Fon krizi sorumlularında ehliyetsizlik ve liyakatsizlik sorunu

Haftalardır gündemden düşmeyen fon skandalı, devletin yapılanmasında ve kamu idaresinin işleyişinde ehliyet ve liyakatin ne kadar hayati ve vazgeçilmez olduğu gerçeğini bir defa daha gözler önüne serdi.

Türkiye’nin muhtemelen şimdiye kadarki en büyük finans ve menkul kıymetler piyasası krizi sürecinde; arka arkaya patlak veren artçı skandalları ve ortaya atılan ciddi iddiaları irdelediğimizde, karşımıza;

-Kilit pozisyonlara ehliyetsiz, liyakatsiz ve mesleki yeterliliği tartışmalı kişilerin atanması,

-Üst yönetim kademelerinde, görev alanının gereklerine ve işleyişine vukufiyette ileri derecede yetersizlik; bilgi, beceri, uzmanlık, profesyonel birikim ve deneyim eksikliği,

-İlgisizlik, kayıtsızlık ve vurdumduymazlıkla yaşananlara seyirci kalınması,

-Temel yürütme, izleme, gözetim ve denetim sorumluluklarının ihmal edilmesi ve bunun ağır ve telafisi imkânsız sonuçlar doğurması,

-Siyasi yakınlık, taraftar kayırmacılığı ve kişisel sadakat ilişkilerinin ehliyet ve liyakatin önüne geçirilmesi,

-Denetleyenle denetlenenin iç içe geçtiği, tarafsızlığı ve kurumsal bağımsızlığı zedeleyen ağır menfaat çatışmaları,

-Kamu gücünün ve düzenleyici yetkilerin görev sınırları dışında kullanıldığına, keyfi müdahalelere ve görevin kötüye kullanılmasına ilişkin vahim iddialar çıkıyor.

Nasıl oluyor da bir şirket sahibi, işletmesinin kilit pozisyonlarına yönetici seçerken en nitelikli ve tecrübeli kişiyi ararken; başarısızlığının maliyeti çok daha ağır olan devlet yönetiminin üst pozisyonlarına atamalarda sıradanlığa, hatta açıkça yetersizliğe razı olunabiliyor?

Bu çelişkinin doğmasında iki sorunlu yaklaşım ve tercih biçiminin rolü var:

Birincisi, siyasi yakınlık ve kişisel güven ilişkileri nedeniyle, mesleki donanımı ve tecrübesi yetersiz kişilerin kritik görevlere getirilmesidir. İkincisi ise, parlak akademik unvanların oluşturduğu yeterlilik algısına kapılınmasıyla, akademisyenlerin doğrudan üst düzey icra ve yönetim görevlerine uygun görülmesidir. Oysa ne sıradan bir üniversite diploması ne de akademik unvanlar, gerçek mesleki yeterliliğin ve yönetim becerisinin tek başına garantisidir.

Dünya borsaları başkanlarının sahip oldukları parlak kariyer birikimleri, bu ayrımın önem ve gerekliliğini somut olarak gösteriyor:

New York Borsası Başkanı, Nasdaq ve Londra Borsası CEO’ları, sermaye piyasalarında uzun yıllara dayanan profesyonel ve idari tecrübeleriyle bu görevlere yükselirken; Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanının kariyeri, ilk geldiği tarihe kadar tümüyle akademik alanda şekillenmiştir. Önceki BİST başkanlarından çoğunun olduğu gibi SPK başkanlarının da da akademik birikimlerinin veya klasik bürokratik ve bankacılık görevlerinin dışında finans sektöründe; menkul kıymetler, yatırım bankacılığı, aracı kurum, fon yönetimi veya piyasa denetleyici finansal kurumlar yeterli profesyonel görev tecrübeleri bulunmamaktadır.

Ancak konunun daha derin boyutu, siyasi iktidarla bu görevlere talip olan kişiler arasındaki ilişki biçiminde yatıyor:

Burada sorun, hırslı ama profesyonel birikimleri, uzmanlıkları, mesleki yeterlilik ve özgüvenleri sınırlı kişilerin, kariyerlerini objektif başarı ve mesleki rekabet üzerinden oluşturmak yerine siyasi yakınlaşma üzerinden şekillendirme çabasına girmeleridir. Bu gibi kişiler, iktidar çevrelerinde görünür olmaya, kişisel güven ve vefa ilişkileri oluşturmaya, gelecekte hedefledikleri siyasi konumlarına yatırım yapmaya yöneliyorlar.

Buna karşılık mesleki özgüveni, tecrübesi, etik duyarlılığı ve öz saygısı yüksek kişiler; siyasi pozisyon veya bürokratik makam elde etmek için siyasi karar ve güç sahipleriyle yakınlaşma ve yaranma ilişkilerine girmeyi tercih etmiyorlar.

Böylece çarpıcı bir asimetri ortaya çıkıyor: Siyasi karar vericilere mesleki yeterlilik bakımından yakın olması gerekenler uzaklaşırken, yeterlilikleri daha fazla sorgulanması gerekenler yakınlaşıyor. Siyasi iktidar merkeziyle potansiyel adaylar arasında olması gereken pozitif mesafe açılırken, olmaması gereken negatif mesafe daralıyor.

Siyasi iktidar da atama ve görevlendirmelerde bağımsız ve objektif bir seçme ve değerlendirme mekanizmasına dayanmadığında; en fazla tanıdığı ve kendine yakın bulduğu kişilere görev veriyor. Böylelikle, sadakat ve siyasi uyum beklentisi, gerektiğinde yanlış kararlara karşı çıkabilecek güçlü uzmanların yerine, daha kolay yönlendirilebilecek kişilerin tercih edilmesine yol açıyor.

Konunun denetim boyutundaki açmazlara bakarsak;

-Devlet Denetleme Kurulu Başkanının, skandala konu işlemlerin gerçekleştiği dönemde Borsa İstanbul’un, yönetim ve denetim organlarında görev yapmış olması, geçmiş dönemi kapsayabilecek incelemelerde tarafsızlık ve çıkar çatışması sorununu gündeme getirmiştir.

-Tera Yatırım Holding’in sahibinin Merkezi Kayıt Kuruluşu yönetiminde bulunmuş olması, piyasa aktörleriyle piyasa altyapısını yöneten kurumlar arasında son derece dramatik bir bağdaşmazlığı ve menfaat çatışmasını ortaya koymuştur.

BDDK Başkanı hakkında basına yansıyan, özel şirketlerin yatırım kararlarına baskı ve yönlendirme ile müdahale ettiği yönündeki ciddi iddialar ise doğrulanmaları halinde yetki aşımı, görev suistimali ve kurumsal bağımsızlık bakımından ağır sonuçlara yol açacaktır.

Başarılı devlet yönetimi bu nedenle üç temel unsurun birlikteliğini gerektirir:

-Siyasi irade ve kararlılık,

-Teknokratik akıl ve uzmanlık,

-Bürokratik birikim ve yönetim tecrübesi

Çünkü devlet yönetiminde liyakatten uzaklaşmanın en ağır maliyeti, yalnızca yanlış kişilerin önemli makamlara gelmesi değil; yanlış kararları önleyebilecek bilgi, tecrübe, bağımsız muhakeme ve kurumsal denetim kapasitesinin kaybedilmesidir.

YORUMLAR
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.