Teknoloji devlerinin 2026 yılı genelinde yapay zeka altyapısına 730 milyar dolar harcamayı taahhüt etmesi ve Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) 14 büyük anlaşmadaki 650 milyar dolarlık borç yüküne dikkat çekmesi, küresel piyasalarda yeni bir çöküş endişesi doğurdu.
Yapay zeka modellerinin işletim maliyetleri katlanırken, teknoloji editörü Murat Gamsız hazırladığı kapsamlı video analizde sektördeki döngüsel borç mekanizmasını ve olası sarsıntının sınırlarını değerlendirdi.
Ekosistemde nakit akışının henüz harcamaları karşılamadığını vurgulayarak, teknoloji devlerinin gelecekte 1,4 trilyon dolar gelir elde etme beklentisiyle hareket ettiğini kaydetti.
Söz konusu büyüme modelinde şirketlerin birbirine borç vererek işlem gücü satın aldığını hatırlatan Murat Gamsız, sistemin tek bir aksaklıkta zincirleme çöküş yaratabileceğini ifade etti.
DÖNGÜSEL BORÇLANMA ÇARKI SİSTEMİ TEHDİT EDİYOR
Nvidia'nın OpenAI şirketine yatırım yaptığını, OpenAI'ın ise bu kaynakla Nvidia'dan Grafik İşlem Birimi (GPU) satın aldığını belirten Murat Gamsız, döngünün kırılganlığını şu sözlerle aktardı:
"IMF incelemiş, 14 büyük yapay zeka anlaşmasındaki 1 milyar doların yaklaşık 1 milyar doların 650 milyar doları borç.
İleride 1.4 trilyon dolar kazanırız inancı var ama bu bile yetmeyecek, bu borçlar böyle giderse bu yatırımlar bu kazanç bile yetmeyecek.
IMF diyor ki döngüsel finansman deniyor buna, niye çünkü Nvidia OpenAI'a yatırım yapıyor, sonra aynı OpenAI kazandığı parayla gidiyor Nvidia'dan GPU alıyor, birbirlerini besleyip duruyorlar.
Bu çark böyle ne kadar devam edecek?
Bir tanesinde bir aksama oldu mu hepsi gidecek.
Bir de işin içinde büyümede borç olunca kimsenin tökezlememesi gerekiyor.
Rakamlar büyüdükçe büyüyor ve büyüdükçe o parayı kazanmak da imkansız hale geliyor."
Teknoloji şirketlerinde hissesi olmayan vatandaşların dahi krizden doğrudan etkileneceğini belirterek Türkiye'deki borsa ve fon sarsıntılarını örnek gösterdi.
Sermaye piyasalarındaki çöküşlerin zincirleme felaket yarattığını dile getirerek, fonu çöken bir iş verenin maaş ödeyemediğini ve kirasını karşılayamayan çalışan üzerinden krizin bütün topluma yayıldığını belirtti.
Yapay zeka balonu patlayacak: Veri merkezi yatırımları ekonomiyi çökertecek
2000 YILINDAKİ ÇÖKÜŞÜN YARALARI 15 YILDA SARILDI
Mevcut tablonun 2000 yılındaki dot-com balonuyla büyük benzerlikler taşıdığını kaydeden Murat Gamsız, Nasdaq endeksinin Mart 2000 döneminde zirve yaptıktan sonra yalnızca 2,5 yıl içinde dip seviyeye gerilediğini ve toparlanmanın 15 yıl sürdüğünü anımsattı.
O dönemde de ziyaretçi sayıları artmasına karşın kâr sağlanamadığını ve altyapı maliyetlerinin şirketleri batırdığını ifade ederek, geçmişteki büyük satın alma ve iflas bilançolarını paylaştı.
Dot-com döneminde aşırı değerlemeyle el değiştiren ve ardından çöken şirketlerin bilançosu şöyle sıralandı:
— GeoCities: Yahoo tarafından 1999 yılında 3,5 milyar dolara satın alındı, hiçbir gelir modeli oluşturulamayınca 2009 yılında doğrudan kapatıldı.
— Lycos: Terra şirketi 2000 yılında arama motorunu 12,5 milyar dolara bünyesine kattı, 2004 yılında yalnızca 95 milyon dolara elden çıkardı.
— Netscape: 1990'ların popüler internet tarayıcısını America Online (AOL) 1998'de 4,2 milyar dolara aldı, beklenen ticari başarı gelmeyince 2008'de faaliyetine son verdi.
— AOL ve Time Warner: 2000'li yılların başında gerçekleşen medya birleşmesi, 2002 yılında 98,7 milyar dolarlık devasa net zararla kayıtlara geçti.
— Yahoo: Piyasa değeri 125 milyar dolar seviyesine ulaştıktan sonra düşüşe geçti ve Verizon grubuna 4,48 milyar dolara satıldı.
— AltaVista: Hisselerinin yüzde 83'ü 2,3 milyar dolara devredildi, 2003 yılında 140 milyon dolara el değiştirdikten sonra 2013'te tamamen kapatıldı.
— Theglobe.com: 1998 yılında halka arz edildiği ilk gün hisseleri yüzde 600 yükseldi, 2001 yılında borsa kotundan çıkarılarak 3 yılda iflas etti.
KARANLIK FİBER ALTYAPISI YENİ DEVLERİ DOĞURDU
Balon patladığında her şirketin yok olmadığını, Amazon'un hisseleri yüzde 90 gerilemesine rağmen toparlandığını ve Google'ın balon dönemini halka arz olmadan atlatıp 2004 yılında borsaya girdiğini hatırlatan Murat Gamsız, çöküşün ardından devasa bir donanım mirası kaldığını aktardı.
İflas eden altyapı firmalarının döşediği kabloların uzun süre atıl kaldığını ve sektörde 'karanlık fiber' olarak adlandırıldığını belirterek, 2005 yılından sonra video ile ses teknolojilerinin bu hazır zemin üzerinde yükseldiğini ifade etti.
Yatırımcıların kaybettiği sermayenin kalıcı bir teknolojik omurgaya dönüştüğünü şu sözlerle dile getirdi:
"Kablo çekmiş, veri merkezi kurmuş, o yatırımlar kaldı ama nasıl kaldı, boş kaldı.
Daha sonra o döşenen fiberler, o altyapı ne oluyor, 2005'ten sonra internet kendine geliyor.
Bu sefer işin içine video girmeye başlıyor, yüksek kalite ses girmeye başlıyor.
O çöken internetin altyapısı daha sonra gelenlere yarıyor.
Bunlara yatırım yapanlar kaybettiler, milyar dolarlar havalarda uçuşmuş, hepsi kaybetti ama donanım kaldı.
Onlar da sağ kalanlar da altyapı da bir sonraki internet dönemine hizmet etmeye başladı."
NFT VE KRİPTO ÇÖKÜŞÜ VERİ MERKEZLERİNİ BIRAKTI
Son yıllarda yaşanan teknoloji dalgalanmalarına değinen Murat Gamsız, Ocak 2022'de aylık 17 milyar dolar olan NFT işlem hacminin Eylül 2022'de 466 milyon dolara kadar gerileyerek 9 ayda yüzde 97 eridiğini hatırlattı.
Kripto para piyasasında ev tipi madenciliğin sona erdiğini ancak kurulan yüksek kapasiteli veri merkezlerinin yapay zeka operasyonlarına devredildiğini vurgulayarak, pandemi sonrası bellek üreticilerinin yaşadığı şoku da gündeme getirdi.
Pandemi döneminde fırlayan donanım talebine yetişmek için kapasite artıran çip üreticilerinin normalleşme sürecinde sert zarar yazdığını belirten Murat Gamsız, küresel bellek pazarındaki dalgalanmayı özetledi:
— Mikron: Pandemi sonrası tüketici talebinin bıçak gibi kesilmesiyle bilançosunda 5,8 milyar dolar zarar bildirdi.
— Samsung ve SK Hynix: İki teknoloji devi, bellek fiyatlarının yüzde 70 çakılması sonucu toplamda 16 milyar dolar net zarar açıkladı.
— Yapay Zeka Kurtarışı: Zarar eden yarı iletken fabrikaları, 2023 sonrası başlayan yapay zeka atağıyla birlikte yeniden rekor kâr seviyelerine ulaştı.
GELİRLER DEVASA İŞLEM GÜCÜ TAAHHÜDÜNÜ BULAMADI
Kasım 2022'de ChatGPT ile başlayan sürecin dördüncü yılına girdiğine dikkat çeken Murat Gamsız, teknoloji laboratuvarlarının gelir ve gider dengesindeki uçurumu somut verilerle ortaya koydu.
OpenAI şirketinin Mart 2026 itibarıyla aylık 2 milyar dolar, yıllık ise 24 milyar dolar gelir seviyesini yakaladığını belirterek, şirketin 8 yıllık süreç için 1,4 trilyon dolarlık işlem gücü taahhüdünde bulunduğunu söyledi.
Bu tablonun yıllık 175 milyar dolarlık nakit çıkışı anlamına geldiğini ve mevcut gelirlerin bu harcamayı karşılayamayacağını ifade eden teknoloji editörü, Anthropic cephesinde de benzer bir mali baskı olduğunu kaydetti.
Anthropic'in yıllık 4,7 milyar dolar kazanç sağladığını fakat Microsoft Azure için 30 milyar dolar, veri merkezleri için ise 50 milyar dolar harcama taahhüdü imzaladığını hatırlatarak, şirketlerin henüz kazanmadıkları paraları teminat gösterdiğini dile getirdi.
Yapay zekanın zararı, faydasından büyük olacak: Biyolojik ve siber riskler nasıl önlenecek?
DEVLETLER STRATEJİK ÇİP ÜRETİCİLERİNİ YAŞATIYOR
Tarihte büyük çip ve donanım tesislerinin ekonomik darboğaza girdiğinde kamusal desteklerle ayakta tutulduğunu belirten Murat Gamsız, AMD'nin Almanya'daki Dresden fabrikası için Abu Dabi devlet fonu Mubadala'nın 22,4 milyar dolar kaynak aktardığını hatırlattı.
Avrupa Birliği'nin (AB) 2025 yılında Almanya'nın Dresden tesisine yapacağı 495 milyon euroluk desteği onayladığını aktararak, benzer bir tablonun Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) Intel krizinde yaşandığını ifade etti.
Donald Trump yönetiminin Intel'in yüzde 10 hissesi karşılığında 8,9 milyar dolar kaynak sağlayarak şirketi kurtardığını söyleyen ünlü teknoloji yayıncısı, yarı iletken fabrikalarının yeniden kurulmasının yıllar alması nedeniyle batmalarına izin verilmediğini belirtti.
Yapay zekanın günümüzde bir ulusal güvenlik unsuruna ve savunma sanayisi silahına dönüştüğünü vurgulayarak, ABD ve Çin arasındaki teknolojik üstünlük yarışının şirketleri koruyucu bir kalkan oluşturduğunu ifade etti.
EKONOMİK BALON PATLAR AMA TEKNOLOJİ YOK OLMAZ
Yapay zeka alanında teknik bir balon değil, ekonomik bir balon bulunduğunun altını çizen Murat Gamsız, olası bir çöküşte kullanıcıların ve küçük yatırımcıların zarar göreceğini, ancak altyapının ayakta kalacağını belirtti.
Finans piyasalarında yaşanan sert düşüşlerin birer düzeltme hareketi olduğunu ifade ederek analizini şu sözlerle tamamladı:
"Yapay zeka bir balonsa ve patlarsa, evet bütün işaretler balon olduğunu gösteriyor ama ekonomik balon, teknik balon değil.
Bir tarafta ekonomik balonlar var, patlıyorlar ama teknik balonlar hayatlarına devam ediyorlar, küçülüyor belki ama mutlaka hayatta kalıyor ve başka bir şeye evriliyor.
O yüzden bu yapay zeka işi de ekonomik olarak balonsa, ki evet öyle gözüküyor, patlar mı, patlayabilir, altında kalan kim olur, daha önce kimler kalmış, vatandaşlar kalmış, yatırımcılar kalmış.
Onlar patlar, para kaybedilir ama bugün ortaya çıkan yapay zekalar silinmezler, o veri merkezlerinin kapılarına kilit vurulmaz, bir sonraki aşamaya geçilir.
Piyasada para piyasalarında buna düzeltme deniyor ya, bazen yukarıya giden altın bir anda küt diye düşer, o derler o düzeltme, işte bu balonların da aslında patlamasını bir düzeltme olarak görebilirsiniz.
Çünkü normal olmayan bir şekle gelince bir düzeltme gerekiyor, işte öyle bir düzeltme gelebilir çünkü çok büyüdü ama düzeltmeden sonra yine işler eskisi gibi devam eder.
Yapay zekanın yok olacağı bir senaryonun ben olabileceğini hiç düşünmüyorum."
Daron Acemoğlu'ndan yapay zeka çıkışı: Herkesi kandırıyorlar
