Türkiye’de son 8 yılda üretim ve ihracatta hızlı bir yükseliş yaşayan Türk somonu, dünya pazarının dikkat çeken su ürünlerinden biri oldu. Özellikle Rusya, Japonya, Vietnam, Kanada ve Avrupa pazarlarından yoğun talep göre Türk somonu, 2025 yılında yaklaşık 520 milyon dolarlık ihracat geliriyle sektörün “parlayan yıldızı” oldu.
20 AYLIK ÜRETİM DÖNGÜSÜNDEN SONRA SOFRALARDA YERİNİ ALIYOR
Gökkuşağı alabalığı türü olan ve “Türk somonu” markasıyla dünya pazarında satışı yapılan balık, yaklaşık 20 ay süren üretim döngüsü sonrasında sofralarda yerini alıyor. Üretim sürecinde balıkla önce 13 ay boyunca tatlı sularda yetiştiriliyor. Sonra deniz suyu adaptasyonu sağlayan balıklar, Eylül-Ekim döneminde Karadeniz’e bırakılıyor ve 7 ay kadar denizde büyütülüyor. Deniz suyu sıcaklığının ortalama 23 dereceye ulaşmasına kadar devam eden sürecin sonunda hasadı yapılan balıklar, yumurtadan çıktıktan yaklaşık 20 ay sonra paketlenerek ihracata hazır hale getiriliyor.
YILIN İLK 3 AYINDA İHRACATI 91 MİLYONU GEÇTİ
Karadeniz’deki kafeslerde yetiştirilen balık, bu yılın ilk 3 ayında dış pazarda güçlü bir talep gördü. Ocak-Mart döneminde Türkiye’den 19 ülkeye yapılan somon ihracatı, miktar ve gelir bazında geçen yılın üzerine çıktı. Türkiye’den yılın ilk çeyreğinde 13.599 ton Türk somonu ihracatı yapılırken, bu satışlardan da 91 milyon 61.416 dolar gelir sağlandı. 2025 yılının aynı döneminde ise 11.879 tonluk ihracatla 84 milyon 258.203 dolar gelir elde edilmişti. Böylece Türk somonu ihracatı 2025 yılının aynı dönemine kıyasla miktarda %14, değerde de %8 artış göstermiş oldu.
Türk somunun özellikle 8 yıllık serüveninde çok hızlı gelişim gösterdiğini söyleyen Politek Su Ürünleri Genel Müdür Yardımcısı Talha Altun, "Dünya pazarlarında aslında Türk somonu inovasyonu markasıyla beraber güzel bir arz açığını doldurduk. Şuanda ihracat tarafında da bir çok ülke tarafından tüketici beğenisini kazandı. Yaklaşık 7 aylık bir sürede somon üretimi yapılıyor. Türk somunu dediğimiz aslında Gökkuşağı alabalığı cinsi bir balık. Ömrünün yaklaşık 13 aylık bir süresini tatlı suda geçiriyor daha sonra tuzlu su adaptasyonu ile beraber Karadeniz sularında 7 aylık bir sürede büyüyüp, 20 aylık bir faaliyet döngüsü içerisinde hasat yapıyoruz. Yumurtadan 20 ay sonra pakete giriyor. Denizde 7 aylık süre Ekim-Kasım ayı içerisinde tatlı sulardan denize nakil ettiğimiz balıkları deniz suyu sıcaklığı 23 dereceye gelene kadar denizde büyütüyor. Karadeniz Bölgesi’nde yaklaşık 7 aylık bir süre denizde kalıyor. Türk somonu ihracatı son dönemin parlayan yıldızı ürünlerinden bir tanesi. Geçtiğimiz seneye yaklaşık 520 milyon dolarlık ihracatla kapattık. Dünyada artık bir çok ülke tüketicisinin beğenisini kazanan bir balık türü oldu. Dolayısıyla en büyük ihracatımız şu anda Rusya, Belarus, Japonya, Vietnam, Uzakdoğu pazarları, Kanada bölgesi ve Avrupa pazarları da son dönemde artan tüketici talebini böyle karşılıyoruz" ifadelerini kullandı.
İHRACAT HEDEFİ 2030’A KADAR 1 MİLYON DOLAR
Türk somonu üretiminin yaklaşık 100 bin ton seviyelerine ulaştığını aktaran Altun, "Norveç somonu aslında bir atlantik somonu cinsi bir balık. Bizimki ise gökkuşağı alabalığı dediğimiz balık. İkisi tür olarak farklı balıklar ama lezzet ve kalite olarak Türk somonu biraz daha Omega 3-6 ve yağ oranı açısından biraz daha değerli. Norveç somunu üretimi 1940’larda başlamış dolayısıyla 2 milyon tona yakın bir üretim söz konusu. Tabii ki bir rakip rekabet diyemeyiz. Çünkü Türk somon üretimi yaklaşık 100 bin ton seviyelerinde onun için gidecek çok yolumuz var. Türk somununda 2030 yılına kadar yaklaşık 1 milyar dolar ihracat hedefi var. Bunun artması için iç piyasadaki tüketiminde canlanması gerekiyor. Çünkü iç piyasada kişi başı yaklaşık 7 kilogramlık bir tüketimimiz var. Bunun dünya ortalaması 21 kilogram seviyelerinde özetle genişmiş ülkelerde kişi başı su ürünleri tüketimi oldukça büyük oranlarda. Uzak doğu pazarlarında 50-60 kilogram seviyelerinde oluyor. Bizim kişi başı 7 kilogram seviyemizi artırmamız lazım. Türk somununa sahip çıkmamız gerekiyor. Geçtiğimiz sene 80 bin ton ihracat yaptık. 520 milyon dolara tekabül etti. Bugün herkes yılda 1 kilogram balık yese ihracata balığımız kalmıyor. Dolayısıyla iç piyasa tüketimini artırmamız gerekiyor" dedi.
Dünyada yetiştiriciliğin avcılığı geçmiş durumda olduğuna da değinen Altun, "Çünkü artan bir nüfus var. Nüfus artışıyla paralel olarak biraz daha yetiştiricilik sektörü ağırlıklı kazanmaya başladı. İç piyasadaki somon tabi ki Türk tüketicisine daha yeni bir ürün. Aslında nasıl pişireceğimizi bile bilmiyoruz. Burada gastronomi sektörüne de önem düşüyor. İlerleyen dönemlerde tüketim talebinin artacağını düşünüyorum. Türkiye teknoloji, yetiştiricilik ve fabrika tarafında her türlü otomasyon, makine tarafında çok iyi işler yapmaya başladı. Dünyada birçok ülke ile yarışabilir konuma gelmeye başladık. Türk somununda özellikle Japonlar bize çok büyük değer kazandırdı. Çünkü sektörde hassasiyetlerini öğrendik. Bu konuda kendimizi geliştirdik. Japonlarla birlikte diğer pazarlara da açıldıktan sonra yeni ürünlerin geliştirmesini yapıyoruz" diye konuştu.
