İnsanlığa sinyal mi, yeni bir Yalta mı?

Dünden beri dünyanın gözü Çin’in Shenzhen kentinde. Trump, Putin ve Şi, APEC zirvesinde bir araya geldi.

19 Kasım’daki bu buluşma 81 yıl önceki Yalta Konferansı’nı yeniden gündeme taşıdı.

Şubat 1945’te Roosevelt, Churchill ve Stalin Yalta’da buluştuğunda İkinci Dünya Savaşı henüz bitmemişti.

Almanya’nın geleceğinden Avrupa’nın siyasi düzenine, Birleşmiş Milletler’in kuruluşundan Sovyetler Birliği’nin Japonya’ya karşı savaşa katılmasına kadar önemli konular görüşüldü.

Yalta tek başına sadece savaş sonrası dünya düzenini yaratmadı, orada yapılan pazarlıklar ve ardından yaşananlar, Avrupa’nın bölünmesinde ve Soğuk Savaş düzeninin şekillenmesinde önemli rol oynadı.

Kısacası Yalta’nın tarihsel ağırlığı yalnızca açıklanan kararlarda değil, sonraki yıllarda dünyanın yaşadığı fiili sonuçlarda saklı.

Tabii ki bugün koşullar ve taraflar farklı.

Bu kez; dünyanın uzak bölgesinin yükselen devi Çin masada. Ve ABD, Rusya ve Çin aynı safta savaşan müttefikler değil, birçok alanda rakip.

Bu nedenle buluşmayı şimdiden “yeni Yalta” ilan etmek doğru olmaz. Ancak benzetmeyi önemli kılan, zirveden mutlaka karar çıkacak olması değil; otokrat liderler tarafından yönetilen büyük güçlerin başka ülkelerin geleceğini pazarlık konusu yapabilecekleri endişesi.

Zirve öncesi açıklamalar önemli idi. Kremlin Sözcüsü Peskov, görüşmenin “insanlığa bir sinyal olabileceğini” söyledi.

Nasıl bir sinyal?

Barış ve uzlaşmanın mı, yoksa büyük güçlerin yeni pazarlıklarının sinyali mi?

Nitekim Rusya’nın baş müzakerecisi Vladimir Medinsky’nin “sinyali” endişe verici: “Görevimiz, Avrupa’da yeni bir modern Yalta veya Potsdam olacak kapsamlı bir güvenlik sistemi oluşturmaktır. Böyle bir güvenlik sistemi kurmayı başarabilirsek, Avrupa’da barışı on yıllarca, belki de yüzyıllarca sağlayabiliriz. Bu bizim temel görevimizdir.”

Zirve sonrasında gelişmelerde, iki ülkeye çok daha mütevazi bir ekonomiye sahip Rusya’nın lideri Putin’in bu yaklaşımı hissedilirse , “bu toplantının, büyük güçlerin liberal değerlerin çok az rol oynadığı, güvenlik odaklı ilkeler üzerine kurulu yeni bir dünya düzenini örgütleyeceği” tehlikesi barındırdığı söylenebilir.

Çin’in ekonomisi devasa ama nükleer silah kapasitesi ABD ve Rusya’nın gerisinde. Pekin, benzer yükümlülükleri üstlenmek istemiyor.

Çin’in pozisyonunu, bu tarihsel toplantıyı Shenzen’de yapıyor olması daha fazla netleştirdi sanırım…

Belli ki Shenzen dolaylı bir mesaj. Çünkü burası Çin’in ekonomik dönüşümünün ve teknolojik gücünün simgesi.

1945’te Yalta, savaş sonrası siyasi ve askerî düzenin tartışıldığı yerdi.

Bugün Shenzhen, teknolojik ve ekonomik gücün de uluslararası dengeleri belirlediği bir dönemi temsil ediyor.

Ve bu koşullardaki zirvenin ardından yayımlanan Barış Bildirisi...

Üç liderin imzasıyla duyurulan dört maddelik bildiri; BM reformunu, enerji arzının artırılmasını, nükleer risklerin azaltılmasını ve Uluslararası Ceza Mahkemesinin yetkilerini gündeme taşıyor.

Ancak dikkat çekici bir eksiklik var: Bildiride Ukrayna yok, Avrupa güvenliği yok, Tayvan yok.

Buna karşılık, hakkında tutuklama kararı bulunan Putin’in de yer aldığı zirvede, devlet yetkililerinin dokunulmazlığının ve Uluslararası Ceza Mahkemesinin yetki sınırlarının vurgulanması dikkat çekiyor.

Acaba üç büyük güç yalnızca açıklanan dört maddede mi uzlaştı, yoksa dünyanın geleceğini ilgilendiren başka pazarlıklar da yapıldı mı?

Yalta’nın tarihsel mirası tam da bu soruyu sorduruyor: Bir zirvenin gerçek sonuçlarını açıklanan kararlar mı, yoksa sonraki yıllarda dünyanın yaşayacakları mı gösterecek?

Ve son soru Türkiye bu tartışmaların neresinde?

Dünya yeni güç dengelerini tartışırken Türkiye’de fon yolsuzluğu iddiaları, kayyımlar, parti değiştiren belediye başkanları ve seçmen iradesi konuşuluyor.

Bir de AİHM’nin Can Atalay hakkında verdiği ihlal kararı var.

Dünyanın büyük güçleri uluslararası sistemin geleceğini tartışırken Türkiye, hukuk devletinin temel ilkelerinin uygulanıp uygulanmadığını konuşuyor.

1945’te Yalta masasında Türkiye yoktu. Bugün de olası bir yeni Yalta tartışması ile pek ilgili değil.

Üç büyük gücün zirvesinde, sinyal gerçekten insanlığa mı veriliyor, yoksa büyük güçlerin yeni dengeler arayışını mı haber veriyor?

Ve dünya geleceğini yeniden şekillendirmeye hazırlanırken, Türkiye kendi geleceğine ilişkin hangi soruların cevabını arıyor?

YORUMLAR
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.