikle baharat grubu ürünlerin dayanıklılığını artırmak amacıyla uygulanan koruma teknolojisi, ambalajın ön cephesinde görünür kılınıyor.
Işınlama işlemi uygulanan karabiber ve benzeri gıdaların temel görüş alanında uluslararası yeşil Radura sembolü ile ışınlanmıştır ifadesi mecburi tutuluyor.
Daha önce paketlerin arka yüzeyindeki küçük dipnotlara gizlenen bu güvenlik bildirimi, yeni kılavuzla tüketicinin doğrudan dikkatine sunuluyor.
Böylece alışveriş yapan vatandaşlar, gıdanın fiziksel veya mikrobiyolojik koruma amacıyla hangi işlemlerden geçtiğini kasaya gitmeden önce net olarak öğreniyor.
TATLANDIRICI VE ALKOL İÇERİĞİ İLK BAKIŞTA GÖRÜLECEK
Gıda ve içecek ambalajlarındaki kritik uyarılar da ön panel standardından payını alıyor.
Formülünde yapay veya doğal tatlandırıcı bulunan mamullerde tatlandırıcı içerir beyanı artık temel görüş alanında yer buluyor.
Benzer şekilde bileşiminde alkol yer alan ürünlerde alkol içerir uyarısının ana yüzeye basılması zorunlu tutuluyor.
Önceden arka panelde üretici adresinin yanına yerleştirilen bu hayati detaylar, yeni uygulamayla tüketicilerin hassasiyetlerine uygun tercihler yapabilmesi için doğrudan ürünün vitrinine taşınıyor.
Tabloya bakınca utanan çıkmadı: Türkiye, gıda enflasyonunda Avrupa rekoru kırdı
SÜPER VE EN İYİ GİBİ ABARTILI İDDİALAR YASAKLANDI
Tüketici algısını yanıltarak haksız rekabet doğuran sübjektif övgü ifadeleri ambalaj tasarımlarından bütünüyle çıkarılıyor.
Sirkeden yağa pek çok üründe rastlanan üstün kalite, en iyi, süper, best ve en kaliteli gibi kanıtlanamayan iddialar yasak kapsamına alındı.
Firmalar kendi ürün yelpazesi içindeki reçete farklarını klasik veya orijinal gibi tanımlarla ayrıştırabiliyor; ancak diğer üreticileri gölgede bırakacak şekilde ürünün mutlak üstünlüğünü ima eden kelimeleri kullanamıyor.
Böylece market raflarında bilimsel dayanaktan yoksun reklam yarışının önüne geçilmesi hedefleniyor.
KAFATASI VE SİLAH FORMUNDA ÇOCUK AMBALAJINA VETO
Kılavuza mart ayındaki son revizyonla eklenen özel bir madde, çocukların zihinsel ve pedagojik gelişimini koruma altına alıyor.
Çocuklara yönelik üretilen şekerlemelerde kafatası, klozet veya ateşli silah formunda tasarlanan ambalajlara kesinlikle müsaade edilmiyor.
Şiddet ve sakıncalı çağrışımlar uyandıran paketlemeler raflardan men edilirken, çocuk ürünlerinin gelişim ilkelerine uygun biçimlerde sunulması kurala bağlanıyor.
Prof. Dr. Canan Karatay'ın açıklaması gıda dünyasını ayağa kaldırdı
RESTORAN VE KAFELERDE KALORİ BİLGİSİ ZORUNLU OLDU
Yeni düzenleme dalgası yalnızca paketli ürünlerle sınırlı kalmayıp toplu tüketim yerlerini de kapsıyor.
Restoranlar, kafeler, pastaneler ve unlu mamul zincirleri, müşterilerine sundukları yiyeceklerin bileşen listesini açıkça ilan etmek mecburiyetinde kalıyor.
Daha önce yürürlüğe giren alerjen bildirimi ve karekod uygulamasının yanı sıra, artık porsiyon başına düşen enerji değeri kilokalori ve kilojul cinsinden menülerde ya da fiyat panolarında gösteriliyor.
Kahve yanına sipariş edilen bir kruvasanın veya tatlının besin değerleri, sipariş verilmeden önce tüketici tarafından şeffafça incelenebiliyor.
GERÇEK MEYVE İÇERMEYEN İÇECEĞE MEYVE RESMİ BASILAMAZ
İçecek ve bisküvi sektöründe tüketicileri aldatan görsel hilelere karşı da net bir kısıtlama getirildi.
İçeriğinde meyvenin kendisi bulunmayan, yalnızca aroma verici barındıran soğuk çay veya bisküvilerde gerçek limon veya çilek fotoğrafı kullanılamıyor.
Firmaların ambalaj üzerine gerçek meyve fotoğrafı yerine sadece çizim veya illüstrasyon yerleştirmesine izin veriliyor.
Bununla birlikte temel görüş alanına ürünün limon aromalı veya çilek aromalı olduğu açıkça yazılarak tüketicinin yanıltılması baştan engelleniyor.
Nörologların mutfağına asla sokmadığı 6 gıda ürünü, zihin sağlığını bitiriyor
AYRAN VE YOĞURTTA EKŞİ MAYA İFADESİNE ENGEL
Geleneksel tat vurgusuyla pazarlanan yoğurt ve ayran etiketlerindeki ekşi mayalı ile kara mayalı şeklindeki tanımlamalar da denetime takıldı.
Türk Gıda Kodeksi Fermente Süt Ürünleri Tebliği kapsamında bu isimlerle tanımlanmış resmi bir ürün kategorisi bulunmadığı için söz konusu sıfatların ambalaja yazılması yasaklandı.
Tüketicide farklı ve üstün bir ürün algısı oluşturan bu kavramların yerine, firmalar sadece ekşi lezzet veya ekşi tat gibi tanımlayıcı duyusal ifadeleri kullanabiliyor.
Mevzuatta karşılığı bulunmayan hiçbir terimin etiket üzerinde pazarlama aracı yapılmasına izin verilmiyor.
5996 SAYILI KANUN VE MEVZUAT TAKİBİNİN ÖNEMİ
Tuğba Parıltı, bilinçli bir toplum oluşmasının temel anahtarının etiket ve mevzuat okuryazarlığından geçtiğini vurguladı.
Vatandaşların bilgi kirliliğinden korunması gerektiğini hatırlatan Parıltı, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile ilgili tebliğlerin ücretsiz şekilde mevzuat.gov.tr adresinden incelenebileceğini belirtiyor.
Gıda mühendisi , "Sorgulayan, talep eden tüketici demek, üreticiler arasında tatlı bir rekabet ortamıyla birlikte daha güvenli, daha müşteri odaklı üretimleri beraberinde getiriyor" sözleriyle yasal metinleri takip etme çağrısında bulundu.
Çöpe giden 26 milyon ton gıdanın büyük kısmı hâlâ yenebilir durumdayken atılıyor
