Back To Top
Şehir, kent ve ‘kent kültürü’

Şehir, kent ve ‘kent kültürü’

 - Son Güncelleme: 30.07.2017 Pazar 02:12
- A +

İcadiye’deki ofisimin karşısında küçük bir park var. Belediye, çocukların eğlenmeleri için kendi etrafında dönen bir âlet, bir masa ve kediler için evcikler koymuş. Kedici hanımlar bu parkta onlarca kediyi özenle besliyor, bazı hanımlar da çocukları eğlenirken masaya oturup sohbet ederek hoşça vakit geçiriyorlar. Geceleri daha çok gençler tarafından kullanılan bu masanın hemen yanında büyücek bir çöp kutusu var.

Dün bu yazıyı yazmak için masamın başına geçtiğimde öfkeli bir ses duydum. Bizim küçük parkı temizleyen temizlik işçisi bir komşumuzu durdurmuş, şikâyette bulunuyordu: “Adamlar yediklerinin artıklarını yanı başlarındaki çöp kutusuna değil, yerlere atıyorlar! Böyle de olmaz ki! Belediye bu çöp kutusunu buraya süs olsun diye mi koydu?”

***

Adamcağız haklıydı! Gençler geç vakitlere kadar bir şeyler yiyip içerek yüksek sesle konuşuyor, kahkahalar atıyor, müzik dinliyorlar. Gençtirler, grup psikolojisidir diyerek hoşgörüyle karşılıyoruz. Ama çitledikleri çekirdeklerin, yedikleri meyvelerin kabuklarını, kola kutularını, cips ambalajlarını vb. burunlarının dibindeki çöp sepetine değil de, yerlere atmaları nasıl izah edilebilir?

Sadece gençler mi? Yollara uluorta tükürüp sümkürenlerle, otobüslerde, minibüslerde, tramvay ve metroda doğru dürüst yıkanmadıkları için teke gibi kokanlarla, hareket halindeki lüks arabalarından otoyola sigara izmaritleri, kola kutuları, kullanılmış peçeteler atan paralı “maganda”larla o kadar sık karşılaşıyoruz ki… Çarşıya çıkın, işyerlerinin önlerinde sigara içip izmaritleri, kağıt parçalarını, çöpleri mazgallara atan adamlar göreceksiniz. Yağmur yağdığında çöp kutusu gibi kullandıkları mazgallar tıkandığı için dükkanlarını su basarsa ilk şikayetçi olacak olanlar da onlardır.

Eğitimsizlikten söz etsem doğru bir tespitte bulunmuş olur muyum, bilmiyorum. Bu hoyratlıkları yapanların en eğitimsizi ilkokul mezunudur. Ayrıca sokağa çöp atmamak için sıralı tahsilden geçmiş olmak da gerekmez. Biraz görgü, biraz akıl, biraz iz’an yeter de artar bile.

***

Şehirleri kurarken, onlara kendi ruhumuzu üfleriz. Hacı Bayram Veli bu gerçeği eşsiz bir belagatle hülasa etmiştir: “Nâgehan ol şâra vardım ol şârı yapılır gördüm - Ben dahi bile yapıldım taş ü toprak âresinde”.

Bu ne demektir? Nasıl inanıyor, dünyayı nasıl kavrıyor, hayata nasıl bakıyorsak, yaşayacağımız şehre de öyle şekil ve düzen verir, daha da önemlisi, şehrimizi kurarken kendimizi de yeniden inşa eder, bir yaşama iklimi yaratırız. Bu, bizden sonraki nesillerin de hayatını kuşatacak, onların hamurunu kendi teknesinde yoğurup şekillendirecek bir iklim, bir çerçevedir. Şehir ahlâktır, terbiyedir, estetiktir, düzendir; dolayısıyla şehirde yaşamanın şartları vardır. İnsan, bu şartları benimseyip kurallara uyduğu zaman “şehirli” olur.

Kısacası şehir, medeniyettir.

***

Evet, şehir medeniyettir. Gerçek bir şehir asırlar içinde oluşur, dolayısıyla tarihi ve kültürü vardır, bu tarihin somut göstergeleri olan abideleri vardır. Gerçek şehirli, yaşadığı şehrin tarihini bilen, abidelerini tanıyan, efsanelerine aşina olandır.

Bir şehri sevip korumak için onun bir parçası, daha açık bir ifadeyle, ruhen yerlisi olmak gerekir. İçinde yaşadıkları şehri tanımayanlar, kendilerini onun bir parçası gibi hissetmeyenler sevmezler o şehri. O yüzden gerektiği zaman koruyup sahip çıkmazlar. İnsan kesilen bir ağaçla kesilmiyor, yakılan bir konakla yanmıyor, birilerinin gökdelenler dikerek kapattıkları ufuklar ruhunu kararmıyorsa şehirli değildir.

***

“Kent” kelimesinde medeniyetin derinliğini hiç hissetmedim. Bu kelime telaffuz edilince gözümde canlanan Ataköy, Ataşehir, Batıkent vb. gibi beton yığınlarıdır. Şehirde yaşayan, ama şehirli olamayanlara “kentli” denilmesini teklif ediyorum. Şehir kelimesini atarsanız, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Beş Şehir’ini, Yahya Kemal’in “Hayal Şehir”ini, Yunus Emre’nin “Kasdım budur şehre varam feryad ü figan koparam” mısraını ve daha neleri neleri çöpe atmış olursunuz.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi, ismindeki “şehir” kelimesini yok sayarak, bir zamanlar İstanbullu, dolayısıyla şehirli olma şuurunu geliştirmek için “Kentim İstanbul” isimli bir projeyi hayata geçirmişti. Hayatımızda ne çok çelişki var! İstanbul öyle bir şehirdir ki, eskiler “Şehrî” kelimesini İstanbullu anlamında kullanırlardı.

“Kentim İstanbul” projesi çerçevesinde, çok iyi hatırlıyorum, aralarında Ümit Meriç hocamızın da bulunduğu bir ekip tarafından bir “Kentli Yaşam Kılavuzu” hazırlanmıştı. İsminden hiç hoşlanmadığım bu kılavuza göre, İstanbullu olmanın “34 Altın Anahtar”ı vardı. İlk beş anahtar: 1. İstanbul’u öğrenmeliyiz, 2. İstanbul’u gezmeliyiz, 3. İstanbul’un mazisine sahip çıkmalıyız, 4. İstanbul’un tabiat güzelliklerini korumalıyız, 5. İstanbul’un güzelliklerini fark etmeliyiz.

İstanbul’da yaşayanların büyük bir çoğunluğunun nasıl bir şehirde yaşadıklarının farkında olmadıkları tesbitinden doğan bu “anahtar”lar, sadece İstanbul için değil, bütün şehirler için geçerlidir. Çünkü hepsinde “yerli”ler azınlığa düşmüş durumdadır. Zaten “Selamı yaygınlaştırmalıyız”, “Her fırsatta teşekkür etmeliyiz”, “Özür dilemekten kaçınmamalıyız”, “komşumuzun huzurunu kaçırmamalıyız”, “kentin mobilyalarına sahip çıkmalıyız”, “kentin doğasına zarar vermemeliyiz” gibi diğer “altın anahtar”larda İstanbulluluktan öte, şehirli olmanın asgari şartları belirlenmişti.

Halkımıza böyle öğütlerde bulunma mecburiyetini hissetmiş olmak doğrusu çok üzücüdür.

***

Bu yazıyı niçin yazdığıma gelince… Sonunda şehirlilik şuuruna ve temel eğitim seviyesinde çocukların “öncelikle kendi yaşadıkları mekânlardan başlayarak bir mahalle, şehir, ülke ve dünya bilincine” sahip olmaları gerektiğine kanaat getiren Milli Eğitim Bakanlığı, ilköğretim kurumlarında “Kent Kültürü” dersinin konulmasına karar verdi. Yeni öğretim yılından itibaren haftalık ders çizelgelerinde, ortaokul 5, 6, 7 veya 8. sınıflarda bir defa okutulmak üzere haftada iki saat “Kent Kültürü” dersi konulmuş bulunuyor. Ancak anladığım kadarıyla bu ders Türkiye çapında okutulacak tek bir ders kitabına bağlanmayacak; seksen bir ilde, o ilin tarihine, kültürel değerlerine odaklanılacak. Bu amaçla düzenlenen çalıştayın yarın İstanbul’da başlayacağını ve üç gün süreceğini aziz okuyucularıma duyurmak isterim.

Hayırlı olur inşallah.

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
Kaan Can 11 Ağustos 2017 00:46
Evet Beşir bey, köylüler şehri esir aldılar ve maalesef bunu 1950 den sonra bizim "sağ hükümetlerimiz" yaptı.Bu sayede İstanbul'u kocaman bir köye çevirdik.Google Eart ten bir Avrupa'da ki büyük şehirlere bakın bir de İstanbul a; farkı görün...
KARAR OKURU 30 Temmuz 2017 19:29
Dersin adı" şehir kültürü" olsaydı bâri. Geçmişle bağımız kopmasaydı! Türkçeyi Türkçeleştirmeye de el atsanız diyorum.
Akif 30 Temmuz 2017 15:06
"Gençler geç vakitlere kadar bir şeyler yiyip içerek yüksek sesle konuşuyor, kahkahalar atıyor, müzik dinliyorlar. Gençtirler, grup psikolojisidir diyerek hoşgörüyle karşılıyoruz." demişsiniz hocam. BAŞKALARINI RAHATSIZ ETME AHLAKSIZLIĞINI hoş görüp de, aynı AHLAKSIZLAR tarafından etrafın kirletilmesini hoş görmemek, sorunlu bir bakış açısı gibi geldi bana !..
Ahmet Yaşar 30 Temmuz 2017 13:33
Beşir Bey, bende bir tuhaflık var galiba. Anlayamadım. Bir zihniyeti söylüyorum, münferit değil bu. "Zaten çöpçü temizleyecek, yere çöp atmamı bu kadar dert etme... Ülkeyi sen mi temizleyeceksin..." gibi çözemediğim bir düşünme tarzı mevcut. Bu gibi durumlarda sabır diyor, geçip gidiyorum.
KARAR OKURU 30 Temmuz 2017 10:50
Bende şehir kelimesinden hazzetmiyorum. Fakat kent deyince Semerkant gelir yadıma. Özkent gelir. Orta Asya ve derin köklerimiz gelir. Bilime yön veren Türk islam uygarlığı gelir. Tarihi ve güzelliği hissederim.Kent kelimesi derinliģi ve modern olmayı çok güzel hissettirir bana. Severim bu kelimeyi. Severekte kullanırım. Maamafih şehir kelimesinden pek hazzetmem. Ayrıca şehir kelimesinin tedavülden kalkmasıyla diğer kelime ve deyimlerimiznde yok olacağını düşünerek yürekceğizi burkulan siz yazar. Acaba şehir kelimesinin neleri yok ettiğini hiç düşündünüz mü? kent kelimesini yok ederek kardeşlerimizle bir bağımızı daha kopardığını, balık kelimesini yok ederek atalarımızın şehirden ve medeniyetten ne anladıklarını birinci elden öğrenme ve zihinlere işleme olanagını kaçırdığımızı keşke o rikkat sahibi kalbiniz titreyerek düşünse ve o eski istanbul zürafasına has üslubunuz ile dile getirse idiniz.
Tatar 30 Temmuz 2017 13:54
0
İkisi de olsun, daha çoğulcu ve kapsayıcı olmaz mı? Hem özgürleşmiş oluruz. Daha özgür oluruz. Neden kent veya şehir kelimesi ya da bazı kelimeler bize daha sıcak gelir? Kent kelimesinin, ne bileyim, hiç alakası olmayan, mesela Swahili dilinden geçtiğini düşünelim. O zaman bu denli sahipleneceğimizi düşünmüyorum. Aynı şey 'şehir' için de geçerli. Bence ikisi de olsun. İnsanlar hangisini tercih ediyorsa onu kullansın.
KARAR OKURU 30 Temmuz 2017 16:01
0
Sözcük ya da kelime; ikisi de bizimdir. Şehir de bizim kent de bizim. Ataköy, Ataşehir, Atakent hepsi bizim. Kökeni (menşei) ne olursa olsun son şekli (durumu, hali) yeter ki bizden bir renk(nefes, ses, sözcük veya bir kelime) olsun. Yâd da bizim hatır da bizim; hatta zihin de bizim. Sevgiler, selamlar.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN