Stanford Medicine bünyesinde yürütülen ve sonuçları 27 Kasım 2025 tarihinde yayımlanan araştırmada bilim insanları, yaşlanmayla artış gösteren ve doku onarımını baskılayan spesifik bir proteini hedef alarak kıkırdak dokusunu yeniden oluşturmayı başardı. Fareler üzerinde gerçekleştirilen deneylerde, söz konusu proteinin bloke edilmesiyle yaşlı dizlerdeki kıkırdağın gençlik seviyesine geri döndüğü ve yaralanma sonrası artrit gelişiminin durdurulduğu gözlemlendi.
'YAŞLANMA PROTEİNİ' HEDEF ALINDI
Araştırma ekibi, çalışmalarında yaş ilerledikçe vücutta seviyesi yükselen "15-hydroxyprostaglandin dehydrogenase" (15-PGDH) adlı proteine odaklandı. Bu proteinin, doku yenilenmesinde kritik rol oynayan prostaglandin E2 (PGE2) molekülünü parçalayarak iyileşmeyi engellediği tespit edildi.
Geliştirilen küçük moleküllü bir ilaçla 15-PGDH proteininin aktivitesi engellendiğinde şu sonuçlar elde edildi:
Yaşlı farelerin diz kıkırdağı doğal yollarla kalınlaşarak genç farelerdeki seviyeye yaklaştı.
Eklem yüzeyini kaplayan ve hareket kabiliyeti için hayati önem taşıyan "fonksiyonel hiyalin kıkırdak" üretimi arttı.
Diz yaralanması (ACL benzeri) sonrası tedavi edilmeyen grupta hızla kireçlenme görülürken, tedavi grubunda osteoartrit gelişimi önlendi; deneklerde normal hareket ve yük taşıma kapasitesi korundu.
MEVCUT HÜCRELER GENÇLEŞTİRİLİYOR
Stanford ekibinin geliştirdiği yöntem, kıkırdak tedavisinde daha önce denenen ancak istenilen başarıya ulaşamayan kök hücre tedavilerinden farklı bir mekanizmaya dayanıyor. Bu yeni yaklaşım, dışarıdan kök hücre nakli yerine, dokudaki mevcut olgun hücrelerin doğrudan "gençleştirilmesini" esas alıyor.
İnsan diz protezi dokularında yapılan laboratuvar testlerinde de aynı inhibitörün, mevcut kıkırdak hücrelerini (kondrosit) daha genç bir gen ifadesine döndürerek yenilenme sürecini başlattığı saptandı.
KLİNİK DENEMELER VE UZMAN GÖRÜŞLERİ
Çalışmanın kıdemli yazarlarından Prof. Helen Blau, buluşun yetişkin dokusunu yenilemek için yeni bir yol sunduğunu belirterek, "Bu yöntem, yaşlanma veya yaralanmaya bağlı artrit tedavisinde büyük bir klinik potansiyel taşıyor" değerlendirmesinde bulundu.
Bir diğer kıdemli yazar Doç. Prof. Nidhi Bhutani ise elde edilen verilerin şaşırtıcı olduğunu vurgulayarak, "Yaşlı farelerdeki kıkırdak yenilenmesi bizi şaşırttı, etkisi olağanüstü" ifadelerini kullandı.
Araştırmada kullanılan oral 15-PGDH inhibitörünün, halihazırda yaşa bağlı kas zayıflığı tedavisi kapsamında yürütülen Faz 1 klinik denemelerinde "güvenli" bulunduğu bildirildi. Ekip, bu ilacın yakın zamanda kıkırdak onarımı için de insanlı deneylerde kullanılmasını ve gelecekte diz veya kalça protezi ihtiyacını ortadan kaldırmasını umuyor.
