Ben “sayısalcıyım” ya. Ne demekse. Henüz okul çağındayken Türkçe bugünkü kadar sala bindirilip sele salıverilmemişti. Sözelci, sayısalcı lafları da henüz mevcut değildi. Fen ve edebiyat sınıfları vardı. Herhâlde “fen” ve “edebiyat” kelimeleri öz Türkçe olmadığı için onların yerine sayısal ve sözel dedik. Bu yeni öz Türkçe kelimeler sıfat mıdır, isim midir, bilmiyorum. Ama öz Türkçe “sal” ve “sel” ekleriyle “sayı” ve “söz” köklerinden türemiş. Sayı ve söz isim olduğuna göre sayısal ve sözel sıfat olmalı. Yoksa deli miyiz isimden aynı anlamda isim türetelim. İngilizce ve Fransızca gibi dillerde de “tial” yazılıp “siyal” veya “şıl” falan okunan bir ek var. İsimden sıfat yapar. Herhâlde bu eki Türkçeden almışlar; öyle olmalı, değil mi?
Lafı uzattım. Demem o ki siyaset dünyasında söylenenleri, eğer ölçüp biçilemiyorsa ben pek anlayamıyorum. Her zaman mümkün olmadığını biliyorum, hatta her zaman gerekli ve doğru olmadığını da biliyorum; karşı iddiaları baştan kabul edeyim… Yine de bir laf, ölçülen bir çokluğa dayanıyorsa kendimi biraz daha rahat hissediyorum.
NGRAM’I HATIRLAYIN
Geçenlerde bir yazımda sözel iddiaları sayısal istatistiğe çeviren bir mekanizmadan bahsetmiştim. Google hazretlerinin Ngram hizmeti. Hani bununla moda olan, yükselen, sonra da popülerliği düşen ve silinen kavramları yıllar üzerinden izleyebiliyorduk. 2025’te “Paradigmalar ve NGramlar” başlıklı yazımda bunu epey bir anlatmışım. Şu geliyor, bu gidiyor diye konuşmak ve çoğu zaman gerçeği değil de arzularımızı dillendirmek yerine kavramların yükselip düşüşünü NGramlardan izleyebilirsiniz.
Mesela “komünizm” ve “hür dünya” kavramlarının tarihteki serencamını merak ettim. Ancak bir problem var: NGramların Türkçesi yok. İngilizce, Almanca, Fransızca… Fakat Türkçe yok. Onun için “communism” ve “free world”e baktım. İki kelime de soğuk harple birlikte hızla yükseliyor ve Sovyetlerin dağılmasıyla hızla çöküyor. Post modernizm, çok kültürlülük, Müslüman Kardeşler… Hepsinin yükseliş ve arkadan düşüşünü NGramları gösteriyor.
NGRAM’IN TÜRKÇESİ
O yazılar da içimizden birilerini kızdırmıştı. Bu da öyle yapacak. Hatırlıyor musunuz, bütün kavramlar yükselip düşerken sürekli yükseliş gösteren ve sıklıkta da diğerlerine fark atan “nationalism” vardı. Beni dövmeyin. Öyle… Öyle olmalı ki on yıllardır dünyada milliyetçiliğin yükselişi konuşuluyor. Hani “zamanı geçmiş bir bayraktı” rahmetli Seyyid Kutb’a göre?..
Bu sayısalcı birikimimi uygulamak için bir problem aradım ve buldum. Hani CHP Atatürk’ün partisidir ya. Onun genel başkanı da Atatürk’ün koltuğunda oturduğunu söyler. Problem şu: Bugünün CHP’si ile Atatürk’ün CHP’si birbirine yakın mı, uzak mı? Yakınsa ne kadar, uzaksa ne kadar? Lafla değil, sayıyla cevaplayacağız.
Kolay bir iş değil. Kısmen ama çok “kısmen” sorunun yanından geçen ama çok uzağından değil hemen yanından geçen bir ölçme yaptım. Atatürk neyiyle tanınır? Hanioğlu Hocamıza göre öne çıkan iki vasfı vardır: 1)Türkçüdür ve 2) Bilimcidir. Bilimciliği ölçmek kolay değil ama Türkçülüğü ölçebiliriz. Atatürk dönemi CHP’si mi yoksa 21. asır CHP’si mi daha Türkçü?
SKOR: 26-1
Bir bakalım. NGram yok ama yaratırız. İki doküman aldım:
1-1935 yılı CHP Parti Programı.
2-2025 yılı CHP Parti Programı.
Her ikisinde “Türk” kelimesinin, “Türk milleti” anlamında kaç defa kullanıldığını ölçtüm. “Türk milleti anlamında” şartı bazı kullanımların sayılmamasını gerektiriyor. Mesela “Türk Lirası”, mesela “Türk Silahlı Kuvvetleri” gibi kullanımları sayım hârici tuttum. Sonuç şöyle:
1935 CHP Parti Programı’nda “Türk” kelimesinin kullanım sayısı: 26
İndeks’teki “Türk dili” maddesi tekrar olduğu için alınmadı. 1935 programında 6 320 kelime var. Demek ki her 243 kelimede bir “Türk” geçiyor. Kullanışlar da şöyle: Türk devrimi, Türk ulusu (4), Türk sosyetesi, Türk işçileri (2), Türk yurdu, Türk vatanı, Türk çiftçisi, Türk hazinesi, Türk devleti, Türk dili (2), Türk tarihi (2), Türk gençliği (3), Türk sosyal hayatı, Türk varlığı, Türk ordusu.
2025 CHP Parti Programı’nda “Türk” kelimesinin kullanım sayısı: 1
Türk Ceza Kanunu, Türk Hava Kurumu, Türk Lirası, Türk Devletleri Teşkilatı, Kıbrıs Türkü, Kıbrıs Türk Toplumu, Türk Silahlı Kuvvetleri (2 kez), özel isim olduğu için sayım hârici tutuldu. 2025 parti programı 43 866 kelime. Demek ki Türk, 2025’te, 40 küsur bin kelimede bir defa geçiyor.
O da programın 6. sayfasında, şöyle: “Atatürk milliyetçiliği, yurttaşlık bağıyla Cumhuriyetimize bağlı olan herkesin eşitliğini savunur. Türk milleti bu anlayışla tanımlanır.” Anlam itibarıyla, şu andaki anayasamızın 66. maddesi. O da Terörsüz Türkiye “sürecinin” hedefinde değil miydi? O madde kalkarsa CHP’nin biricik “Türk” kelimesi de yok olacak.
Ben sadece 2025 ve 1935’teki CHP’leri karşılaştırdım. Sayısalcı kimliğimle. Sonuç 26-1 çıktı. Sayısal olmayan sözeldir. “Lafsal” da diyebilir miyiz?
