Türk eğitim sisteminde yazılı sınavların hazırlanması ve değerlendirilmesinde yeni bir dönem başladı. Milli Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) geliştirdiği Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS), 26 Ekim 2026 itibarıyla okulların kullanımına açıldı. Sistem, öğretmenlerin sınav hazırlama süreçlerini kolaylaştırmayı, öğrencilerin bilgi ve becerilerinin daha ortak ölçütlerle değerlendirilmesini ve sınav sonuçlarının ayrıntılı biçimde analiz edilmesini amaçlıyor.
Yeni uygulama, özellikle okullar arasında oluşan not farklılıkları ve öğrencilerin gerçek akademik yeterliliklerini yansıtmadığı eleştirilerine konu olan yüksek sınav puanları açısından da tartışılıyor.
Eğitim Danışmanı Gülcan Öncel, OYSS'nin yalnızca yeni bir sınav hazırlama yöntemi olarak değil, eğitimde ölçme ve değerlendirme anlayışını geliştirecek bir adım olarak ele alınması gerektiğini söyledi.
ORTAOKUL VE LİSELERDE SORULAR ORTAK HAVUZDAN SEÇİLECEK
Yeni sistemle birlikte yazılı sınavların hazırlanmasında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından oluşturulan soru havuzundan yararlanılacak.
Uygulama, 2026-2027 eğitim öğretim yılının birinci dönem birinci yazılı sınavlarından itibaren resmî ve özel ortaokulların 5, 6 ve 7. sınıflarıyla liselerin 9, 10 ve 11. sınıflarında belirlenen dersleri kapsıyor.
Sekizinci ve 12. sınıflar, ilk uygulama kapsamının dışında tutulurken 7 ve 11. sınıfların İngilizce dersleri de bu yıl sisteme dahil edilmeyecek.
MEB'in açıklamasına göre ilk sınav dönemi için yaklaşık 8 bin sorunun havuza aktarılması, sonraki her sınav döneminde de yaklaşık 8 bin yeni sorunun geliştirilmesi hedefleniyor.
ÖĞRETMENLER HER SINAVA İKİ ÖZGÜN SORU EKLEYEBİLECEK
OYSS'nin dikkat çeken özelliklerinden biri, ortak soru havuzu kullanılırken öğretmenlerin sınav hazırlama yetkilerinin de korunması.
Buna göre alan zümre öğretmenleri, belirlenen öğrenme çıktılarına uygun iki açık uçlu soruyu ve bunların puanlama anahtarlarını kendileri hazırlayacak. Diğer sorular ise sistemdeki havuzdan seçilecek.
Öğretmenler ayrıca havuzdan gelen sorulardan en fazla ikisini gerekçesini belirterek değiştirebilecek.
Eğitim Danışmanı Gülcan Öncel, bu yöntemin hem ortak ölçütleri güçlendireceğini hem de öğretmenlerin kendi öğrencilerinin öğrenme ihtiyaçlarını sınavlara yansıtmasına imkân tanıyacağını belirtti.
"Her sınavda öğretmenin de iki soru üretme hakkı olacak. Yani öğrenciler kendi öğretmeninin stiline dair sorularla da muhatap olacak."
Ortak havuz kullanılması, Türkiye'deki bütün öğrencilerin birebir aynı sorularla sınava gireceği anlamına gelmiyor. Öğretmenler, öğrencilerin öğrenme düzeyini dikkate alarak soruların güçlük derecesini ve puan değerlerini belirleyebilecek.
SORULAR SINAVDAN DÖRT GÜN ÖNCE ÖĞRETMENLERE AÇILACAK
Yeni uygulamada sınav hazırlık takvimi de yeniden düzenlendi.
MEB'in yayımladığı kılavuza göre soru havuzundaki sorular sınav tarihinden dört gün önce öğretmenlerin erişimine açılacak.
Öğretmenler bu süreçte soruların öğretim programına, belirlenen öğrenme çıktılarına ve öğrencilerin düzeyine uygunluğunu inceleyecek.
Soru hazırlama ve değerlendirme süreçlerinde alan zümre öğretmenleri birlikte çalışacak, sistem üzerindeki işlemler ise zümre başkanları aracılığıyla gerçekleştirilecek.
Öncel, ortak soru havuzunun öğretmenlerin sınav hazırlama yükünü hafifletebileceğini, böylece öğrencilerin öğrenme eksikliklerini belirlemeye daha fazla zaman ayrılabileceğini ifade etti.
"HORMONLU NOT KAVRAMININ BAŞ DÜŞMANI OLACAK"
Eğitim Danışmanı Gülcan Öncel, uygulamanın en önemli sonuçlarından birinin okullar arasındaki not farklılıklarını azaltma potansiyeli olduğunu söyledi.
Özellikle bazı okullarda verilen yüksek notların öğrencilerin gerçek akademik başarılarını yansıtmadığına ilişkin eleştirileri hatırlatan Öncel, ortak ölçme yaklaşımının bu konuda daha sağlıklı sonuçlar doğurabileceğini savundu.
"Eğitim dünyası özellikle hormonlu notlardan şikâyet ediyor ve ortaöğretim başarı puanının daha adil belirlenmesini istiyordu. Bence bu yeni uygulama hormonlu not kavramının da baş düşmanı olacak."
Öncel'in dikkat çektiği ortaöğretim başarı puanı (OBP), öğrencilerin üniversiteye yerleştirme puanlarına da katkı sağlıyor.
Bu nedenle okullar arasında not verme uygulamalarında oluşan farklılıklar, uzun süredir eğitimde fırsat eşitliği ve ölçme adaleti tartışmalarının başlıkları arasında bulunuyor.
OYSS'nin ortak soru havuzunun bu farklılıkları azaltıp azaltmayacağı ise uygulamanın sonuçlarıyla değerlendirilebilecek.
"ASİL MESELE ÖĞRENCİNİN KAÇ PUAN ALDIĞI DEĞİL"
Gülcan Öncel, sınavlara ilişkin tartışmaların yalnızca öğrencilerin aldığı puanlara indirgenmemesi gerektiğini belirtti.
Yeni sistemin eğitim açısından sağlayacağı katkının, öğrencilerin hangi alanlarda başarılı olduklarının ve hangi konularda desteğe ihtiyaç duyduklarının belirlenmesiyle ortaya çıkacağını ifade etti.
"OYSS'yi yalnızca bir sınav uygulaması olarak değil, eğitimde ölçme ve değerlendirme anlayışının gelişmesi açısından önemli bir adım olarak görüyorum. Ancak benim için asıl mesele, öğrencilerin kaç puan aldığı değil, bu sonuçların bize öğrenme süreçleri hakkında ne söylediğidir."
Öncel, eğitim danışmanlığı açısından her sınav sonucunun öğrencinin güçlü ve gelişime açık yönlerini belirlemek için bir fırsat olduğunu vurguladı.
SINAV SONUÇLARI ÖĞRENCİ, SINIF VE ŞUBE BAZINDA ANALİZ EDİLECEK
OYSS'nin getirdiği yeniliklerden biri de sınav sonuçlarının ayrıntılı biçimde izlenebilmesi olacak.
Öğretmenlerin öğrencilerin her sorudan aldığı puanı e-Okul sistemine işlemesiyle, öğrenme çıktıları üzerinden öğrenci, sınıf ve şube düzeyinde analizler hazırlanabilecek.
Böylece yalnızca genel sınav puanı değil, öğrencilerin hangi kazanımları edindiği ve hangi becerilerde eksik kaldığı da görülebilecek.
Farklı tarihlerde yapılan sınav sonuçlarının karşılaştırılmasıyla akademik gelişimin zaman içindeki değişimi takip edilebilecek.
Öncel, bu verilerin öğretmenler ve veliler tarafından etkili biçimde kullanılması gerektiğini belirtti.
"Öğrenciye özgü öğrenme planlarının hazırlanması ve öğretmen-veli iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Çünkü ölçmek, gelişimi sağlamanın yalnızca ilk adımıdır. Asıl başarı, elde edilen verileri öğrencinin akademik gelişimine dönüştürebilmektir."
"YENİ SİSTEMİN BAŞARISI ÖĞRENMEYE KATKISIYLA ÖLÇÜLMELİ"
Gülcan Öncel, ortak soru havuzunun tek başına eğitimdeki bütün ölçme ve değerlendirme sorunlarını çözemeyeceğine dikkat çekerek sonuçların doğru yorumlanmasının önemini vurguladı.
Öncel'e göre yeni uygulamanın başarısı, sınav hazırlama süreçlerinin kolaylaşmasının ötesinde öğrencilerin öğrenme becerilerindeki gelişimle değerlendirilmeli.
"OYSS'nin eğitim sistemine sağlayacağı katkıyı da öğrencilerin öğrenme becerilerini ne ölçüde geliştirdiği üzerinden değerlendirmeliyiz."
Milli Eğitim Bakanlığı, yeni sistemle farklı güçlük düzeylerinde hazırlanan beceri temelli açık uçlu soruların yaygınlaştırılmasını ve ölçme uygulamalarında ortak standartların güçlendirilmesini hedefliyor.
OYSS'nin özellikle okullar arasındaki not farklılıkları, öğretmenlerin sınav hazırlama süreçleri ve öğrencilerin akademik gelişimlerinin izlenmesi üzerindeki etkileri, ilk sınavların tamamlanmasının ardından daha somut biçimde değerlendirilebilecek.
