Biz skandal ile meşgulken, Çin’de…
Dünyanın önde gelen üç ülkesinin lideri, APEC toplantısı vesilesiyle bulundukları Çin’de, Şi Cinping’in ev sahipliğinde, hepsi yaklaşık 1,5 saat süren bir zirve gerçekleştirdiler
Üç lider ilk kez aynı mekanda buluşmuyorlardı; önceleri dört ayrı zirvede de bir araya gelmişlerdi.
Ama bu defa durum farklı.
Fark, Vladimir Putin, Donald Trump ve Şi Cinping’in, dünyamızın içinden geçtiği sorunlarla dolu bir süreçte buluşuyor olmaları…
Putin, Ukrayna Savaşı’nı sürdürüyor ve vaktiyle -Sovyetler Birliği olarak- nüfuzu altında tuttuğu coğrafyanın NATO şemsiyesi altında kalmasını istemiyor…
Trump, İran’la savaşın kendisinin çerçevesini çizeceği bir anlaşmayla sona ermesini ve diğerlerinden tarihe ‘loser’ olarak geçmesini önleyecek jestler bekliyor…
En sakin olan içlerinde Şi; o da diğerlerinin en zayıf oldukları ortamda, ABD güdümündeki dünyanın önemli bir bölümünde söz sahipliği arayışında…
Zirveyi planlayan Çinliler, binlerce yıllık diplomasi becerileriyle, konferans masasına üç lideri mümkün olan en uzak şekilde oturtarak, güncel dünya gerçeğinin görünmesini sağlamışlar…
Rusya ve ABD, liderleri yüzünden zorda…
ABD başkanı Trump, zirveye kendi ülkesinde birbiri ardına aldığı darbeler sonrasında geldi. Ara-seçimde ezici bir mağlubiyet yaşadığı yetmezmiş gibi, Çin’e gitmeden öğrendiği üzere, bir sandalye daha kaybederek, yeni Senato’daki denge 56-44 aleyhinde gerçekleşti.
Kongre’de çoğunluğu elde eden Demokratlar, yılbaşında başlayacak yeni yasama yılında Trump ile ailesi bireylerinin hesaba çekilmesi için hazırlıklara başladı. İlgili komitenin başkanı olması beklenen Demokrat üye, Trump ailesi bireyleri ile önemli bürokratlarına ‘gelir-gider hesapları’ ile ilgili kişisel belgeleri saklamaları tavsiyesini iletti…
İkinci Dünya Savaşı galiplerinin dünyayı paylaştıkları Yalta’daki zirvede, ABD, askeri ve ekonomik gücünün zirvesindeydi…
Yalta benzetmesi sırf bu sebeple bile yanlış…
Ya Putin?
Ukrayna Savaşı Rusya’nın kağıttan kaplan görüntüsü vermesini sağladı. Dünyanın ikinci büyük askeri gücü olmakla övünen Rusya, Putin’in birkaç hafta içerisinde Kiev’i ele geçireceği hesabıyla başlattığı savaşta Moskova’yı bile koruyamaz görüntüsü veriyor…
Çin’e giderken Yalta Zirvesi’ndeki Stalin gibi güçlü bilinmek isterdi Putin; ancak Ukrayna Savaşı -daha doğrusu Zelensky- bu zevki ondan mahrum etti.
Üç lider arasında en ‘cool’ olan Şi… Şincan bölgesini sımsıkı yönetim altında tuttuğu, muhaliflere göz açtırmadığı halde, dışarıdan bakanların ‘istikrar adası’ saydıkları bir ülkenin lideri o.
Ekonomisini (19.5 trilyon dolar) henüz dünyanın en büyüğü (ABD: 30.8 trilyon dolar) ile yarışır hale getiremese de, o yolda olduğu kesin Çin’in…
Savaşan ABD ile Rusya’yı izlerken, skeri strateji üstadı Sun Tzu’nun “En üstün savaş sanatı, düşmanı savaşmadan yenmektir” öğüdüne uygun davranarak, çevre coğrafyayı dolaylı tahakkümü altında tutmanın keyfini çıkartıyor olmalı Şi.
‘Nükleer’ konusuna bakışları da farklıydı üç liderin. Trump, dünyanın en büyük üç nükleer gücünü kapsayacak bir silah sınırlaması peşindeyken, Putin ülkesini diğerleriyle ‘eşit’ saydıran bu gücünü elinde tutma amacındaydı; Şi ise nükleer silahların tamamen ortadan kaldırılması gerektiğini savunmakla birlikte, ülkesinin ABD ve Rusya ile aynı sınırlamalara tabi tutulmasına şimdiye kadar yanaşmamıştı…
Yalta bir büyük savaşın sonucunun belli olduğu günlerde yapılmış bir zirveydi; bambaşka bir dünya vardı o dönemde. ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere dışındaki ülkelere, gelişmeleri izleyip Roosevelt, Stalin ve Churchill’in kendileriyle ilgili kararlarına razı olmaktan başka bir yol bırakılmamıştı.
Bugün ise bambaşka bir dünya var.
ABD-İsrail saldırganlığına İran’ın, Rusya’nın fütursuzluğuna Ukrayna’nın verdiği cevaplar, zor altında kalan ülkelerin dışarıdan dayatmalara nasıl direndiklerinin örnekleri…
Yine de zirve konusunda 1,5 saat sürmesine bakmadan dikkatli olmakta yarar var.
Özellikle de, dış politikasını çeşitlendirerek nüfuz bölgeleri oluşturma girişimleriyle dikkat çeken, buna karşılık ekonomik sıkıntılarla boğuşan ve bir fon skandalıyla baş etmeye çalışan ülkemizin…
Her üç ülkeyle ilişkilerini genişletmeye çalışan bir ülke Türkiye; zirve bu hedefe erişmeyi imkansız kılacak bir nüfuz pazarlığına sahne olmuş olabilir mi?
İran zirvede masaya gelmişse, müzakerelerde bölge ülkelerinin hassasiyetleri gözardı edilmiş midir?
Bu zirvede bazılarının beklediği gibi bir al-ver pazarlığı yürütülmüşse, o sırada Putin Karadeniz’i de masaya getirmiş ve Rusya yeni haklar elde etmeye çalışmış mıdır?
Shenzhen’den ulaşan kocaman masada birbirlerinden uzak oturtulmuş Trump, Putin ve Şi tablosu beni irkiltti doğrusu…
