Bugüne kadar neredeyse her yılbaşı gecesi, geçmiş yılı biraz hüzünlü uğurlasam da yeni yılı hep coşkulu şarkılarla karşılamayı tercih etmişimdir.

2025’i uğurlarken elbette yine biraz hüzünlüyüm ama arkasından kesinlikle yas tutmayacağım, çünkü insanlığın hafızasında karanlık hatıralar bırakan bir yılı arkamızda bıraktığımız için mutluyuz.

Ancak hemen belirtmeliyim 2026’yı coşkulu şarkılarla karşılamaya hiç takatim de niyetim de yok, bu yüzden ruhsal derinliği olan, aşkın olanı kurcalayan eserlerle adeta bir vecd hali yaşamayı tercih ettim.

Hiç kuşkusuz bunun için ilk adresim Gustav Mahler oldu. Televizyonların yılbaşı gürültüsünden uzak durarak, kendimi Mahler gibi bir dâhinin eserleriyle ödüllendirdiğim için de ayrıca çok mutluyum. Saatler tam 0.24’ü gösterdiği anlarda, Mahler’in 1888 ile 1894 yılları arasında bestelediği metafizik sorularla boğuştuğu Do minör 2. Senfonisi çalıyordu.

Arkasında acılar ve karanlıklar bırakan bir yıla böylesine muhteşem bir senfoniyle veda etmek, benim için geceyi çok özel bir hale getirdi. Ve yeni yılın ilk gecesi, hiç bitmeyen bir senfoniye dönüştü adeta…

Bu arada Mahler’in İkinci Senfonisi’ndeki “Diriliş” bölümünün, beni karanlıktan ışığa doğru aşkın bir yolculuğa çıkardığını itiraf etmeliyim.

Mahler’in beş bölümden oluşan bu eseri, senfonik bir kantat özelliğindedir. Bu özellik, 5. Bölümde soprano, alto ve koronun katılımıyla zihinlerde adeta kıyamet çağrısı yapan bir duygu patlaması yaratmaktadır.

Friedrich Gottieb Klopstock’un şiiri üzerine yazılan son bölüm, kıyamet gününden önceki gecenin gelişini anlatan, tek başına kalmış ve korku içinde çırpınan son kuşun ötüşünü ve koronun “uyan, uyan bakalım” sesiyle mahşer gününün gelişini betimleyen bir özelliğe sahiptir.

Eserin içinde yer alan şu ifadeler adeta bir mahşer manifestosu niteliğindedir:

“Yaratılmış olan yok olacak
yok olan tekrar dirilecektir
artık korkma, hazırlan; yaşamaya hazırlan…”

Hemen belirtelim bu eser, Beethoven’ın tasavvur ettiği senfonik yolculuğu adeta zirveye taşıyor. Mahler bu eseri konusunda bir arkadaşına yazdığı mektupta şöyle der: “Etkisi o kadar büyük ki tarif edilemez. Her şey sanki başka bir dünyadan gelmiş gibi. Sanırım buna karşı koyabilecek kimse yok. İnsan önce yere seriliyor, sonra melek kanatlarıyla en yüksek zirvelere çıkarılıyor.”

2. senfoninin son bölümü, dramatik bir kapanıştır aynı zamanda. Mahler bu dramatik kapanışı, “Kıyamet Günü’nün devasa bir müzikal freski” ve “cesur, büyük bir yapı” olarak tanımlıyor. Öyle ki sahne dışı nefesli çalgıların mekânsal boyutu, garip bir yeni ses dünyası yaratır ve uzaktan gelen, kahramanca bir korno çağrısı duyarız. Mahler bu uzak sesi “çöldeki tellal” olarak tanımlar.

Mahler’in kapsayıcı bir senfonik anlayışa sahip olduğunu belirten Timothy Judd, trajediler yaşadığımız zamanlarda, genellikle Mahler’in İkinci Senfonisine yöneldiğimizi söylüyor. Kendisi de bir kemancı ve aynı zamanda müzik eğitmeni olan Judd 2023 yılında yazdığı bir yazıda Mahler’in müziğini şöyle tanımlıyor:

“Karmaşık ve çoğu zaman çelişkili duygularla dolu olan Mahler’in müziği, yirminci yüzyılın yabancılaşmasını önceden sezerken, doğanın romantik dünyasında yer alır. Bu müziğin sarsıcı ironileri, bestecinin en canlı çocukluk anılarından birine benzer. Anne babasının acımasız tartışmalarından kaçmak için sokağa fırladığında, hemen bir orgcunun neşeli ama sıradan ezgilerini duyardı.”

Mahler, senfoniyi şiirsellikle birleştirmesi ve alman lied anlayışını senfoniye katmadaki hüneri ile müzik tarihinde ayrıcalık kazanmış bir bestecidir... Bilindiği gibi Lied, Almanca şarkı anlamına gelen, insan sesi için bestelenmiş bir şarkı türüdür. Lirik, kısa şiirler üzerine bestelenir. Lied’de şiir ve müzik aynı önemde birleşir. Mahler, senfonici olduğu kadar şarkıcıdır ve aynı zamanda usta bir orkestra şefidir.

Karmaşık dünyası ve duygusal derinliği nedeniyle Mahler’in müziğini dinlemek, herkes için çok kolay olmayabilir. Öyle ki onu dinlerken bir anda evrenin sonsuzluğunda dolaşır, pastoral bir temayla doğaya açılırsınız ama sonra aniden kendinizi büyük bir kaosun içinde de bulabilirsiniz. Onu dinlerken sıcak sudan soğuk suya geçişe benzeyen şoklara hazır olmalısınız. Ama onu dinlemek, kesinlikle bir ayrıcalıktır…