Egzersiz mi, video oyunları mı beyin için daha faydalı? Yeni bir bilimsel araştırmanın yanıtı, “ikisi de ama farklı alanlarda” oldu. Western University ve Science Museum Group araştırmacıları tarafından yürütülen ve hakemli bilimsel dergi PLOS ONE’da yayımlanan çalışma, fiziksel aktivite ile video oyunu alışkanlıklarının bilişsel performans ve ruh sağlığı üzerindeki ilişkisini aynı araştırmada karşılaştırdı. Çalışma 24 Ekim 2025’te yayımlandı.
Oyun dünyasında tarihi daralma: Herkes GTA 6'yı bekliyor
923 KİŞİNİN HAFIZASI, AKIL YÜRÜTMESİ VE RUH SAĞLIĞI İNCELENDİ
Araştırmaya başlangıçta 2 bin 627 kişi kaydoldu. Eksik, aykırı ve araştırma kriterlerine uymayan verilerin çıkarılmasının ardından nihai analiz 923 yetişkin üzerinden gerçekleştirildi.
Katılımcıların yaş ortalaması 55,2 olarak hesaplandı. Katılımcılara kısa süreli hafıza, sözel beceriler, akıl yürütme, işlem hızı ve genel bilişsel performansı değerlendiren 12 görevden oluşan Creyos test bataryası uygulandı.
Depresyon ve kaygı belirtileri ise PHQ-2 ve GAD-2 tarama testleriyle değerlendirildi.
HAFTADA 150 DAKİKA EGZERSİZ SINIR OLARAK ALINDI
Araştırmacılar fiziksel aktivite için Dünya Sağlık Örgütü’nün haftada en az 150 dakika orta veya yüksek yoğunluklu egzersiz tavsiyesini esas aldı.
Katılımcıların yüzde 73,2’si bu eşiği karşılıyor veya aşıyordu.
Ancak dikkat çekici şekilde, bu gruptakilerin bilişsel test sonuçları daha az egzersiz yapanlardan anlamlı biçimde yüksek çıkmadı.
Başka bir ifadeyle araştırma, düzenli fiziksel aktivite ile kısa süreli hafıza, akıl yürütme, sözel beceriler, işlem hızı veya genel bilişsel performans arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit etmedi.
EGZERSİZİN FARKI RUH SAĞLIĞINDA ORTAYA ÇIKTI
Egzersizin etkisi ise ruh sağlığı değerlendirmelerinde belirginleşti.
Haftada en az 150 dakika orta-yüksek yoğunluklu fiziksel aktivite yapanların hem depresyon hem de kaygı tarama testlerinde daha iyi sonuçlar aldığı belirlendi.
Araştırmacılar, egzersiz tavsiyesini karşılayanlarda PHQ-2 testinde daha iyi ruh sağlığını ifade eden düşük skor alma olasılığının yaklaşık yüzde 80 olduğunu, tavsiyeyi karşılamayanlarda bunun yaklaşık 10 puan daha düşük olduğunu bildirdi.
VİDEO OYUNLARINDA TAM TERSİ BİR TABLO ÇIKTI
Video oyunlarında ise egzersizin neredeyse tersi bir sonuç ortaya çıktı.
Araştırmacılar katılımcıları üç gruba ayırdı: Hiç video oyunu oynamayanlar, haftada 3 saatten az oynayanlar ve haftada 3 saat veya daha fazla oynayanlar.
Analiz sonucunda video oyunu oynama alışkanlığı; kısa süreli hafıza, akıl yürütme, işlem hızı ve genel bilişsel performans açısından daha yüksek skorlarla ilişkili bulundu.
Sözel becerilerde ise anlamlı bir avantaj tespit edilmedi.
DAHA FAZLA OYNAYANLAR BAZI TESTLERDE DAHA İYİYDİ
Çalışmada 239 kişi sık video oyuncusu, 378 kişi seyrek oyuncu, 316 kişi ise oyun oynamayan grupta yer aldı.
Sık oyuncular işlem hızı ve genel bilişsel performansta seyrek oyunculardan; seyrek oyuncular da oyun oynamayanlardan daha yüksek sonuç aldı.
Kısa süreli hafızada hem sık hem seyrek oyuncular, hiç oyun oynamayanlardan daha iyi performans gösterdi. Akıl yürütmede ise sık oyuncular hem seyrek oyunculardan hem de oyun oynamayanlardan daha yüksek skor elde etti.
VİDEO OYUNLARI RUH SAĞLIĞIYLA İLİŞKİLİ ÇIKMADI
Araştırmacılar, video oyunu oynama süresiyle depresyon veya kaygı belirtileri arasında anlamlı bir ilişki bulamadı.
Bu nedenle çalışmanın ortaya koyduğu temel tablo şöyle şekillendi: Egzersiz daha iyi ruh sağlığıyla, video oyunları ise daha yüksek bilişsel performansla ilişkili görünüyor.
Araştırmacılar bunun, iki aktiviteden birinin diğerinden “daha iyi” olduğu anlamına gelmediğinin özellikle altını çizdi.
Oyun dünyasında görülmemiş isyan: 369 bin kişi Sony'i aynı anda terk edecek
VİDEO OYUNLARI BEYNİ NEDEN ETKİLİYOR OLABİLİR?
Makalenin tartışma bölümünde video oyunlarının hafıza, dikkat ve akıl yürütmeyle ilişkisini açıklayabilecek bazı olası mekanizmalar da değerlendirildi.
Daha önceki nörogörüntüleme çalışmalarının video oyunlarını hafıza ve mekânsal akıl yürütmede rol oynayan hipokampustaki değişikliklerle ilişkilendirdiği, ayrıca prefrontal korteks, görsel dikkat, işlem hızı, karar verme ve görevler arasında geçiş gibi süreçlerin oyunlarla çalıştırılabileceği belirtildi.
Ancak bunlar mevcut araştırmanın doğrudan ölçtüğü biyolojik sonuçlar değil; araştırmacıların önceki literatüre dayanarak tartıştığı olası açıklamalar.
“OYUN OYNAMAK ZEKÂYI ARTIRIYOR” SONUCU ÇIKARILAMAZ
Çalışmanın önemli bir sınırlaması bulunuyor: Araştırma kesitsel ve gözlemsel nitelikte.
Dolayısıyla sonuçlar video oyunu oynamanın doğrudan bilişsel performansı artırdığını veya egzersizin doğrudan depresyon ve kaygıyı azalttığını kanıtlamıyor.
Örneğin bilişsel becerileri zaten daha yüksek olan kişilerin video oyunlarına daha fazla ilgi göstermesi de teorik olarak mümkün.
Araştırmacılar bu nedenle sebep-sonuç ilişkisini ortaya koyabilmek için uzun süreli takip çalışmalarına ihtiyaç bulunduğunu vurguluyor.
VERİLERİN BÜYÜK BÖLÜMÜ KATILIMCILARIN BEYANINA DAYANIYOR
Bir diğer sınırlama ise egzersiz ve oyun sürelerinin katılımcıların kendi bildirimlerine dayanması.
Ayrıca örneklemin yaklaşık yüzde 70’inin Dünya Sağlık Örgütü’nün egzersiz tavsiyesini aşması ve yaş ortalamasının görece yüksek olması, sonuçların genel nüfusa doğrudan genellenmesini güçleştiriyor.
Araştırmacılar gelecek çalışmalarda akıllı saatler gibi cihazlarla fiziksel aktivitenin nesnel olarak ölçülmesini ve katılımcıların zaman içinde izlenmesini öneriyor.
ARAŞTIRMACILARDAN “İKİSİNİ BİRLEŞTİRME” ÖNERİSİ
Çalışmanın sonuç bölümünde dikkat çekici bir öneriye de yer verildi.
Egzersiz ve video oyunlarının beyin sağlığının farklı yönleriyle ilişkili olması nedeniyle araştırmacılar, hem fiziksel hem de bilişsel bileşen içeren aktivitelerin daha geniş fayda sağlayabileceğini belirtti.
Bu kapsamda egzersiz temelli video oyunları, zihin-beden egzersizleri ve yoga gibi aktivitelerin gelecekte ayrıca incelenebileceği kaydedildi.
