En erken mart ayı başında fırlatılması planlanan 10 günlük görev kapsamında astronotlar, Ay’ın çevresinde dolanarak özellikle “karanlık yüz” olarak bilinen ve Dünya’dan doğrudan görülemeyen bölgeyi gözlemleyecek. Apollo görevlerinde izlenen yörüngeler nedeniyle bu alanın tamamı insan gözüyle detaylı biçimde incelenememişti.
APOLLO’DAN ARTEMİS’E: YENİ BİR KEŞİF DÖNEMİ
1960’ların sonu ve 70’lerin başındaki Apollo görevleri Ay hakkında temel bilgileri sağladı. Toplanan kaya ve toprak örnekleri, uydunun kökenine ve yapısına dair önemli veriler sundu. Ancak bilim insanları, bu örneklerin Ay’ın çeşitliliğini tam olarak temsil etmediğini düşünüyor.
Son yıllarda yeniden incelenen Apollo numuneleri ve robotik görevlerin getirdiği örnekler, daha önce tamamen kuru olduğu düşünülen kayalarda hapsolmuş su izleri bulunduğunu ortaya koydu. Bu bulgular, Ay’a dair pek çok sorunun hâlâ yanıt beklediğini gösteriyor.
Gazete Oksijen'de yer alan habere göre, Arizona Üniversitesi’nden gezegen bilimci Jeff Andrews-Hanna, Ay’ın hâlâ temel düzeyde tam olarak anlaşılmadığını belirtiyor.
AY’IN KÖKENİ: DEV ÇARPIŞMA SENARYOSU
Bilim dünyasında yaygın kabul gören teoriye göre Ay, Mars büyüklüğünde bir gökcisminin Dünya’ya çarpması sonucu oluştu. Bu dev çarpışmanın ardından uzaya savrulan erimiş maddeler zamanla birleşerek Ay’ı meydana getirdi.
NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nde görev yapan gezegen bilimci Noah Petro ise Ay’ı “Dünya’nın sekizinci kıtası” olarak tanımlıyor. Ona göre Ay’ı incelemek, aslında Dünya’nın geçmişini anlamak anlamına geliyor.
Apollo örneklerinde rastlanan anortozit türü kayalar, Ay’ın bir dönem tamamen erimiş bir magma okyanusuna sahip olduğunu gösterdi. Ayrıca Ay ve Dünya’daki izotop benzerlikleri, iki gökcisminin ortak bir geçmişe sahip olduğuna işaret ediyor.
İKİ YÜZ ARASINDAKİ BÜYÜK FARK
Ay’ın Dünya’ya bakan yüzü ile uzak yüzü arasında belirgin farklılıklar bulunuyor. Yakın yüz daha ince bir kabuğa ve volkanik izlere sahipken, uzak yüz daha kalın kabuklu, daha yüksek rakımlı ve jeolojik açıdan farklı özellikler taşıyor.
Bilim insanları bu asimetrinin nedenini hâlâ net biçimde açıklayamıyor. Ay yüzeyi aynı zamanda Güneş Sistemi’nin erken dönemlerindeki çarpışmaları kaydeden dev kraterlerle kaplı. Dünya’daki izler zamanla silinirken, Ay adeta bir “zaman kapsülü” işlevi görüyor.
GÜNEY KUTBU–AİTKEN HAVZASI MERCEK ALTINDA
Araştırmacıların en çok ilgi gösterdiği bölgelerden biri, Ay’ın uzak yüzündeki Güney Kutbu–Aitken Havzası. Yaklaşık 2.500 kilometre çapındaki bu dev kraterin Ay’daki en eski çarpma yapılarından biri olduğu düşünülüyor.
Bilim insanlarına göre bu bölgenin yaşının kesin olarak belirlenmesi, Güneş Sistemi’nin erken tarihine dair kritik bilgiler sağlayabilir.
ARTEMİS II’DE İNSAN GÖZÜNÜN ROLÜ
Artemis II görevi sırasında Orion kapsülü Ay’a 6.400 ila 9.600 kilometre kadar yaklaşacak. Astronotlar, özellikle kutuplardaki gölgede kalan bölgeleri ve uzak yüzeydeki kraterleri gözlemleyerek verileri Houston’daki Johnson Uzay Merkezi’ne aktaracak.
Görevde NASA astronotları Reid Wiseman, Victor Glover ve Christina Koch ile Kanada Uzay Ajansı’ndan Jeremy Hansen yer alıyor. Mürettebat, İzlanda gibi Ay benzeri jeolojik alanlarda kapsamlı eğitimden geçti.
Bilim insanlarına göre eğitimli insan gözü, robotik sistemlerin fark edemeyebileceği ayrıntıları yakalayabilir.
AY’DAN MARS’A UZANAN STRATEJİ
Artemis programı yalnızca Ay’ı değil, gelecekteki Mars görevlerini de hedefliyor. Ay’da geliştirilecek teknoloji ve altyapının, insanlığın Mars’a uzanmasında kritik rol oynaması planlanıyor. Uzmanlara göre Artemis görevleri, Ay’ın sırlarını çözmeye bir adım daha yaklaşırken, insanlığın Güneş Sistemi’ndeki yerini anlama yolculuğunu da hızlandıracak.
