Yeni eğitim-öğretim yılının başlamasına sayılı günler kala milyonlarca hanede tatlı bir telaş yaşanırken, birçok aile için okul hazırlıkları ciddi bir kriz ortamına dönüşebiliyor. Sabahları yaşanan şiddetli ağlama krizleri, karın ve baş ağrısı şikayetleri ile kapıdan adım atmayı reddetme davranışları, veliler tarafından çoğunlukla "şımarıklık" veya "inatçılık" olarak yorumlanabiliyor. Ancak uzmanlar, her direncin arkasında basit bir isteksizlik bulunmadığını, tablonun akran zorbalığından ayrılık kaygısına kadar uzanan derin psikolojik nedenlere dayanabileceğini belirtiyor.
"OKULA GİTMEK İSTEMİYORUM" CÜMLESİNİN ARKASINDAKİ GERÇEK
Toplumda sıklıkla dile getirilen "okul fobisi" teriminin durumu tanımlamakta yetersiz kalabildiğini vurgulayan Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi’nden Klinik Psikolog Buse Başakgil, meselenin çocuğun okula gitmesini engelleyen kaygının kaynağında aranması gerektiğine dikkat çekiyor. Okula başlamanın çocuk dünyasında yalnızca ders zili anlamına gelmediğini ifade eden Başakgil, bu adımın aileden ayrılma, yabancı bir sosyal çevreye uyum sağlama, kuralları benimseme ve akademik beklentilerle yüzleşme gibi birden fazla stres faktörünü aynı anda tetiklediğini kaydediyor.
Okul reddi davranışının her çocukta farklı bir dinamikten beslendiğini hatırlatan Başakgil, bir çocuğun annesinden ayrılma korkusu nedeniyle evde kalmak isterken, bir diğerinin sınıfta hata yapmaktan veya başarısız görünmekten çekinebileceğini ifade ediyor. Öğrenme güçlükleri, öğretmenle kurulamayan güven bağı, okul veya sınıf değişikliğine bağlı uyum sancıları ve özellikle ergenlik döneminde görülen depresif belirtiler de süreci doğrudan tetikleyen unsurlar arasında yer alıyor.
EN BÜYÜK GİZLİ TEHLİKE: AKRAN ZORBALIĞI VE DIŞLANMA
Okul reddinin en kritik ve gözden kaçırılmaması gereken nedenlerinden birinin akran zorbalığı ve sosyal dışlanma olduğunu belirten Klinik Psikolog Buse Başakgil, okul ortamında olumsuz deneyim yaşayan çocukların okulu doğrudan bir tehdit alanı olarak algılayabildiğini vurguluyor.
Çocuğun "Okula gitmek istemiyorum" tepkisine karşılık ebeveynlerin yalnızca "Korkacak bir şey yok" diyerek konuyu kapatmaması gerektiğini ifade eden uzmanlar, çocuğun akranları arasında kendisini güvende hissedip hissetmediğinin derinlemesine araştırılması gerektiğinin altını çiziyor. Özellikle okul günlerinde belirginleşen baş ağrısı, mide bulantısı ve karın ağrısı gibi psikosomatik belirtilerin hafta sonları veya tatil günlerinde aniden kaybolması, çocuğun okul ortamında baskı veya zorbalığa maruz kalıyor olabileceğinin en somut işaretleri arasında kabul ediliyor.
EBEVEYNLER İÇİN DOĞRU YAKLAŞIM: ŞEFKATLİ VE KARARLI TUTUM
Kaygı yaşayan bir çocuk için okula adım atmanın gerçek bir mücadele olduğunu hatırlatan uzmanlar, cezalandırıcı, öfkeli veya tehditkar yaklaşımların direnci kırmak yerine kaygıyı kronikleştirdiğine işaret ediyor. Bununla birlikte, çocuğun her itirazında okula gitmesine engel olmanın da kaçınma davranışını besleyeceği belirtiliyor.
Ebeveynlerin bu süreçte benimsemesi gereken temel adımlar şu şekilde özetleniyor:
Vedalaşma sürecini uzatmamak, okul kapısında kısa, sakin ve güven verici bir rutin oluşturmak.
Çocuğun yaşadığı korkuyu küçümsememek; "Bunda büyütecek ne var?" yerine "Zorlandığını görüyorum ama yanındayım" yaklaşımını sergilemek.
Uyku, kahvaltı ve evden çıkış saatlerini kapsayan öngörülebilir sabah rutinleri planlayarak çocuğun kontrol hissini güçlendirmek.
Okulu, ders çalışmayı ya da öğretmen figürünü bir ceza ve yaptırım unsuru olarak kullanmaktan kaçınmak.
Çocuğa doğrudan açık uçlu sorular yönelterek okulda kendisini en çok neyin zorladığını anlamaya çalışmak.
NE ZAMAN BİR UZMANA BAŞVURULMALI?
Okula uyum sürecinde amacın kaygıyı tamamen yok etmek değil, çocuğun bu duyguyla başa çıkma direncini artırmak olduğu vurgulanıyor. Çocuğun sınıfa girmesi veya öğretmenden yardım isteyebilmesi gibi küçük başarıların takdir edilmesi özgüveni pekiştiriyor.
Ancak okula gitmeme direnci haftalarca kesintisiz devam ediyorsa, belirgin bir içe kapanma gözleniyorsa, notlarda ani düşüşler yaşanıyorsa ve arkadaş ilişkileri aniden kopma noktasına geldiyse vakit kaybetmeden çocuk ve ergen psikiyatrisi veya klinik psikoloji uzmanlarından profesyonel destek alınması öneriliyor.
