Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiği, İran ile uluslararası denizcilik kurumları arasında rota gerilimi nedeniyle yeniden kırılgan bir noktaya geldi. Gemi takip verilerine göre, perşembe günü Hürmüz Boğazı’ndan çıkış yapmaya çalışan en az dört tanker İran’ın talimatıyla rotasını değiştirdi ya da geri döndü.
Blue Star I, SG Pegasus, Azumasan ve Omega Trader adlı tankerlerin, Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün belirlediği güvenli tahliye koridorunu izlerken yön değiştirdiği bildirildi. Denizcilik analistleri, bu değişikliklerin İran Devrim Muhafızları’nın talimatı sonrası yapılmış olabileceğini belirtti.
IMO, UMMAN KIYILARINI İZLEYEN TAHLİYE KORİDORU İLAN ETMİŞTİ
Uluslararası Denizcilik Örgütü, salı günü yaptığı açıklamada, “tüm taraflarla yapılan görüşmelerin ardından” Körfez’de 100 günden fazla süredir mahsur kalan gemiler ve denizciler için Umman kıyılarını izleyen güvenli tahliye koridoru oluşturulduğunu duyurmuştu.
Ancak İran, bu rotanın Tahran’la yeterli koordinasyon sağlanmadan ilan edildiğini savundu. İran Devrim Muhafızları tarafından yapılan açıklamada, “Bazı makamlar, İran İslam Cumhuriyeti’ni bilgilendirmeden veya onunla koordinasyon kurmadan Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiği için yeni bir rota ilan etti” denildi.
Devrim Muhafızları, İran tarafından belirlenmeyen güzergâhların “kabul edilemez ve tamamen tehlikeli” olduğunu bildirdi.
İRAN KENDİ GEÇİŞ REJİMİNİ KURMAK İSTİYOR
Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişleri kontrol etmek için kendi rejimini oluşturmaya çalışıyor. İran, mayıs ayında kurduğu Basra Körfezi Boğaz Otoritesi üzerinden gemilerin geçiş için izin alması gerektiğini duyurmuştu.
İran ayrıca 60 günlük geçiş döneminin ardından boğazdan geçen gemilerden sigorta temelli ücretler talep etmeyi planladığını açıklamıştı.
Bu adım, Hürmüz Boğazı’ndaki uluslararası geçiş serbestisi ve deniz güvenliği açısından yeni bir tartışma başlığı yaratırken, Umman kıyılarını izleyen IMO rotası Tahran’ın bu planlarıyla çelişen bir güzergâh olarak değerlendiriliyor.
GEMİLER İRAN ROTASINA YÖNLENDİRİLDİ
Denizcilik güvenliği şirketi Ambrey, perşembe günü Panama bayraklı bir tankerin Pakistan’a gitmek üzere boğazdan geçerken rotasını değiştirmesi için uyarıldığını bildirdi. Tankere, İran’ın tercih ettiği güzergâh olan Larak Adası’nın kuzeyine yönelmesi ve “burada durup izin beklemesi” talimatı verildiği aktarıldı.
Ambrey’e göre gemiye, İran füzelerinin menzilinde olduğu ve ateş açılabileceği yönünde uyarı da yapıldı. SG Pegasus ve Omega Trader’ın da Panama bayraklı gemiler arasında olduğu belirtildi.
GEMİ SAHİPLERİ VE SİGORTA ŞİRKETLERİ İÇİN GÜVENLİK ENDİŞESİ
Uzmanlara göre yaşanan rota krizleri, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş güvenliğine ilişkin yeni kaygılar doğuruyor.
Denizcilik analistleri, İran’ın gemilere verdiği talimatların ve tehditlerin, savaş sonrası deniz trafiğinin toparlanmaya çalıştığı bir dönemde armatörler ve deniz sigortacıları açısından güveni zedelediğini belirtiyor.
Windward analisti Michelle Wiese Bockmann, yaşananların boğazdaki koşulların hâlâ ne kadar kırılgan ve belirsiz olduğunu gösterdiğini belirterek, bunun gemi sahipleri ve sigorta şirketleri arasında oluşmaya başlayan güveni sarsabileceğini söyledi.
TRAFİK HÂLÂ SAVAŞ ÖNCESİ SEVİYENİN ALTINDA
İran, ABD ile varılan geçici barış anlaşması kapsamında Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı kabul etmişti. Ancak boğazdaki gemi trafiği hâlâ savaş öncesi günlük yaklaşık 135 gemilik seviyenin oldukça altında seyrediyor.
Savaş sırasında İran, gemilerin boğazın kuzeyinde kendi kıyı hattına yakın rotayı kullanmasını şart koşmuştu. Son gelişmeler, Tahran’ın savaş sonrası dönemde de Hürmüz geçişleri üzerinde daha fazla denetim kurmak istediğini gösteriyor.
Denizcilik istihbarat şirketi Windward’ın verilerine göre çarşamba günü Körfez’den çıkan gemilerden 15’i İran’ın tercih ettiği kuzey rotasını, 26’sı ise Umman kıyılarını izleyen güney rotasını kullandı.
PETROL FİYATLARI SAVAŞ ÖNCESİ SEVİYELERE GERİLEDİ
Hürmüz Boğazı’ndaki rota gerilimine rağmen petrol fiyatları perşembe günü ilk kez savaş öncesi seviyelere geriledi. Ancak uzmanlara göre boğazdaki geçiş rejimi ve güvenlik riski netleşmeden enerji piyasalarında kalıcı bir rahatlamadan söz etmek zor.
Dünya petrol ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki her yeni gerilim, yalnızca bölgesel güvenliği değil, enerji fiyatlarını ve küresel tedarik zincirlerini de doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip.
