Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinesinde yürütülen ve ambalaj atıklarının geri dönüşümünü hedefleyen DYS süreci, ülke genelindeki perakende noktalarında fiilen başladı. Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) makinelerinin mağazalarda iade kabulüne geçmesinin hemen ardından, 4 Temmuz'dan itibaren market raflarındaki içecek grubunda ani fiyat güncellemeleri tespit edildi. Tüketici şikayetlerine konu olan fiyat geçişleri, ağırlıklı olarak sistem kapsamındaki tek kullanımlık pet şişe ve cam şişe ürünlerinde gerçekleşti.
KÜÇÜK BOY PET ŞİŞE SU VE CAM SODALARA YÜZDE 25 ZAM
Ulusal zincir marketlerin reyonlarından derlenen rakamlara göre, günlük perakende tüketim hacmi en yüksek olan 0,5 litrelik pet suların satış fiyatı 5,25 TL seviyesinden 7,25 TL'ye çıkarıldı. Aynı etiket değişim periyodunda 1,5 litrelik pet suların fiyatı ise 11,50 TL'den 13 TL'ye güncellendi. Fiyat artışları sadece su grubuyla sınırlı kalmayarak cam şişede satılan maden suyu ve soda ürünlerine de doğrudan yansıdı. Soda ürün gruplarında ortalama yüzde 25 oranında yukarı yönlü revizyon yapıldığı belgelendi.
5 LİTREYE ZAM YOK
Fiyat güncellemelerindeki analitik tablo incelendiğinde, DYS mevzuatına dahil olmayan ambalaj türlerinde fiyatların sabit kaldığı görülüyor. Depozito iade sistemi yönetmeliğinin dışında tutulan 5 litrelik pet şişe (damacana tipi) suların 36 TL olan mevcut satış fiyatında hiçbir değişiklik yapılmadı. Belirli hacim standartlarındaki ürünlere yönelik uygulanan bu selektif zamlar, tüketicilerin Ticaret Bakanlığı'na yönelik denetim çağrılarını hızlandırdı.
LOJİSTİK MALİYETİ Mİ EKLENDİ
Uygulamaya giren DYS mevzuatına göre, tüketici ürünü satın alırken yasal olarak ödediği depozito bedelini, boş ambalajı iade makinesine (DOA) teslim ettiğinde eksiksiz olarak geri almaktadır. Ancak perakende sektöründeki temel tartışma, zincir marketlerin makine kurulum, bakım ve boş ambalaj depolama lojistiği gibi operasyonel maliyetleri doğrudan ürünün 'çıplak' satış fiyatına ekleyip eklemediğidir. Tüketicilerin alışveriş fişlerindeki "ürün bedeli" ile kanuni "depozito bedeli" kalemlerini ayrı ayrı kontrol etmesi; ürünün kendi perakende satış fiyatında enflasyon veya maliyet dışı bir fırsatçılık olup olmadığının tespiti açısından büyük önem taşıyor.
HAKSIZ FİYAT DEĞERLENDİRME KURULU DEVREYE GİRECEK Mİ?
4 Temmuz sonrası etiketlerde yaşanan bu bölgesel ve ulusal değişimlerin, salt bir tedarikçi zammı mı yoksa pazar gücünün kötüye kullanılması mı olduğu Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'nun yetki alanına giriyor. Tüketiciler, Ticaret Bakanlığı'nın Haksız Fiyat Artışı (HFA) Mobil Uygulaması üzerinden raf ve kasa fiyatlarının fotoğraflarını çekerek resmi süreç başlatabiliyor. Şikayetler üzerine marketlerin alış faturaları ile satış faturaları arasındaki kâr marjları çapraz denetime tabi tutularak, suni fiyat artışı tespit edilen işletmelere kanuni sınırlar çerçevesinde yüksek idari para cezaları uygulanıyor.
