İşler önce daralacak sonra açılacak

Eğer ürettiğiniz ürünleri yeterince satamıyorsanız; eğer kâr elde edemiyorsanız, eğer banka kredilerini ödemekte zorlanıyorsanız; eğer kestiğiniz çek ve senetleri sürekli öteliyorsanız; eğer kiralarınızı bile ödemekte zorlanıyorsanız, eğer çalışanlarınızın ücretlerini tam ve zamanında ödeyemiyorsanız; eğer gelecekle ilgili umutlarınız her geçen gün azalıyorsa, bu yazıyı okumalısınız çünkü işler açılacak.

Fakat önce Şubat 2027’ye kadar “belirgin ve etkili bir daralma” yaşanacak.

Aylardır konut satışları düşüyor; bugün Ekim ayı konut satış verileri geldi. İkinci elde konut satışları %28 düşmüş.

Otomobil ve ticari araç satışları da Ekim ayında %30,8 azalmıştı.

Beyaz eşya satışları da düşüyor.

Tüketici güven endekslerinden, dayanıksız tüketim malları olan elbise, ayakkabı, kitap vs gibi malların tüketiminin de azaldığını öğreniyoruz.

Keza bu endekslerden, önümüzdeki dönemde de dayanıklı ve dayanıksız mal satın alma iştahının yavaşladığını öğreniyoruz.

TÜİK’in ticaret hacim ve perakende satış endeksleri de belirgin bir yavaşlamayı ima ediyor.

Tüm bunlar yetmezmiş gibi “fon krizi” bazı nakitleri buharlaştırdı.

Bu yıl içinde 5.400 doları gören altın şu anda 3.777 dolara düşmüş; müthiş bir “negatif servet etkisi” de yaşanıyor.

Bütün unsurlarıyla her yeri ve her zihni kaplamış olan bu “büzülme ve daralma” olgusu, maalesef derinleşerek, Şubat 2027’ye kadar sürecekmiş gibi görünüyor.

Bu trendlere ilaveten, eğer taslak bütçedeki harcamalar artış oranı %44 yerine mesela %15 olarak karara bağlansaydı, çok büyük bir ihtimalle enflasyon da %15’in altına inerdi.

Bütçe artış oranının %15’le sınırlanması halinde, enflasyonun da %15’in altına ineceğine kesin olarak inanıyorum.

Fakat.

Hükümet, mevcut yıpranmışlığına ilaveten, enflasyonu düşürme politikalarına aynen devam etseydi, başta Cumhurbaşkanlığı seçimleri olmak üzere gireceği bütün seçimleri kaybedebilirdi.

Ak Parti girdiği seçimleri, her zaman olduğu gibi, “kamu kaynaklarını halka ‘cömertçe’ sunarak ve güzellikle” kazanmak istiyor.

İŞLER NE ZAMAN VE HANGİ ÖLÇÜDE AÇILACAK

Soru: İşler nasıl açılacak?

Kısa cevap: Kamu harcamalarıyla.

Bu yılın bütçe taslağı geçen yılın (18,9 Trilyon TL) %44 üzerinde Meclise sunuldu: 27,3 Trilyon TL.

Sadece tek başına bütçedeki bu artış oranı bile hükümetin enflasyonla mücadeleden “vazgeçtiğini ispatlamaya” yetiyor.

2027 yılında “devlet” tam 700 milyar dolar harcayacak. (Yaklaşık 12 Trilyon TL Sosyal güvenlik ödemeleri dahil yani devletin bütün harcamaları)

700 Milyar dolar, bütün zamanların açık ara en yüksek reel harcama tutarıdır. (Bu rakam bu yıl 615 milyar dolar civarında gerçekleşecek.)

Devlet bu 700 milyar dolar karşılığı yaklaşık 39,3 Trilyon TL’yi nereden bulacak?

Faiz için ödeyeceği 65 Milyar dolar karşılığı TL hariç, neredeyse tamamını vergi ve prim olarak toplumdan toplayacak.

Ödeyeceği faizler de reel bir ödeme sayılmaz; sadece, borç stokundaki değer düşüklüğünün bir kısmını karşılar.

Peki, Devlet bu paraları nereye harcayacak?

İhtimamlı bir analiz yapıldığında görülecektir ki devlet harcamalarının neredeyse %80’i doğrudan ve dolaylı olarak ücret ve maaş ödemelerine gidiyor.

Kamuda yaklaşık olarak 5,5 milyon işçi ve memur çalışıyor.

Kamu, bu çalışanlara ilaveten yaklaşık olarak 17 milyon emekliye de ödemeler yapıyor.

Devletin diğer ödemeleri de dışarıdan satın aldığı mal ve hizmetlere gidiyor;

İşler düzelecek, bu kesin fakat Ocak ayından itibaren düzelmeyecek.

Şubat ayından itibaren bazı sektörlerde, mesela gıda ve temel tüketim ürünlerinde, canlanma başlarken; diğer bazı sektörlerde büzülme ve daralma bir süre daha devam edebilir.

Zamanla iktisadi aktivitelerdeki artış bütün sektörlere sirayet edecektir.

İktisadi faaliyetlerin bu yayılımı sayesinde, Haziran ayından itibaren konut, otomobil ve beyaz eşya dahil bütün sektörlerde iktisadi aktivitelerin artacağını öngörüyorum.

Haziranda bütün sektörlere yayılacak olan iktisadi aktiviteler, sonraki aylarda artan bir ivmeyle, en az bir yıl daha devam edecektir; sonrası Allah Kerim.

2027 için bazı tahmin ve analizler:

1) Büyüme: %5 ve üzeri.

2) Enflasyon: %30,5

3) İthalat: 400 Milyar dolar.

4) İhracat: 280 Milyar dolar.

5) TCMB faiz oranı: En düşük %33’e kadar inebilir. Aslında faizlerin artık hiç indirilmemesi gerektiğini TCMB de biliyor.

Ancak faizleri sabit bırakmak seçim kazanma politikalarına hizmet etmez.

6) TCMB repo faiz oranları: 2027 yılında asla yükseltilmeyecek ve %33’ün altında da düşmeyecektir.

Seçim dönemi boyunca, şu anda %17,5 olan mevduat stopaj oranları peyderpey sıfıra kadar düşürülebilir. Stopajda 4-5 puan örtük faiz indirimi alanı olduğu görülüyor.

7) Kredi faiz oranları: Tabela faiz oranı %40’a kadar düşebilir fakat ticari krediler ortalama bileşik faiz oranı %50’nin altına inmeyecektir.

8) Tarım ve benzeri bazı sektörlerde faiz iadesi veya indirimli faiz oranları uygulanabilir fakat bu krediler toplamın %1’ini geçmez.

9) Mevduat faiz oranları : 2027’de en yüksek %40’tan başlayıp en düşük %35’e kadar düşebilir. (%35’e indiğinde stopaj oranları %10’a düşmüş olabilir.)

Hükümetin bol ve ucuz kredi verdirdiği 2023 cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde, alınan kredilerin önemli bir kısmı döviz, altın ve motorlu araçlara gitmişti. Bu yöntem, büyük ölçüde tekrarlanmayacaktır.

10) Dolar kuru: Çapraz parite fazla değişmezse dolar, yıl sonunda en çok 52 TL civarında olur; 2027 yıl sonunda da en çok 62,5 TL olabilir.

Malum, TCMB hedef ve tahmin enflasyonunu %21 olarak açıkladı.

Bilindiği gibi kurların seviyesini TCMB, ekonomideki pek çok dengeyi bir arada değerlendirerek belirliyor.

Bu bağlamda, TCMB’nin kurları %21’in üzerinde artırması çelişki olur.

11) Brent Petrol: Tahminim yıllık ortalama 70 dolar. Brent petrolün fiyatlarını, 2027 yılında, Körfezdeki gelişmelerden çok Rusya Ukrayna savaşı belirleyecek.

12) Dizel/Jet yakıtı rafineri marjı: Yıllık ortalama 60 dolar.

Normal zamanlarda rafineri marjı (ham petrolün damıtılma ücreti) varil başına 20 dolar civarında olurdu.

Ukrayna’nın Rus rafinerilerini bombalamasıyla, bu rakam bir ara 100 doları aştı.

Şu anda bir varil jet yakıtının rafineri marjı 65 dolar ve motorinin de 80 doların üzerinde seyrediyor.

Rusya dünyanın en önemli motorin ihracatçılarından biridir. Rus rafinerileri tam kapasite çalışamazsa bu oranlar çok hızlı bir şekilde düşmeyecektir.

Özetle, bir litre motorinin 2027 yılı ortalama fiyatı 85,2 TL civarında gerçekleşecektir. (Motorin: 45,1 TL; ÖTV:13,90 TL; dağıtıcı ve bayi toplamı:12 TL ve KDV %20 =85,2)

13) Asgari ücret: 35 bin TL.

Maalesef asgari ücretle çalışanlar bu iktisadi genişlemeden istifade edemeyecekler.

14) Altın fiyatları: Altın fiyatları Türkiye’deki iktisadi gelişmelerden minimum ölçüde etkilenir; esas olarak Amerika’daki enflasyon oranlarından etkilenir; dolaysıyla FED faizlerinden etkilenir.

FED, faizleri düşüreceğini ima etmedikçe altın fiyatları 4.000 doların üzerine çıkamaz.

Altının bir onsunun Şubat ayı sonuna kadar 3.500 dolar civarındaki rakamları test etme ihtimali var.

KAZANANLAR VE KAYBEDENLER

Neredeyse her ekonomi politikasının hem kazananı hem de kaybedeni olur.

Enflasyonun yükselmesinden, her zaman olduğu gibi, sabit ve düşük gelirliler zarar görür.

Bu genişlemeci ekonomi politikalarından imalat, tarım ve hizmetler alanında çalışan firmaların büyük bir çoğunluğu da yararlanacaktır.

Elbette imalat, tarım ve hizmetler alanında çalışan 22 milyon çalışanın önemli bir kısmı da artacak iktisadi aktivitelerden yararlanacaktır.

Sonuçta, Ak Parti’nin seçimleri kazanmak için uygulayacağı politikalar maalesef Türkiye’ye enflasyonla mücadelede en az iki yıl kaybettirecektir.

Toplumun uzun vadeli çıkarlarına aykırı ve geri dönüşü olmayan bu genişlemeci maliye politikalarının, hiç olmazsa toplumun bir kesimine, finansal sorunlarını çözme fırsatı verebileceğini düşünüyorum.

Daha iyi bir ekonomi yönetimi artık bir hayal.

Çünkü.

Seçim sathı-mailine Ocak ayında ödenecek ilk maaşlarla giriyoruz.

Enflasyonla ilgili umutlar, zorunlu olarak Nisan 2028’in ötelerine ertelendi.


YORUMLAR (1)
1 Yorum
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.