Bilimin millîsi olur mu?

Dört yıl önce bu sayfalarda, “Koloni bilimi mi millî bilim mi?” diye bir yazı yazmışım. Geçen gün bir dost meclisinde artık aramızda olmayan fakat hayattayken yüz yüze görüşme mutluluğunu tattığımız bilim adamlarımızı andık. Orhan Türkdoğan, Erol Güngör, Mübeccel Kıray, Çiğdem Kâğıtçıbaşı. Şimdi geriye bakınca fark ediyorum ki onlar büyük çapta millî bilim yapmışlar. Sosyolog, sosyal psikolog olmalarının da bunda etkisi var. Onların mesleği toplumu incelemekti ve en yakın topluk kendi toplumlarıydı; kendi toplumlarının soruları, problemleriydi.

Mesela Türkdoğan, yoksulluk kültürü dediği, genel olarak köyden şehre göçün ve gecekondu hayatının yarattığı grupları inceledi. Endüstrileşmeden şehirleşmeyi. O insanlar köy kültüründen kopuyordu. Fakat altmışlı, yetmişli yıllarda göç o kadar büyüktü ki şehir, kendisine gelenleri kendi kültürüne asimile edemiyordu. Sonuçta artık köylü olmayan fakat şehirli de olamamış bir yığınla karşılaşıyordu Türkiye. Hâlâ bu depremin artçılarını yaşıyoruz.

PROBLEMİN MİLLÎSİ

Mesela Güngör, hocası Mümtaz Turhan’ın vazettiği problemi, kültür değişmelerini ve onun da ötesinde birçok toplum kurumundaki değişimi inceledi, velut kalemiyle nesilleri o problemler üzerinde düşündürdü.

Bilimin millîsi, gayrı millîsi olur mu?

Ne diyordu Karl Raimond Popper? “Bilim problem çözmektir.” Bilim uluslararasıdır ama problemlerin millîsi olur. Öncelikle kendi toplumlarının problemlerini çözmeye yönelen bilim adamı bu bakımdan millî bilim yapar. Uluslararası bilimin metotlarını kullanarak.

Millî bilim tabiri George Basalla’nın. 5 Mayıs 1967’de Science dergisinde yayımladığı “The Spread of Western Science ~ Batı Biliminin Yayılması” makalesinde kullanmış. Kilit bulgusu şu: Bilimi sonradan ithal eden ülkeler önce bir koloni bilimi çağı yaşıyor. Doktoralarını yurt dışında yaptıkları için o dış ülkelerin problemleriyle uğraşıyorlar. Kendi memleketlerine döndükten sonra da bağlantıları doktora yaptıkları hocalarıyla, o yabancı ülke ile… Hatta bu hâl, kendi öğrencilerine de geçiyor. Onlar da hocalarının okudukları ülkenin problemleriyle uğraşıyor. Koloni bilimi aşamasından sonra ülkede yeterli sayıda bilim insanı oluşuyor ve yavaş yavaş kendi ülkelerinin problemlerine yöneliyorlar. İşte yukarıda saydığım ve daha saymadığım bilim insanımız ama özellikle toplum bilimciler Türkiye’de millî bilime yönelmiş.

BİLİM İNSANI NEDİR?

Bu dört yıl önce yazdığım yazının konusuydu. Özellikle toplum bilimi dışındaki birçok alanda hâlâ koloni bilimi – millî bilim geçişi sürüyor. Bu yazıda anlattığım yukarıda saydığım bilim insanlarımızı hatırlayışım bana başka bir problemimizi gösterdi. Üniversitedeki bilim insanları bizim için nedir? 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi memurlardır. O yüzden 65 yaşında– hadi bir kıyak yapalım 67 yaşında – emekli olurlar. Görevleri ders vermektir. Boş zamanlarında da araştırma yaparlar!

Halbuki bilim, kalkınmanın, ekonominin, refahın özetle kalkınmış ülke ile geri kalmış ülke arasındaki farkın anahtarıdır. O bilim de Mümtaz Turhan’ın tabiriyle “Birinci sınıf bilim adamları” sayesinde yapılır. Birinci sınıf bilim adamlarının kendi ülkelerinin problemlerini çözmeleriyle.

BURADA DEĞİL DE ORADA…

Yukarıda saydığım bilim insanlarımız işte o “birinci sınıf”ın mensuplarıydı. Burada değil de orada olsalardı, yani Avrupa veya Amerika’da, bakın neler değişirdi. Bir kere önlerinde emeklilik yaşı diye bir sınır olmazdı. Hatırlayın, Harvard’da daha doktora çalışmasıyla bilim dünyasında büyük ses getiren Furkan Öztürk’ü. Basında yayımlanan fotoğrafında 90 küsur yaşında Nobel ödüllü bir hocayla yan yana oturuyordu. (Dr. Öztürk şimdi Caltech’de hoca.)

Fakat emeklilik falan ikinci planda. Saydıklarım burada değil de orada olsaydı en önemli fark şu olurdu: Onların birlikte araştırma yaptıkları, yine birinci sınıf, yani en zeki, kabiliyetli ve çalışkanından düzinelerle doktora öğrencisi ve doktora sonrası araştırma görevlisi olurdu. Hepsinin birinci vazifesi araştırma olurdu; boş zamanlarında da ders verirlerdi. Bunların kadroları nereden gelirdi? 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ndan değil. O yaptıkları araştırmaları yapsınlar, ülkenin belli başlı problemlerini çözsünler diye tahsis edilen fonlardan. Problemlerin çözümü için ayrılmış fonlardan.

Son soru: Peki araştırma alanlarına ve hangi problemlerin öncelikli olduğuna kim karar verecek? Bu soruyu layığınca incelemeye yerim yok. Ama o kararları da hani şu lağv ettiğimiz Devlet Planlama Teşkilatı gibi uzmanlık kurumlarıyla onlarla birlikte çalışan birinci sınıf bilim adamlarından kurulu kurullar verir.

Herhâlde bizde, onlarda olmayan, birinci sınıf dahi siyasetçilerimiz var da birinci sınıf bilim adamına falan ihtiyaç duymuyoruz. Onlar bütün kararları vermede liyakat sahibi.

YORUMLAR (1)
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.