Sırbistan'da 25 Ekim'de yapılan erken genel seçimlerde Aleksandar Vuçiç'in 14 yıllık siyasi hâkimiyetine son veren öğrenci hareketi, şimdi ülkeyi nasıl yöneteceği sorusuyla karşı karşıya. İngiliz Financial Times gazetesi, 26 Ekim'de yayımladığı "Sırbistan'ı yönetmeye hazırlanan öğrenciler kim?" başlıklı haberinde, seçimleri kazanan Öğrenci Listesi'nin siyasi yapısını, öne çıkan isimlerini ve önündeki zorlukları ele aldı.
Sırbistan Cumhuriyet Seçim Komisyonunun son verilerine göre Öğrenci Listesi oyların yüzde 52,65'ini alırken, Vuçiç'in liderliğindeki Birleşik Sırbistan ittifakı yüzde 39,22'de kaldı. Sandalye dağılımına ilişkin projeksiyonlar ise öğrenci hareketinin 250 üyeli parlamentoda yaklaşık 140 milletvekilliği kazanacağına işaret ediyor.
Ancak bu zaferi farklı kılan, iktidara hazırlanan hareketin geleneksel siyasi partilerden oldukça farklı bir yapıya sahip olması.
PARTİSİ YOK, LİDERİ YOK, BAŞBAKAN ADAYI HENÜZ BELLİ DEĞİL
Financial Times'ın dikkat çektiği temel sorun, Öğrenci Listesi'nin klasik bir siyasi parti olarak örgütlenmemiş olması. Hareketin belirgin bir lideri, yerleşik parti hiyerarşisi veya bütün ayrıntılarıyla hazırlanmış bir hükümet programı bulunmuyor. Öğrenci protestoları sırasında oluşturulan ve plenum olarak adlandırılan açık katılımlı toplantılarda alınan kararlar, hareketin örgütlenme modelini oluşturuyor.
Milletvekili adayları da üniversitelerde yürütülen kolektif değerlendirmeler sonucunda belirlendi. Dikkat çekici bir başka ayrıntı ise listeyi hazırlayan öğrencilerin milletvekili adayı olmaması. Öğrenciler kendilerini temsil edecek isimleri toplumun farklı kesimlerinden seçti.
Ancak sokakta ve üniversitelerde işleyen bu yatay örgütlenme modelinin, bakanlar kurulunun oluşturulması ve devlet yönetiminde kararların alınması aşamasında nasıl uygulanacağı henüz netleşmiş değil.
HAREKETİN EN ÖNEMLİ İSMİ BİR KARDİYOLOG
Öğrenci Listesi'nin ilk sırasında 56 yaşındaki kardiyolog ve üniversite öğretim üyesi Ilija Srdanović bulunuyor. Novi Sad Üniversitesi Tıp Fakültesinde görev yapan Srdanović, aynı zamanda Voyvodina Kardiyovasküler Hastalıklar Enstitüsünde çalışıyor.
Srdanović'in siyasi faaliyetleri, Kasım 2024'te Novi Sad Tren İstasyonu'ndaki beton sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından başlayan protestolar sırasında öne çıktı.
Facianın ardından kamu ihalelerinde yolsuzluk, denetim eksikliği ve devlet kurumlarının sorumluluğu tartışmaları ülke çapında öğrenci gösterilerine dönüşmüştü.
Srdanović bu süreçte protestolara destek veren akademisyenler arasında yer aldı ve daha sonra öğrenci hareketinin seçim listesinin ilk sırasına seçildi.
Bununla birlikte Srdanović'in listenin başında bulunması, başbakan olacağı anlamına gelmiyor. Hareket henüz resmî bir başbakan adayı açıklamadı.
ESKİ MERKEZ BANKASI BAŞKANI VE BASKETBOL EFSANESİ DE LİSTEDE
Financial Times'ın ele aldığı hareket, yalnızca üniversite çevrelerinden oluşmuyor. Öğrenci Listesi'nde Sırbistan'ın kamuoyunda tanınan çok sayıda ismi de bulunuyor.
Bunlar arasında eski Sırbistan Merkez Bankası Başkanı Dejan Šoškić, Yugoslavya ve Sırbistan basketbolunun önemli isimlerinden Dejan Bodiroga, oyuncu Tihomir Stanić, tiyatro yazarı Željko Hubač ve Belgrad Sanat Üniversitesi Rektörü Mirjana Nikolić yer alıyor.
Çevre aktivisti ve çiftçi Zlatko Kokanović de listedeki dikkat çekici isimlerden biri. Kokanović, Rio Tinto'nun Sırbistan'daki lityum madenciliği projesine karşı yürütülen kampanyalarda öne çıkmıştı.
Bu farklı meslek gruplarından gelen adaylar, öğrenci hareketinin siyasi partiler dışındaki toplumsal kesimleri bir araya getirme stratejisini yansıtıyor.
16 KİŞİNİN ÖLDÜĞÜ TREN İSTASYONU FACİASI İKTİDAR DEĞİŞİKLİĞİNE GÖTÜRDÜ
Sırbistan'daki öğrenci hareketinin başlangıcında 1 Kasım 2024'te yaşanan Novi Sad Tren İstasyonu faciası bulunuyor. İstasyonun yenilenen bölümündeki beton sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişi yaşamını yitirmişti.
Olayın ardından yapılan protestolarda, facianın yalnızca teknik bir ihmal olmadığı, kamu yönetimindeki yolsuzluk ve denetimsizliğin sonucu olduğu savunuldu.
Başlangıçta sorumluların cezalandırılması ve ilgili belgelerin açıklanması talebiyle başlayan gösteriler, zamanla devlet kurumlarının bağımsızlığı ve siyasi sistemin değiştirilmesi taleplerine dönüştü.
Üniversitelerdeki boykotlar, ülke çapındaki yürüyüşler ve kitlesel protestolar yaklaşık iki yıl sürdü.
Bu hareket, 25 Ekim seçimlerinde parlamentoda tek başına çoğunluğu sağlayabilecek bir siyasi güce dönüştü.
İLK BÜYÜK SINAV: TRUMP'IN DAMADININ OTEL PROJESİ
Financial Times'ın haberinde, yeni yönetimin önündeki önemli sınavlardan biri olarak Belgrad'daki eski Genelkurmay Başkanlığı binasıyla ilgili tartışmalı otel projesine de dikkat çekiliyor.
ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner'in bağlantılı olduğu şirketin, NATO'nun 1999'daki bombardımanında hasar gören tarihî askerî yerleşkeye lüks otel ve konutlar inşa etmesi planlanmıştı.
Yaklaşık 500 milyon dolarlık proje, tarihî yapının koruma statüsünün kaldırılması ve yatırımın gerçekleşmesi için yapılan idari işlemler nedeniyle tartışmalara yol açtı.
Sırbistan savcılığı, binanın kültürel miras statüsünü kaldırmak için resmî belgelerde usulsüzlük yapıldığı iddiaları üzerine soruşturma başlattı.
Aralık 2025'te Kültür Bakanı Nikola Selaković ve üç kamu görevlisi hakkında görevi kötüye kullanma ve resmî belgelerde sahtecilik suçlamalarıyla dava açıldı. Sanıklar suçlamaları reddetti.
Kushner'in şirketi aynı ay projeden çekildiğini açıklasa da yargı süreci devam ediyor.
Vuçiç'in de binanın koruma statüsünün kaldırılması için yapılan girişimlere şahsen müdahil olduğu yönündeki iddialar gündeme gelmişti. Ancak eski Sırbistan Cumhurbaşkanı hakkında bu dosya kapsamında açıklanmış bir suçlama bulunmuyor.
FT'ye göre öğrenci hareketinin iktidardaki ilk önemli sınavlarından biri, eski yönetimin üst düzey isimlerine uzanabilecek bu ve benzeri soruşturmaların bağımsız biçimde yürütülmesini sağlamak olacak.
VUÇİÇ'İN DEVLET İÇİNDEKİ ETKİSİ NASIL KIRILACAK?
Financial Times, seçimlerin kazanılmasının devlet yönetimini değiştirmek için tek başına yeterli olmayabileceğine de dikkat çekiyor. Vuçiç ve Sırp İlerleme Partisi, uzun iktidar dönemlerinde kamu kurumları, medya ve devlet şirketleri üzerinde geniş bir etki alanı oluşturmakla eleştiriliyordu.
Öğrenci hareketinin seçim kampanyasındaki temel vaatleri arasında yolsuzlukla mücadele, yargı bağımsızlığının güçlendirilmesi, kamu kaynaklarının şeffaf kullanımı ve devlet kurumlarının siyasi etkilerden arındırılması bulunuyor.
Ancak yeni yönetim, bu hedefleri hayata geçirirken eski iktidar döneminde göreve gelen bürokratlarla ve yerleşik siyasi ağlarla çalışmak zorunda kalacak.
Öğrenci Listesi'nin parlamentoda çoğunluğu kazanması, kamu kurumlarının işleyişinin de aynı hızla değişeceği anlamına gelmiyor.
