Avrupa'nın dilsel ve kültürel tarihine ilişkin uzun süredir devam eden tartışmalara antik DNA araştırmalarından yeni kanıtlar geldi. Uluslararası bir araştırma ekibinin yürüttüğü ve sonuçları 4 Kasım'da Nature dergisinde yayımlanan iki çalışma, Kelt ve Cermen dillerinin Avrupa'ya nasıl yayıldığına ilişkin önemli bulgular sundu.
Kopenhag, Leiden ve Göteborg üniversitelerinden bilim insanlarının katıldığı araştırmalarda, farklı dönemlerde Avrupa'da yaşamış 4 bin 700'den fazla insanın genetik verileri incelendi. Araştırmacılar, 712 kişinin genomunu ilk kez dizileyerek daha önce yayımlanmış 4 bini aşkın antik genomla karşılaştırdı.
Genetik bulguların arkeolojik eserler ve tarihsel dilbilim verileriyle birlikte değerlendirilmesi, Avrupa'daki büyük nüfus hareketlerinin zamanını ve yönünü ortaya çıkardı.
KELT DİLLERİNİN KÖKENİNE İLİŞKİN YENİ KANITLAR
Araştırmanın önemli sonuçlarından biri, Kelt dillerinin Avrupa'ya yayılışına ilişkin oldu. Bugün ağırlıklı olarak İrlanda, İskoçya, Galler ve Fransa'nın Bretonya bölgesinde konuşulan Kelt dilleri, yaklaşık 2 bin 500 yıl önce Avrupa'nın çok daha geniş bir bölümüne yayılmıştı.
Ancak bu dillerin ilk olarak Atlas Okyanusu kıyılarında mı, yoksa Orta Avrupa'da mı ortaya çıktığı uzun yıllardır tartışılıyordu.
Nature'da yayımlanan araştırmaya göre, günümüzden yaklaşık 3 bin 200 ila 2 bin 800 yıl önce Orta Avrupa'nın doğusundan batıya doğru önemli bir nüfus hareketi gerçekleşti.
Bu göçlerin genetik izleri Fransa, Britanya Adaları, İber Yarımadası'nın kuzeydoğusu ve İtalya'daki antik topluluklarda tespit edildi.
Araştırmacılar, söz konusu hareketin Kelt dillerinin Avrupa'ya yayılmasını açıklayan en güçlü senaryo olduğunu belirtti.
3 BİN YIL ÖNCEKİ GÖÇLER AVRUPA'NIN DİL HARİTASINI ETKİLEDİ
Genetik veriler, Kelt dillerinin yayılmasıyla ilişkilendirilen göçlerin Geç Tunç Çağı'ndaki Urnfield kültürüyle bağlantılı olduğunu gösterdi. Orta Avrupa'da ortaya çıkan bu kültür, yeni cenaze gelenekleri, gelişmiş metal işçiliği, tahkim edilmiş yerleşimler ve savaş yöntemlerindeki değişimlerle tanınıyor.
Araştırmacılar, bu topluluklarla bağlantılı genetik özelliklerin daha sonra Hallstatt ve La Tene kültürlerinin yayıldığı bölgelerde de görüldüğünü belirledi.
Göteborg Üniversitesi Arkeoloji Profesörü Johan Ling, antik DNA bulgularının daha önce büyük ölçüde arkeolojik kalıntılar üzerinden incelenen nüfus hareketlerine yeni kanıtlar sunduğunu ifade etti.
Ling'e göre bulgular, Geç Tunç Çağı'nda Avrupa'nın siyasi ve kültürel yapısını şekillendiren değişimlerin anlaşılmasına katkı sağlıyor.
VİKİNGLERİN ATALARINDA ALMANYA BAĞLANTISI
Araştırmanın bir diğer sonucu ise İskandinavya'nın nüfus tarihine ilişkin oldu. Bilim insanları, yaklaşık 1600 yıl önce günümüz Kuzey Almanya topraklarında yaşayan topluluklardan Danimarka ve Güney İsveç'e doğru büyük bir göç yaşandığını belirledi.
Viking Çağı'ndan birkaç yüzyıl önce gerçekleşen bu hareketin, Vikinglerin konuştuğu Eski Nors dilinin ortaya çıkışıyla aynı döneme denk geldiği tespit edildi.
Göteborg Üniversitesi Arkeoloji Profesörü Kristian Kristiansen, araştırmanın sonuçlarını değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:
"En büyük sürpriz yaklaşık 1600 yıl önce, İskandinavya'da Eski Nors dilinin ortaya çıktığı dönemde yaşandı. Kuzey Almanya'dan gelen insanlar Danimarka ve Güney İsveç'teki yerel nüfusun büyük ölçüde yerini aldı."
Kristiansen, göç eden toplulukların Odin'in başlıca tanrı olduğu yeni bir inanç sistemini ve Hun kültüründen etkilenen maddi kültür unsurlarını da beraberinde getirdiğini belirtti.
Araştırmaya göre bu topluluklar, Britanya'daki Anglo-Saksonlarla yakın genetik ilişkiler taşıyordu.
Bulgular, Viking ve Anglo-Sakson kültürleri arasındaki dilsel ve sanatsal benzerliklerin açıklanmasına da katkı sağlıyor.
CERMEN DİLLERİNİN GEÇMİŞİ 4 BİN YIL ÖNCESİNE UZANIYOR
Araştırmada, Cermen dillerinin gelişimine ilişkin daha eski bir göç hareketi de belirlendi. Bilim insanları, yaklaşık 4 bin yıl önce Baltık Denizi çevresinden İsveç'e göç eden ve arkeolojik kayıtlarda daha önce belirgin biçimde tanımlanamayan bir topluluğun genetik izlerine ulaştı.
Bu nüfusun zamanla İskandinavya'ya yayıldığı, Cermen dillerinin erken biçimlerini bölgeye taşımış olabileceği değerlendirildi.
Bulgular, İngilizce, Almanca, Felemenkçe ve İskandinav dillerinin ortak dilsel atalarının bölgeye daha önce düşünülenden yaklaşık 800 yıl sonra ulaşmış olabileceğine işaret ediyor.
Bu topluluklarla bağlantılı genetik özelliklerin sonraki yüzyıllarda Orta ve Batı Avrupa'ya, Britanya Adaları'na ve Güney Avrupa'ya yayıldığı da belirlendi.
"DNA İNSANLARIN HANGİ DİLİ KONUŞTUĞUNU DOĞRUDAN SÖYLEMEZ"
Araştırmanın kıdemli yazarlarından Kopenhag Üniversitesi Profesörü Eske Willerslev, genetik verilerin tek başına insanların hangi dili konuştuğunu gösteremeyeceğine dikkat çekti.
Willerslev, antik DNA'nın dilbilim ve arkeolojiyle birlikte değerlendirilmesi sayesinde dillerin binlerce yıl içerisinde nasıl yayıldığının daha iyi anlaşılabildiğini belirtti.
Araştırmacılar, Kelt dillerinin Orta Avrupa'nın doğusundan yayıldığı modelinin mevcut genetik verilerle en uyumlu açıklama olduğunu ancak bunun dilin kesin doğum yerinin belirlendiği anlamına gelmediğini vurguladı.
Benzer şekilde Kuzey Almanya'dan İskandinavya'ya gerçekleşen göç de bütün Vikinglerin tek bir bölgeden geldiğini göstermiyor. Bulgular, Viking Çağı öncesinde İskandinav toplumlarının oluşumunu etkileyen önemli bir nüfus hareketine işaret ediyor.
