Evde besin güvenliği, mutfak temizlik kuralları, gıda saklama yöntemleri ve besin zehirlenmesinde ilk yardım konuları, sağlığımızı doğrudan etkileyen hayati meselelerin başında geliyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, her yıl milyonlarca insan, güvenli olmayan gıdalar nedeniyle hastalanıyor ve bu vakaların bir kısmı ne yazık ki ölümle sonuçlanıyor.
Özellikle ev ortamında, "Bize bir şey olmaz" düşüncesiyle yapılan basit hatalar, ciddi sağlık sorunlarına davetiye çıkarıyor.
Artan ev içi zehirlenme vakalarına karşı uzmanlar uyarılarını yineliyor.
Sokak lezzeti değil mikrop yuvası!
ÇAPRAZ BULAŞMA (KONTAMİNASYON) NEDİR?
Gıda kaynaklı hastalıkların en yaygın nedenlerinden biri olan çapraz bulaşma, zararlı mikroorganizmaların bir gıdadan diğerine geçmesi demek.
Bu durum genellikle çiğ et, tavuk veya balık hazırlanan yüzeylerin ve araçların, yeterince temizlenmeden sebze veya meyve gibi pişirilmeden tüketilecek gıdalarla temas etmesi sonucu gerçekleşir.
MUTFAKTA KAÇ TANE KESME TAHTASI OLMALI?
Örneğin, tavuk doğradığınız bıçakla salata malzemesi doğramak, bakterilerin doğrudan vücudunuza girmesine neden olur.
Uzmanlar, evde en az iki farklı kesme tahtası bulundurulmasını; kırmızı et ve tavuk ürünleri için ayrı, sebzeler için ayrı tahta kullanılmasını şiddetle öneriyor.
İstanbul'da zehirlenmelere karşı sıfır tolerans dönemi!
SÜNGER VE BEZLER NASIL TEMİZLENİR?
Ayrıca mutfak süngerleri ve bezleri de bakteri yuvasına dönüşebileceğinden, bu malzemelerin sık sık dezenfekte edilmesi veya yenilenmesi gerekiyor.
Nemli kalan süngerler ve bezler, mikropların çoğalması için ideal ortamı yaratır ve bu da hijyen zincirinin kırılmasına yol açar.
TEHLİKELİ SICAKLIK ARALIĞI KAÇ DERECEDİR?
Bakterilerin en hızlı çoğaldığı sıcaklık aralığı, 'Tehlikeli Bölge' olarak adlandırılan 10 ile 65 santigrat derece arası.
Pişmiş yemeklerin oda sıcaklığında (yaklaşık 20-25 santigrat derece) 2 saatten fazla bekletilmesi, bakteri üremesini riskli boyutlara taşır.
Bu süre aşıldığında yemek artık güvenli gıda sınıfından çıkar ve tüketilmesi önerilmez.
PİŞMİŞ YEMEK BUZDOLABINDA NASIL SAKLANIR?
Güvenli bir tüketim için pişmiş yemekler ya 65 santigrat derecenin üzerinde sıcak tutulmalı (benmari usulü gibi) ya da hızla soğutularak buzdolabında (4 santigrat derece ve altı) saklanmalı.
Dolapta saklanan pişmiş yemeklerin en fazla 2 gün içinde tüketilmesi ve sadece bir kez ısıtılması gerektiği unutulmamalı.
Isıtma işleminde yemeğin merkez sıcaklığının en az 75 santigrat dereceye ulaşması şart.
TAVUK YIKANIR MI?
Halk arasında yaygın olan 'tavuğu yıkama' alışkanlığı, aslında gıda güvenliği açısından büyük bir hata.
Tavuk yıkandığında, üzerindeki bakteriler suyun sıçramasıyla lavaboya, tezgaha ve yakındaki diğer mutfak gereçlerine yayılır.
Pişirme işlemi zaten bakterileri öldüreceği için yıkamaya gerek yok.
Türkiye, 2025 yılında da dönerden vazgeçmedi! İşte il il favori lezzetler
ET VE TAVUK NASIL TEMİZLENİR?
Eğer tavuk üzerinde istenmeyen bir parça varsa, bir kağıt havlu yardımıyla temizlenebilir veya sirkeli su dolu bir kapta, çevreye su sıçratmadan dikkatlice durulanabilir.
Et ürünlerindeki kan ve kokuyu gidermek için ise profesyonel mutfaklarda kullanılan 'blanching' (şok haşlama) yöntemi tercih edilir.
Bu yöntemde et, soğuk suyla ateşe konur, su kaynama noktasına gelmeden hemen ocaktan alınır ve süzülerek soğuk suya tutulur.
DONDURULMUŞ GIDA TEKRAR DONDURULUR MU?
Dondurulmuş gıdaların kullanımı pratik olsa da çözdürme işlemi dikkat gerektirir.
Çözdürülmüş bir et ürünü, bakteri üremesi başladığı için asla tekrar dondurulmamalı.
Bu durum, gıda zehirlenmesi riskini ciddi oranda artırır.
Gıda güvenliği lafta kaldı! Toplu yemeklerdeki ihmalkârlık pes dedirtti
DONMUŞ SEBZELER NASIL PİŞİRİLİR?
Dondurulmuş sebzeler ise yapısal bozulmayı önlemek ve besin değerini korumak amacıyla çözdürülmeden, doğrudan kaynar suya veya pişmekte olan yemeğe eklenmeli.
Et ürünleri çözdürülürken oda sıcaklığında değil, buzdolabının alt rafında bekletilerek yavaşça çözülmesi sağlanmalı.
Bu yöntem, bakterilerin ani çoğalmasını engeller.
PATATES FİLİZLENİRSE NE OLUR?
Gıda güvenliği sadece bakterilerle sınırlı değildir; bitkisel toksinler de ciddi riskler taşır.
Filizlenmiş veya yeşillenmiş patatesler, 'solanin' adı verilen doğal bir zehir içerir.
Hafif filizlenmiş kısımlar derinlemesine temizlenerek tüketilebilir ancak yeşillenmiş patateslerin tamamı atılmalı.
Komşusu değil, ChatGPT zehirlemiş! Yapay zekadan aldığı tarifle hastanelik oldu
BOTULİZM ZEHİRLENMESİ NASIL OLUR?
Bir diğer ölümcül tehlike ise ev yapımı konservelerde görülen 'botulizm' toksini.
Yetersiz ısıl işlemle hazırlanan konservelerde üreyebilen bu bakteri, solunum felcine ve ölüme yol açabilir.
Kapağı şişmiş (bombe yapmış), sızıntı yapan veya açıldığında kötü koku yayan konserveler kesinlikle tadına bakılmadan imha edilmeli.
GIDA ZEHİRLENMESİ BELİRTİLERİ NELERDİR?
Mide bulantısı, kusma, ishal ve ateş gibi belirtilerle kendini gösteren gıda zehirlenmelerinde doğru müdahale hayat kurtarır.
Vücut, toksinleri atmaya çalıştığı için kusma ve ishal ilaçlarla hemen kesilmemeli.
Vücudun bu doğal savunma mekanizmasına müdahale etmek, toksinlerin içeride hapsolmasına neden olur.
Uzmanı uyardı: Tavuk kıyması sağlık riski taşıyor! Çok hızlı bakteri üretiyor
ZEHİRLENME DURUMUNDA NE YAPILMALI?
En önemli adım, sıvı ve tuz kaybını (dehidratasyon) önlemek.
Hazır oral rehidrasyon sıvıları veya evde hazırlanacak tuzlu-şekerli su karışımı ile sıvı dengesi korunmalı.
Eğer dışkıda kan görülürse, ateş 38.5 santigrat derecenin üzerine çıkarsa, şiddetli karın ağrısı veya bilinç bulanıklığı varsa, vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşunun acil servisine başvurulmalı.
ZEHİR DANIŞMA HATTI NUMARASI KAÇTIR?
Özellikle çocuklar, yaşlılar ve hamileler için süreç çok daha hızlı ilerleyebileceğinden, tıbbi yardım almakta gecikilmemeli.
Zehir Danışma Hattı (114), şüpheli durumlarda 7/24 rehberlik hizmeti sunmaktadır ve uzmanlar tarafından yönlendirme yapılır.
Bunun adı gıda terörü! Gözlerinizin önünde yapılıyor sandığınız hile ifşa oldu
