Aynı doğum yılına sahip iki bireyin kas gücü, metabolizma sağlığı ve günlük yaşamdaki bağımsızlık seviyeleri birbirinden tamamen farklı olabiliyor. Liv Hospital Vadistanbul Geriatri Uzmanı Prof. Dr. Birkan İlhan, sağlıklı yaşlanmanın sadece ömrün uzunluğunu değil, ileri yaşlardaki fonksiyonel kapasiteyi ve hayat kalitesini de kapsadığını belirtti.
TAKVİM YAŞI SABİT, BİYOLOJİK YAŞ ESNEK
Geriatri tıp disiplininin "Tipik bir yaşlı insan yoktur" yaklaşımını benimsediğini ifade eden Prof. Dr. İlhan, iki yaş kavramı arasındaki farkı şöyle açıkladı:
Takvim yaşı: Doğum tarihinden itibaren geçen süredir ve müdahale edilemez.
Biyolojik yaş: Organların, damar yapısının, kas dokusunun ve metabolizmanın gerçek yıpranma payını temsil eder. Doğru alışkanlıklarla kontrol altında tutulabilir.
Biyolojik yaş testleri: Son dönemde popülerleşen epigenetik testler henüz rutin klinik pratikte kesin ve standart bir tanı aracı olarak kabul görmüyor; bu nedenle sonuçlara temkinli yaklaşılması gerekiyor.
İLERİ YAŞTA YETERSİZ BESLENME VE KAS KAYBI TEHLİKESİ
İleri yaş beslenmesinde tek hedefin kilo vermek ya da kilo kontrolü olmaması gerektiğinin altını çizen İlhan, istemsiz kilo kaybının (malnütrisyon) obeziteden çok daha tehlikeli sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti:
Akdeniz modeli: Sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, zeytinyağı, balık, süt ürünleri ve ölçülü kırmızı et içeren Akdeniz tipi beslenme en dengeli zemini sağlıyor.
Sıvı tüketimi: Yaşlı bireylerde susama hissinin azalması nedeniyle yetersiz sıvı alımı ve dehidrasyon riski yakından takip edilmeli.
Mikrobesin taraması: D vitamini, B12, kalsiyum, demir ve folat eksiklikleri düzenli tetkiklerle kontrol altında tutulmalı.
GÜNLÜK PROTEİN İHTİYACI HASTALIK ANINDA KATLANIYOR
Avrupa Klinik Nütrisyon ve Metabolizma Derneği'nin (ESPEN) verilerine atıfta bulunan Prof. Dr. Birkan İlhan, kas kütlesinin korunması için protein miktarının hayati olduğunu belirtti:
Sağlıklı dönemde: Yaşlı bireyler için günlük en az kilogram başına 1,0 - 1,2 gram protein hedeflenmeli (Örneğin 70 kiloluk bir kişi için yaklaşık 70-84 gram).
Hastalık ve enfeksiyon hallerinde: Zatürre gibi akut hastalıklarda ya da malnütrisyon durumunda bu ihtiyaç 1,5 g/kg seviyelerine (yaklaşık 100 grama) kadar çıkabiliyor.
Böbrek hastalarına özel uyarı: İleri evre böbrek yetmezliği bulunan hastalarda protein kısıtlaması gerektiğinden miktarın mutlaka hekim kontrolünde belirlenmesi gerekiyor.
"GELİŞİGÜZEL TAKVİYELER ÖMRÜ UZATMIYOR"
Toplumda sık yapılan bir yanlışa değinen Prof. Dr. İlhan, kontrolsüz multivitamin ve gıda takviyesi tüketiminin sağlıklı yaşlanma anlamına gelmediğini hatırlattı:
"Eksiklik veya tıbbi gereklilik saptanmadığı sürece, gelişigüzel kullanılan takviyelerin yaşam süresini uzattığına ya da yaşlanmayı geciktirdiğine dair güçlü bilimsel kanıt bulunmuyor. Asıl belirleyici olan; düzenli fiziksel aktivite, kaliteli uyku, kas gücünün korunması, tansiyon ve diyabet gibi kronik faktörlerin kontrolüdür."
