İlaçların bir bölümü kullanıldıktan sonra idrar yoluyla vücuttan atılıyor ve atık su sistemleri üzerinden nehirlere ve okyanuslara ulaşabiliyor. Tokyo Bilim Üniversitesi’nden araştırmacılar, bu ilaç kalıntılarının balıklar üzerindeki etkisini inceleyerek özellikle serotoninle bağlantılı mekanizmalara odaklandı.
Araştırmada Japonya’da yaşayan medaka ve ayu balıkları ele alındı. Balıkların da insanlar gibi serotonin ve dopamin gibi nörotransmitterleri kullanması, araştırmacıların ilaçların bu canlıların sinir sistemi üzerindeki etkilerini incelemesine olanak sağladı.
BALIKLARDAKİ PROTEİNLER İLAÇLARA DAHA DUYARLI ÇIKTI
Antidepresanların insan vücudunda etkilediği sistemlerden biri monoamin taşıyıcıları olarak bilinen proteinler. Bunlar arasında serotonini düzenleyen SERT, dopaminle ilişkili DAT ve norepinefrinle bağlantılı NET bulunuyor.
Balıklarda da bu proteinlerin benzerleri bulunmasına rağmen ilaçlara karşı nasıl tepki verdikleri daha önce net olarak bilinmiyordu.
Independent Türkçe'de yer alan habere göre araştırmacılar, balıklardan elde ettikleri ilgili genleri klonlayarak bunları genetiği değiştirilmiş insan hücrelerinde test etti. Hücrelerin antidepresanlara maruz bırakılması sonucunda özellikle balıklardaki serotonin taşıyıcısı SERT'in bazı ilaçlara insanlardaki karşılığından daha duyarlı olduğu görüldü.
Testlerde balıklardaki SERT proteinini devre dışı bırakmak için gereken bazı ilaç konsantrasyonlarının insanlardakinden 10 katından daha düşük olduğu belirlendi.
Daha da dikkat çekici sonuçlardan biri, insanlarda bu proteinlerle etkileşime girmediği düşünülen bazı ilaçların balıklardaki karşılıkları üzerinde etkili olmasıydı.
ÇEVREDEKİ İLAÇ SEVİYELERİ DE DİKKATE ALINDI
Araştırmacılar, laboratuvar deneylerinde proteinler üzerinde etki oluşturan bazı ilaç yoğunluklarının kirlenmiş su yollarında tespit edilen seviyelerle benzerlik gösterdiğini belirledi.
Tokyo Bilim Üniversitesi’nden Profesör Shinichi Miyagawa, çalışmanın sucul canlıların ilaç kalıntılarına maruz kalmasının oluşturabileceği risklere ilişkin yeni bilgiler sunduğunu söyledi. Miyagawa, balıklardaki bazı moleküler hedeflerin insanlardaki karşılıklarından daha hassas olabileceğine dikkat çekti.
Kanada’daki McMaster Üniversitesi’nden Profesör Sigal Balshine de daha önce yaptığı değerlendirmede balıkların çevresel kirleticilerin etkisini anlamada bir tür erken uyarı göstergesi olarak görülebileceğini belirtmişti.
BALIKLARIN DAVRANIŞLARI DA DEĞİŞEBİLİR
Araştırmacılara göre ilaçların balıkların sinir sistemindeki mekanizmaları etkilemesi, yalnızca hücresel düzeyde bir değişiklik anlamına gelmeyebilir. Bu tür etkiler davranışlara ve dolayısıyla su ekosistemlerindeki diğer canlılarla olan ilişkilere de yansıyabilir.
Daha önce yapılan bazı bağımsız araştırmalarda da antidepresan Prozac'a maruz kalan balıklarda davranış değişiklikleri gözlemlenmişti. Teksas'taki balıklarla ilgili çalışmalarda bazı canlılarda opioid izlerine rastlanırken, ilaç maruziyetinin daha saldırgan davranışlarla ilişkilendirildiği sonuçlar da yayımlanmıştı.
Yeni araştırmanın sonraki aşamasında ise ilaç kalıntılarının farklı canlılar ve su ekosistemleri üzerindeki biyolojik etkilerinin daha kapsamlı biçimde incelenmesi planlanıyor.
