Finlandiya'da yürütülen kapsamlı bir bilimsel araştırma, gece geç saatlere kadar uyanık kalıp sabah uyanmakta zorlanan 'akşam tipi' bireylerin, sabah erken kalkanlara kıyasla malulen emeklilik aylığı alma riskinin yaklaşık yüzde 70 daha fazla olduğunu ortaya koydu.
Bilim dünyasında saygın bir yere sahip Occupational & Environmental Medicine dergisinde yayımlanan çalışma, biyolojik ritmin çalışma hayatı ve uzun vadeli iş gücü verimliliği üzerindeki çarpıcı etkilerini gözler önüne seriyor.
Herkes telefondan sanıyordu ama gerçek uykusuzluk nedeni uykuları kaçırdı
BİYOLOJİK SAAT VE ÇALIŞMA HAYATI ARASINDAKİ UYUMSUZLUK
İnsanların doğal uyku ve uyanıklık dengesini belirleyen kronotip kavramı, bireylerin günün hangi saatinde zinde hissettiğini gösteren genetik temelli biyolojik bir özellik olarak tanımlanıyor.
Tıp uzmanları toplumu; sabah tipleri, ara tipler ve akşam tipleri olmak üzere üç ana kümede inceliyor.
Geçmiş yıllarda yapılan akademik incelemeler, gece geç saatlerde aktif olan bireylerin genel sağlık göstergelerinin daha zayıf seyrettiğini ve mesleki yaşamda sabah insanlarına kıyasla çok daha fazla zorlandığını gösteriyordu.
Ancak halk arasında 'gece kuşu' olarak adlandırılan bu kişilerin çalışma hayatını erken terk ederek maluliyet aylığına bağlanma olasılığı şimdiye kadar bu ölçekte kanıtlanmamıştı.
12 YILLIK TAKİPLE 5 BİN 679 KİŞİNİN VERİSİ İNCELENDİ
Kanıt tabanını güçlendirmeyi amaçlayan araştırmacılar, 1966 yılında Finlandiya'nın kuzeyindeki iki vilayette dünyaya gelen bireylerin yüzde 96'sını kapsayan geniş çaplı bir kohort çalışmasını temel aldı.
Çalışmaya dahil edilen 2 bin 597 erkek ve 3 bin 82 kadından oluşan toplam 5 bin 679 katılımcı, 2012 yılında 46 yaşına bastıklarında detaylı anket sorularını yanıtladı.
Bu ankette katılımcılara sabahları ne kadar kolay uyandıkları, günün ilk yarım saatinde hissettikleri yorgunluk düzeyi, günün hangi diliminde çalışmayı tercih ettikleri ve kendilerini hangi kategoriye yakın gördükleri soruldu.
Otellerdeki en lüks yatakların bile çözemediği uykusuzluğun sırrı çözüldü
KADINLARDA GECE TİPİ ORANI DAHA YÜKSEK ÇIKTI
Anket analizleri sonucunda araştırmacılar, erkeklerin 253'ünü yani yüzde 9,7'sini, kadınların ise 381'ini yani yüzde 12,4'ünü akşam tipi olarak sınıflandırdı.
Buna karşılık erkeklerin 1.182'si (yüzde 46) ve kadınların 1.355'i (yüzde 44) sabah tipi grubuna dahil oldu.
Katılımcıların geri kalanı ise günün ortasında dengeli verim sağlayan ara tip olarak kaydedildi.
Elde edilen bu kapsamlı sınıflandırma, daha sonra Finlandiya ulusal emeklilik ve istihdam kayıtlarıyla birleştirilerek tam 12 yıl boyunca kesintisiz olarak takip edildi.
AKŞAM TİPLERİNDE MALULEN EMEKLİLİK RİSKİ YÜZDE 70 ARTIYOR
Takip süresi boyunca erkeklerin 135'i (yüzde 5,2) ve kadınların 249'u (yüzde 8,1) ilk malulen emeklilik aylıklarını aldı.
Ortaya çıkan veriler, 46 yaşında akşam tipi olarak tanımlanan bireylerin, sabah tiplerine kıyasla izleyen 12 yıl içinde maluliyet aylığına bağlanma olasılığının hem erkeklerde hem de kadınlarda 1,7 kat, diğer bir deyişle yaklaşık yüzde 70 daha yüksek olduğunu gösterdi.
Elde edilen bu güçlü istatistiksel bağ; bireylerin eğitim seviyeleri, meslek grupları ve sosyoekonomik faktörleri hesaba katıldığında dahi geçerliliğini korudu.
Geri dönüşü çok zor: Uykusuz geçen her saatin kalbinize zarar veriyor
İÇSEL SAATİN BOZULMASI SAĞLIĞI DERİNDEN SARSABİLİR
Finlandiya'da maluliyet aylığının yalnızca uzun süreli ve ağır seyreden sağlık kayıplarının ardından bağlandığı biliniyor.
Bu nedenle bilim insanları, akşam tiplerinin erken yaşta iş gücünden kopmasında temel etkenin kronik sağlık bozulmaları olduğunu vurguluyor.
Bireylerin biyolojik saatleri ile standart mesai saatlerinin çatışması, uyku yoksunluğuna ve sağlıksız beslenme gibi olumsuz yaşam tarzı tercihlerine zemin hazırlıyor.
Genetik temeli oldukça kuvvetli olan biyolojik kronotipin yetişkinlik döneminde büyük ölçüde sabit kaldığı biliniyor.
SÜRDÜRÜLEBİLİR EKONOMİ İÇİN BÜYÜK ZORLUK OLUŞTURUYOR
Gözlemsel bir çalışma olması nedeniyle araştırmacılar doğrudan bir neden sonuç ilişkisi kurulamayacağını, anketi takip eden yıllarda değişen sağlık koşullarının da süreci etkileyebileceğini hatırlatıyor.
Buna karşın uzmanlar, 50 ve 60 yaşlarına yaklaşan akşam tiplerinde sağlık durumunun çalışma yetisini tüketecek noktaya gelebildiği uyarısında bulunuyor.
Araştırma ekibi, raporun sonuç bölümünde "E-tipi insanlar nüfusun önemli bir kısmını oluşturmakta olup, bu kişilerin sağlık durumları ve emeklilik yaşına kadar çalışmaya devam edebilme becerileri, sürdürülebilir ekonomiler açısından zorluklar ortaya çıkarmaktadır" değerlendirmesinde bulundu.
