Gıda ve içecek ambalajları ile plastiklerin üretiminde yaygın olarak kullanılan bisfenol A'nın (BPA), resmi kurumlarca güvenli kabul edilen sınır dozdaki tüketiminin dahi kısa vadede insülin duyarlılığını düşürebildiği insan üzerinde yürütülen deneversal bir araştırmayla ilk kez gösterildi.
1960’LARDAN BU YANA YAYGIN OLARAK KULLANILIYOR
Dünya genelinde en çok üretilen endüstriyel kimyasallardan biri olan BPA, 1960’lardan bu yana plastik ambalajların ve gıda ile içecek kutularının iç kaplamalarında yer alan epoksi reçinelerin imalatında tercih ediliyor. Kimyasalın tüketim yaygınlığı sebebiyle yapılan bazı tahminlerde, ABD nüfusunun yüzde 90’ından fazlasının idrarında BPA bulunduğu kaydediliyor.
5 GÜNLÜK KLİNİK DENEYDE İNSÜLİN DUYARLILIĞI YÜZDE 9 AZALDI
California Polytechnic State University (CPSU) ve Rutgers Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen randomize, çift kör ve plasebo kontrollü klinik çalışmada 40 genç yetişkin incelendi.
Gruptaki katılımcıların bir kısmına ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından yaşam boyu maruziyet için güvenli kabul edilen kilogram başına günlük 0,05 miligram referans dozunda BPA, diğer kısmına ise plasebo verildi. Tüm katılımcıların aynı beslenme düzenini uyguladığı çalışmanın sonuçları Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism dergisinde yayımlandı.
Beş günlük araştırma sürecinin sonunda, EPA’nın güvenli sınırı dâhilinde BPA alan grupta periferik insülin duyarlılığı yüzde 9 oranında gerilerken, plasebo grubunda hafif bir artış kaydedildi. Araştırmacılar, karaciğerdeki insülin duyarlılığı ölçümünde bir farklılık bulunmadığına ve bu tablonun BPA’nın iskelet kaslarındaki glikoz metabolizmasına müdahale etmiş olabileceğine dikkat çekti.
GÜVENLİ DOZ SINIRI 1988 YILINDAN BU YANA GÜNCELLENMEDİ
ABD EPA, BPA tüketimi için güvenli kabul edilen günlük üst sınırı 1988 yılında belirledi. BPA'nın insan hücrelerinde ve hayvanlarda östrojen benzeri etkiler gösterdiği, doğurganlık, kalp-damar hastalıkları ve tip 2 diyabet gibi sağlık sorunlarıyla ilişkili olduğu bilinse de doğrudan neden-sonuç bağını insan üzerinde deneysel olarak test eden araştırma sayısı oldukça sınırlı kaldı.
Çalışmanın kıdemli yazarı ve diyabet araştırmacısı Todd Hagobian, 2024 yılındaki Amerikan Diyabet Derneği Bilimsel Oturumları'nda sunduğu ön verilerin ardından, paslanmaz çelik veya cam şişeler ile BPA içermeyen kapların tercih edilmesinin diyabet riskini düşürebileceğini belirtti.
MEVZUAT VE YASAL DÜZENLEME TARTIŞMALARI
Elde edilen bulguların ardından araştırmacılar, mevcut verilerle birlikte değerlendirildiğinde kısa vadede görülen bu değişikliklerin endişe verici olduğunu ve düzenleyici kurumların BPA referans dozunu yeniden gözden geçirmesi gerektiğini vurguladı. Çalışmanın genç yetişkinler üzerinde yürütülmüş olması nedeniyle, obezite veya prediyabet hastaları üzerindeki etkilerinin anlaşılması için daha geniş kapsamlı araştırmalara ihtiyaç duyulduğu kaydedildi.
Ortaya çıkan kanıtlar neticesinde BPA’nın Avrupa’daki çoğu gıda ve içecek ambalajında kullanımına izin verilmezken, ABD’li milletvekilleri kimyasalın gıda ambalajlarında kullanımını yasaklamayı öngören "Gıdalarda Toksik Maddeler Yok Yasası" tasarısını gündeme taşıdı.
