Ramazan ayı, insanın yalnızca neye sahip olduğunu değil, sahip olduklarının ne anlama geldiğini yeniden düşünmesine, tefekkür etmesine vesile olan bir fırsat mevsimidir. Açlık ve yoksunluk, nimeti; sükûnet ve tefekkür ise şükrü daha görünür kılar. Bu yönüyle Ramazan, hayatın tamamına dair bir denge çağrısıdır: Nimet, külfet ve şükür arasındaki denge.

Mesnevi’deki “oduncunun eşeği” hikâyesi, bu dengenin ne kadar hassas olduğunu, sade ama çarpıcı bir şekilde anlatır: Bakımsız, yorgun bir eşek vardır. Sahibinin padişah katında bir tanıdığı, bu eşeğe acır ve bir süre padişahın ahırında bakılmasını sağlar. Ahırda her şey muntazamdır: Yem bol, bakım düzenlidir. Eşek için bu bir yükseliş gibidir. Bu bolluk ve huzur ortamında yaşarken aniden bir savaş çıkar. Padişahın atları cepheye gider. Dönebilenler yaralı, uzuvları eksik ve yıpranmıştır. Atların hâlini gören eşek o zaman eski hâline şükreder.

Bu hikâye bize basit ama çoğu zaman gözden kaçan bir hakikati hatırlatır: Her nimet, beraberinde bir külfet taşır. Görünen imkânlar çoğu zaman görünmeyen bedellerle birlikte gelir.

İŞ HAYATINDA NİMET VE KÜLFET

İş hayatında “nimet” olarak görülen pek çok şey vardır: Yüksek maaş, prestijli unvan, büyük şirket, geniş yetkiler… Ancak bunların her biri, aynı zamanda ciddi külfetler barındırır: Artan sorumluluk, stres, belirsizlik, sürekli performans baskısı, azalan zaman ve özgürlük.

Mesnevi’deki eşeğin durumu, günümüz iş insanının sıkça düştüğü bir yanılgıyı hatırlatır. Başkasının konumuna bakarak kendi hâlini küçümsemek… Oysa başkasının nimeti, onun taşıdığı külfetle birlikte düşünülmedikçe eksik bir değerlendirme olur. At olmak, yalnızca ihtimam görmek değil; gerektiğinde cepheye gitmeyi de göze almaktır.

ŞÜKÜR: RAZI OLMAK MI, VAZGEÇMEK Mİ?

Şükür kavramı Kur’an’da şöyle özetleniyor:

“Şükrederseniz elbette size nimetimi artırırım. Eğer nankörlük ederseniz, hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir.” (İbrahim, 7)

Nimetin artırılması sadece nicelik anlamını değil; bereket, huzur, devamlılık, korunma anlamlarını da kapsar.

Şükür, nimetin farkında olmak ve onu yerli yerinde kullanmak demektir.

Nankörlük ise nimeti görmezden gelmek, küçümsemek, yanlış yerde tüketmek şeklinde tezahür eder.

Başkalarının hayatına bakarak sahip olduklarını küçümsemek, insanı nankörlüğe ve huzursuzluğa sürükler.

Bu durumda nimetin kaybı bir ceza olmaktan çok, tercihlerin doğal sonucudur.

Mesnevi’deki eşek, eski hâline şükrederken tembelliği ya da geri kalmayı övmez. Aksine, başına gelmeyen bir felaketin farkına varır. Bu farkındalık, şükrün özüdür.

Öte yandan şükür, hedeflerden vaz geçmek değil; nimetin sınırlarını ve sonuçlarını idrak etmektir.

Şükür kavramı çoğu zaman yanlış anlaşılır. Özellikle iş hayatında şükür, bazen kadercilik, yerinde sayma ya da iddiasızlık ile eş tutulur. Oysa şükür, hedeflerden vazgeçmek değildir; mevcut imkânları inkâr etmeden, onları doğru okumaktır.

Şükür, “daha fazlasını istememek” değil; “elindekinin kıymetini bilerek, daha iyisi için doğru bedeli ödemeye hazır olmak” demektir.

RAMAZAN’IN HATIRLATTIĞI DENGE

Ramazan ayı, nimetin külfetle; şükrün sorumlulukla birlikte düşünülmesi gerektiğini öğretir. Oruç, açlığı idealize etmez; nimetin değerini artırır. Şükür de benzer şekilde, mevcut durumdan memnuniyetle yetinmeyi değil, dengeyi öğretir.

İş hayatında çoğu insan “at” olmak ister. Oysa at olmak: Daha hızlı koşmak, daha çok yük taşımak, ön safta olmak, her an savaşa hazır olmak demektir.

Talip olunacak denge kişinin fiziki ve ruhsal yetkinlikleriyle uyumlu olmalıdır. Kendi mizacına, kapasitesine ve hayat hedeflerine uymayan rolleri istemek, kişiyi tükenmişliğe sürükler.

İş hayatında bu denge kurulamıyorsa iki uç ortaya çıkar:

· Sürekli daha fazlasını isteyen ama elindekinin kıymetini bilmeyen huzursuzluk,

· Elindekine razı olduğunu sanıp gelişimden vazgeçen atalet.

Oysa sağlıklı olan üçüncü yoldur: Şükürle temellenmiş bir hedef duygusu.

Nimet, külfet ve şükür bir terazinin üç kefesi gibidir. Biri eksik kaldığında denge bozulur. Mesnevi’nin asırlık hikâyesi, bugün iş dünyasında hâlen geçerli bir uyarı yapar: Görünene aldanma, bedeli hesaba kat; nimeti küçümseme, şükrü ihmal etme.

Ramazan’ın ruhuna uygun olan da budur: Daha azıyla yetinmek değil, sahip olduklarımızla daha bilinçli bir ilişki kurmak. Çünkü çoğu nimet, kaybedildiği için değil; kıymeti bilinmediği için elimizden gider.