Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi’nin (OHCHR), 31 Ağustos 2022’de yayımladığı ve Uygurlar ile diğer ağırlıklı olarak Müslüman topluluklara yönelik ciddi insan hakları ihlallerini belgelediği değerlendirme raporunun dördüncü yıl dönümünde Uygur hakları savunucularından yeni bir çağrı geldi.
Uygurlar İçin Kampanya (Campaign for Uyghurs), aradan geçen dört yılda Çin yönetiminin BM raporunda yer alan tavsiyeleri anlamlı biçimde uygulamadığını ve iddia edilen ihlaller konusunda hesap verebilirlik sağlanmadığını savundu.
BM RAPORU “İNSANLIĞA KARŞI SUÇLAR” İHTİMALİNE İŞARET ETMİŞTİ
OHCHR’nin 2022 tarihli değerlendirmesinde, Uygurlar ve diğer Müslüman grupların keyfi ve ayrımcı biçimde özgürlüklerinden yoksun bırakılmasının, diğer ağır ihlallerle birlikte uluslararası suçlar, özellikle de “insanlığa karşı suçlar” teşkil edebilecek boyuta ulaşmış olabileceği belirtilmişti.
Raporda yaygın gözaltı ve tutuklamalar, işkence ve kötü muamele iddiaları, cinsel ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet, zorlayıcı doğum kontrolü politikaları, dini yaşam ve hareket özgürlüğüne getirilen sınırlamalar, ailelerin ayrılması, çocukların devlet kurumlarına yerleştirilmesi, kitlesel gözetim ve zorla çalıştırmaya ilişkin ciddi kaygılar sıralanmıştı.
OHCHR, Çin hükümetine keyfi biçimde özgürlüğünden yoksun bırakılan kişileri serbest bırakma, ailelerin akıbetlerinden haber alamadığı kişilerin nerede olduğunu açıklama ve insan hakları ihlali iddialarını soruşturma çağrısında bulunmuştu.
UYGUR HAREKETİ: DÖRT YILDIR ANLAMLI BİR DEĞİŞİKLİK YOK
Uygurlar İçin Kampanya, raporun üzerinden dört yıl geçmesine rağmen temel sorunların devam ettiğini savundu.
Örgütün açıklamasında yüz binlerce Uygur’un hâlâ cezaevlerinde bulunduğu öne sürülürken; zorla çalıştırma, kitlesel gözetim, dini ve kültürel yaşam üzerindeki sınırlamalar, ailelerin ayrılması ve yurt dışındaki Uygurlara yönelik sınır ötesi baskının sürdüğü iddia edildi.
Açıklamada Pekin yönetiminin bölgede “normallik görüntüsü” oluşturmaya çalıştığı ancak 2022 raporunda eleştirilen politikaların büyük bölümünün devam ettiği savunuldu.
RUSHAN ABBAS: “CEVAP YOK, HESAP VEREBİLİRLİK YOK”
Uygurlar İçin Kampanya İcra Direktörü Rushan Abbas, BM raporunun dördüncü yılında uluslararası toplumu daha somut adımlar atmaya çağırdı.
Abbas şöyle konuştu:
“Dört yıl önce Birleşmiş Milletler, uluslararası topluma Çin hükümetinin Uygurlara yönelik muamelesinin insanlığa karşı suçlar boyutuna varabileceğine dair belgelenmiş kanıt sundu. Ancak dört yıl sonra gerçek bir değişiklik, hesap verebilirlik, cevap yok.”
Abbas, kız kardeşi Dr. Gulshan Abbas’ın halen cezaevinde bulunduğunu belirterek bunun çok sayıda Uygur ailesinin yaşadığı durumun bir örneği olduğunu söyledi. Abbas, “Uluslararası toplum bu değerlendirmenin unutulacak bir analiz daha olmasına izin veremez. Eyleme ihtiyacımız var.” ifadelerini kullandı.
BM YÜKSEK KOMİSERİ’NE ÇAĞRI
Uygurlar İçin Kampanya, BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nden 2022 raporundaki bulguları daha güçlü ve düzenli biçimde gündemde tutmasını istedi.
Örgüt, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri’nin rapordaki tavsiyelerin uygulanması konusunda Çin yönetimine yönelik kamuoyu önündeki baskıyı artırması gerektiğini savundu.
HÜKÜMETLERE YAPTIRIM VE ZORLA ÇALIŞTIRMA ÇAĞRISI
Açıklamada hükümetlere de bir dizi talep yöneltildi. Uygur hareketi; BM İnsan Hakları Konseyi’nde koordineli girişimlerde bulunulması, zorla çalıştırmayla üretildiği belirtilen ürünlere yönelik ithalat kısıtlamalarının güçlendirilmesi, sorumlu olduğu öne sürülen kişi ve kuruluşlara hedefli yaptırımlar uygulanması ve yurt dışında sınır ötesi baskıyla karşılaşan Uygurların korunması çağrısı yaptı.
Ayrıca Dr. Gulshan Abbas dahil keyfi biçimde tutuklandığı savunulan Uygurların serbest bırakılması için diplomatik baskının sürdürülmesi istendi.
Uygurlar İçin Kampanya, BM’nin 2022 değerlendirmesinde ortaya koyduğu bulguların “sürdürülebilir eyleme, hesap verebilirliğe ve adalete” dönüştürülmesi gerektiğini belirtti.
