How to Break Up With Your Phone kitabının yazarı Catherine Price, akıllı telefonların sürekli dikkat dağınıklığı yarattığını belirtiyor. Kitabını okuyan binlerce kişi, kitap bitirmekte zorlandığını ve dikkat dağınıklığının arttığını aktarmış. Price’a göre bu durum stres ve tükenmişlik hissiyle de bağlantılı.
KISA VİDEOLARIN BİLİŞSEL ETKİSİ
T24’ün The Washington Post’a dayandırdığı habere göre araştırmalar, TikTok, Instagram ve YouTube Shorts gibi platformlarda kısa videolar arasında sürekli kaydırmanın dikkat, hafıza ve ruh sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini gösteriyor. Meta-analizler, kısa video kullanımının bilişsel performansı zayıflattığını ve kaygı düzeyini artırdığını ortaya koyuyor.
İNSAN BEYNİ NEDEN KOLAY DİKKAT DAĞILIYOR?
Beyin, evrimsel olarak çevresel tehlikeleri hızlı fark etmeye programlı. Örneğin yüksek ses anında başını kaldırıp çevreyi kontrol etmek bu tepkinin bir parçası. Sorun, gün içinde sürekli telefon bildirimleri ve sosyal medyada hızlı kaydırmalarla dikkatin sürekli bölünmesi.
MIT araştırmacısı Nataliya Kos’myna, uzun dikkat gerektiren içeriklerde odaklanmanın giderek zorlaştığını belirtiyor. 20 dakikalık bir eğitim videosu bile birçok kişi için “fazla uzun” olarak algılanabiliyor.
KALICI BEYİN ETKİLERİ TARTIŞILIYOR
Temple Üniversitesi’nden Jason Chein, sosyal medyada fazla zaman geçiren kişilerde beynin bazı bölgelerinde farklılıklar görüldüğünü söylüyor. Ancak dikkat dağılımının nedeni-sonuç ilişkisi kesin değil; dikkat problemi olan kişiler zaten telefonları daha sık kullanıyor olabilir.
ARAŞTIRMALAR: EKRAN SÜRESİ VE KORTEKS KALINLIĞI
2025’te Translational Psychiatry’de yayımlanan bir araştırma, 7 binden fazla çocuğun verilerini inceleyerek uzun ekran kullanımının kortikal kalınlıkta azalma ile bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Korteks, üst düzey düşünme, hafıza ve karar vermede kritik rol oynuyor.
UYKU VE DÜRTÜ KONTROLÜ
Mitch Prinstein’e göre, yeterli uyku alınamaması, özellikle ergenlerde beyaz madde miktarını azaltıyor; bu da dürtü kontrolü ve sosyal medya bağımlılığını etkiliyor. Araştırmalar, ekran kullanımının yüksek olduğu çocuklarda bilişsel performansın düşük olduğunu gösteriyor.
TÜM EKRAN KULLANIMI AYNI ETKİYİ YARATMIYOR
Araştırmalar, sosyal medya uygulamaları kaldırıldığında ve öğrenciler telefonlarıyla başka aktiviteler yapsa bile olumsuz etkilerin görülmediğini gösteriyor. Önemli olan ekran süresi değil, ekranda yapılan faaliyet.
Kos’myna’nın deneyinde, öğrenciler yapay zekâ sohbet botlarını kullandığında kendi yazdıklarını hatırlamakta zorlandı ve beyin aktiviteleri düştü. Bu, dışa devredilen görevlerin beyin üzerindeki etkisine dikkat çekiyor.
EKRAN KULLANIMINI SINIRLAMANIN YOLLARI
Prinstein ve Kos’myna, ekran kullanımını azaltmanın yolları olarak yatak odasında cihaz bırakmamak, uyku düzenini korumak ve teknolojiyi ölçülü kullanmayı öneriyor. Ayrıca öğrenme sürecinde mücadele ve zihinsel çaba göstermenin önemli olduğunu vurguluyorlar.
