Back To Top
Cömertlik

Cömertlik

 - Son Güncelleme: 14.08.2019 Çarşamba 10:46
- A +

Bugün Kurban Bayramı’nın son günü. Dilerim bayram hepimize hayırlar getirir; son yıllarda ağır sorunların içinden geçen Müslüman dünya için huzura ermenin başlangıcı olur.

Bu bayramın İslam kaynaklarındaki adı “îdü’l-adhâ”dır; yani Kurban Bayramı. Bu isimlendirme, dinimizin bayrama paylaşma ile ahlâkî bir ruh verdiğini gösteriyor. Yani dinî kültürümüzde kurban uygulamasının arkasındaki ana ahlâkî motif cömertlik erdemidir. Cömert kelimesi, Farsça’daki “cevân-merd”in Türkçe’deki kullanımıdır. Cömertlik için İslâm ahlakı literatüründe genellikle sehâ/sehâvet ve cûd terimleri kullanılır. Kur’ân-ı Kerîm’de bu kelimeler geçmez. Ancak birçok ayette infak (birinin nafakasını sağlama), îsâr (başkasının ihtiyacını kendininkine tercih etme), i‘tâ (verme), it‘âm (yedirip içirme), ihsan (iyilik etme), ikram, bezl (dağıtma) gibi kavramlarla cömertlik erdeminin önemi üzerinde durulmuştur. Hadislerde ise hem bu son kelimeler hem de sehâ/sehâvet ve cûd geçmektedir.

***

Cömertlik, İslam öncesi (Câhiliye) Arap toplumunun en önemli erdemlerindendi. Ancak onlarda cömertliğin temel motifi, insanî ve ahlâkî duygulardan ziyade, kişinin veya kabilenin şan ve şöhretini yayma tutkusuydu. Asalet, cesaret ve sehâvet (cömertlik), Câhiliye döneminde çok önemsenen şeref yarışının (mufâhara) başlıca konularıydı. İslam’da da cömertlik yüceltilmekle birlikte, böylesi ilkel bir duygunun tatmin aracı olmaktan çıkarılıp, Allah rızası ve insan sevgisinden oluşan dinî-ahlâkî bir muhtevaya kavuşturulmuştur. Kur’ân-ı Kerîm, yardımlaşmanın insanlara iyilik etme (birr) ve Allah’a saygı gösterme (takvâ) niyetine dayanması gerektiğini vurgulamıştır (2/264, 5/2, 92/17-20).

Kur’an’a göre cömertlik Allah’ın sıfatlarındandır (55/27, 76, 96/3). O’nun bir adı da kerîm’dir (82/6). Kur’an’daki rahmân, rahîm, vehhâb, latîf, tevvâb, gaffâr, afüv, raûf, hâdî gibi ilâhî isimler de Allah’ın cömertliğini değişik yönleriyle ifade eder. Bir hadiste, “Allah cömerttir ve cömertliği sever” buyurulurken “cömert” karşılığında Allah’ın isimlerinden “cevâd” kullanılmıştır. Müslüman düşünürler, evrenin ilâhî cömertliğin (cûd) tecellisi olduğunu söylerler.

Hadis kitaplarında Hz. Peygamber’in cömertliğine dair birçok rivayet vardır. Hz. Ali ve başka sahâbîlerden nakledilen hadislerde Resûlullah “insanların en cömerdi” şeklinde tanıtılmış; kendisine ihtiyacını bildiren hiçbir kimseyi boş çevirmediği bildirilmişlerdir.

***

Kur’an açısından başkalarına yardımın ahlâkî değere yükselmesi için şu şartları taşıması gerekir: (a) Yardım, isteyerek ve severek yapılmalıdır (59/9); (b) Yardıma mukabil hiçbir karşılık beklenmemelidir (76/8-10); (c) Gösterişten ve yardım edilen kimseyi incitecek tutumlardan sakınılmalıdır (2/261-265); (d) Yardım olarak verilen mal, sahibi için değer taşımalı, gözden düşme olmamalıdır (2/267, 3/92). Bu dört madde, İslam açısından bir eylemin erdem sayılmasını sağlayan asıl ahlâkî öze de işaret eder.

Bazı ahlakçılar cömertliği sehâvet, cûd ve îsâr adlarıyla üç dereceye ayırırlar. Kişinin, elindeki imkânların azını hayır yolunda harcamasına sehâvet, çoğunu harcamasına cûd, gerektiğinde hepsini harcamasına da îsâr denmiştir. Îsâr, Haşr sûresinin 9. âyetinden alınmıştır.

Kur’an ve hadislerde cömertliğin ilâhî bir sıfat ve peygamberlerin de sahip oldukları fazilet olarak görülmesi, İslâm ahlakçılarının bu konuya özel bir önem vermelerine yol açmıştır. Nitekim bazı ahlakçılar, klasik ahlak felsefesindeki dört temel fazilete (hikmet, cesaret, iffet, adalet) cömertliği de eklemişlerdir.

Ahlak kitaplarında cömertlik, israf ve cimrilik denilen iki aşırılığın ortası sayılır. İsraf, eldeki imkânları boş yere saçıp savurmak, cimrilik ise dinin ve örfün gerekli gördüğü yerlere harcama yapmaktan kaçınmaktır. Kur’an’da Müslümanlara her iki aşırılıktan da sakınmaları, meşru ve yerinde harcama yapmaları emredilmiştir (7/31; 17/29; 25/67). Bir anlamda “kaynakları rasyonel kullanma” demek olan bu ölçüler, modern ekonominin de en önemli ilkelerindendir.

 

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
M.Çağrıcı 14 Ağustos 2019 11:23
En muhafazakâr ve gelenekçi olanlarımızın bile, hem modernliğin bütün imkânlarını tepe tepe kullanıp, hem de “kaynakları rasyonel kullanma demek olan bu ölçüler, modern ekonominin de en önemli ilkelerindendir" şeklindeki masum bir cümleden bile rahatsız olmalarını ben anlayamıyorum. İslam toplumlarının, modernliğin nimetlerinden yararlanıp sorumluluklarına gelince kaytarmaları, onların ciddi bir problemidir.
Kararli 14 Ağustos 2019 09:57
Bildigini cömertce paylasan Sayin Hocam. Allah razi olsun. Sizden cok faydalaniyoruz.Bu satirlari okuyan herkesin Kuban Bayramini tebrik ediyorum Mübarek olsun
Takipci 14 Ağustos 2019 09:10
Comertlik, Paylasmak, Yardim, bunlar güzel seyler ama gecmise ait kavramalar, aclik ve kitlik tehlikesinin kol gezdigi zamanlara ait, gunumuzde acil durumlar disinda pek bir faydasi yok. Gunumuzde olmasi gereken 'Uretim ve Katma deger', bunun icinde 'Yatirim ve Istihdam'. Bugun evlenme cagina gelmiş genclerin (diplomali, diplomasiz) buyuk cogunlugu issiz, babalar perisan... Fabrikalar birer birer kapaniyor, hangi yardim bu acigi kapatabilir?
KARAR OKURU 14 Ağustos 2019 09:07
Az da olsa, evrensel ahlaki değerler, modernlik, demokrasi, hukukun üstünlüğü vs denildiği zaman abdesti bozulan bağnazlar var KARAR okuyucuları arasında. Yazarken bu müşterileri de dikkate almak lazım. Mustafa Hoca, "kurban"ı kan üzerinden değil de, paylaşmak/fakir fukaraya yakınlaşmak üzerinden okuyarak yazdığı hayırlı bir yazıyı, gereksiz son cümle ile ayağa düşürmüş.
N.Y. 14 Ağustos 2019 06:12
Değerli Hocam; Yüce yaratıcıya ulasacak yegane amelin İhlas ve samimiyet olduğu bilgisinin ne kadar farkındayız.....???? Cömertlik yani ‘fedakarlık, Allah için sevdiği şeylerden vazgeçebilme, O’nun emrini ‘baş göz üstüne’ bilme, fitne unsuru olan ve bizi oyalayan, ahireti unutturan her ne ise onu hayatımızdan çıkarabilme, menfatleri ayak altına alabilme, ilkesel hareket edebilme, duruşa sahip olma,emrolundugun gibi dosdoğru ol’ emirlerinin farkına varabilme....... Neyi, nasıl, niçin " Kurban " ediyoruz...???
KARAR OKURU 14 Ağustos 2019 02:00
Dini modernliğe onaylatma hastalığı iflahımızı kesti...
KARAR OKURU 14 Ağustos 2019 02:02
Cömertlik modern ekonominin önnemli kriterlerindenmiş... İyi ki Mustafa Hoca öyle sanıyor, yoksa moderniteyle örtüşmeseydi cömettliği de dinden ayıklamak icap ederdi.... Ama modern ekonomilerde karşılığı Allah'tan beklenen bir harcama iç işitmedim.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN