Dünya tıp tarihinde cerrahi operasyonların seyrini değiştiren tarihi bir adımla, İngiltere'nin başkenti Londra'da ilk kez gerçek zamanlı yapay zeka kılavuzluğunda beyin ameliyatı yapıldı ve hastanın kafatası tabanındaki tümör başarıyla temizlendi.
Londra Üniversitesi Hastanesi (UCLH) bünyesinde görev yapan uzman cerrahlar, Bedfordshire bölgesinde yaşayan iki çocuk babası Rhys Hibbert'ın beyninde büyüyen kitleyi, hastanın görme yetisini tamamen kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı kritik bir evrede aldı.
Ameliyat esnasında cerrahi sahadan alınan video kaydını anlık olarak inceleyen yapay zeka sistemi, cerrahlara hayati öneme sahip gizli damar ve sinir ağlarından nasıl kaçınacaklarını canlı bildirimlerle aktararak kitlenin azami düzeyde ve güvenle çıkarılmasını sağladı.
Günlük işlerini kimseye sormadan çözüyorlar: Yapay zeka, yaşlıların yeni dijital yardımcısı
ÖĞLE YÜRÜYÜŞÜ SIRASINDA GELEN ANİ NÖBET
Bedfordshire bölgesinde ikamet eden 48 yaşındaki müşteri hizmetleri müdürü Rhys Hibbert, yaklaşık 1,5 yıl öncesine kadar oldukça zinde bir hayat sürüyordu ve her gün öğle molasında düzenli olarak 3 kilometre yürüyüş yapıyordu.
Bu yürüyüşlerden birinde aniden bilincini yitiren Rhys Hibbert, yol ortasında nöbet geçirmeye başladı.
Sağlık kuruluşunda yapılan kapsamlı beyin taraması, kafatasının taban kısmında yer alan ve misket büyüklüğündeki hipofiz bezinde 11 milimetre boyutunda kanserli olmayan bir tümörün büyüdüğünü ortaya çıkardı.
Rhys Hibbert, operasyonun ardından yaşadığı memnuniyeti şöyle dile getirdi:
"Hasta güvenliği açısından bakıldığında, bunun faydasını kesinlikle görebiliyorum.
Kafamızın içinde yol gösteren hiçbir işaret yok."
ŞAH DAMARLARINA VE GÖRME SİNİRLERİNE BASKI
İnsan bedeninde büyüme, metabolizma, kan basıncı ile vücut sıcaklığının dengelenmesi gibi hayati süreçleri yöneten hormonları salgılayan hipofiz bezi, konumu nedeniyle son derece hassas bir noktada bulunuyor.
Bu kritik organ, beyne kan taşıyan en önemli damarlar olan karotis arterlerine, yani şah damarlarına ve görme duyusunu kontrol eden optik sinirlere bitişik konumda yer alıyor.
Rhys Hibbert'ın beynindeki tümör optik sinirler üzerine baskı kurmaya başlayınca, hastanın görüş açısı belirgin şekilde daraldı.
Acil bir operasyon ihtiyacı o an ortaya çıkmasa bile hasta zamanla eşyalara takılıp düşmeye başladı, bunun yanı sıra aşırı yorgunluk ve sürekli baş dönmesi hissiyle yüz yüze geldi.
Rhys Hibbert
18 YILLIK ALIŞKANLIĞINDAN VAZGEÇMEDİ
Yaşadığı sürecin fiziki etkilerinden ziyade psikolojik boyutunun çok daha ağır bastığını belirten Rhys Hibbert, ailesine olan derin bağlılığıyla yaşama tutundu.
Hastalık sürecinde hissettiklerini samimiyetle paylaştı:
"18 yıllık evlilik hayatım boyunca her sabah yataktan kalkıp eşime bir fincan kahve yaptım ve bu tümörün bunu engellemesine izin vermeyecektim."
En büyük sarsıntıyı duygusal olarak yaşadığını vurgulayan hasta, "Birçok insan nazikçe yardım teklif etti, ancak kimseye yük olmak istemiyorsunuz" diyerek o günlerdeki ruh halini özetledi.
Tam bu aşamada uzman hekimlerin kendisine sunduğu deneysel yöntem teklifi, tedavi sürecinin seyrini kökten değiştirdi.
YÜZDE 50 RİSKE RAĞMEN İLK HASTA OLMAYI SEÇTİ
Uzman cerrahlar, özel olarak geliştirdikleri yapay zeka destekli yöntemle ameliyat edilecek dünyadaki ilk hasta olma seçeneğini sunduğunda Rhys Hibbert hiç tereddüt etmeden onay verdi.
Tıbbın gelişmesi için sorumluluk hissettiğini söyleyerek, "Hastalar araştırmaya katılmaya hazır değilse, doktorlar nasıl öğrenebilir ve tıp nasıl ilerleyebilir?" sorusuyla kararının gerekçesini açıkladı.
Operasyon sırasında cerrahlar, ucunda yüksek çözünürlüklü kamera bulunan ince endoskop çubuğunu hastanın burnundan içeri sokarak kafatası tabanına kadar ilerletti.
Tümör çok yakın bir mesafede yer alsa bile kemik katmanları ile sert beyin zarlarının arkasında gizli kaldığı için hedefe ulaşmak büyük bir cerrahi ustalık istedi.
Prof. Dr. Hani Marcus ve Danyal Khan
CERRAHLARA İKİNCİ BİR GÖZ SAĞLAYAN SİSTEM
Hastaların anatomik yapısının birbirinden farklı olması operasyonun zorluk derecesini artırırken, klasik yöntemlerde tümörün bütünüyle temizlenememe olasılığı yüzde 25 ile 50 arasında değişiyor, ana kan damarlarının hasar görme ihtimali ise yüzde 0,5 ile 2 seviyesinde kalıyor.
Birleşik Krallık genelinde bir cerrah yılda ortalama 10 ila 20 kez bu tip müdahaleleri gerçekleştiriyor ve operasyon öncesi taramalarla hastanın anatomisini inceliyor.
İşte bu yüksek risk ortamında devreye giren yapay zeka aracı, ameliyathanedeki ikinci bir ekranda canlı görüntü analizi yaptı, cerrahi aletleri milisaniyeler içinde takip etti ve riskli damar ile sinirlerin yer aldığı bölgeleri cerraha işaretleyerek en güvenli alanları gösterdi.
YÜZLERCE VİDEOYLA EĞİTİLEN AKILLI YAZILIM
Söz konusu teknoloji, cep telefonlarındaki yüz tanıma sistemine benzer bir mantıkla çalışıyor; insan yüzü yerine insan beynindeki gizli anatomik yapıları tanıyor.
Araştırmacılar, bu özel yapay zeka modelini yüzlerce hipofiz bezi ameliyatı kaydı üzerinde eğitti ve sistemin organları kusursuz tanıması amacıyla her görüntüdeki sinir ve damarların çevresini tek tek çizerek algoritmaya işledi.
Operasyonda görev alan UCLH Danışman Beyin Cerrahı Doçent Profesör Hani Marcus, "Bu cihaz, çoğu cerrahın ömrü boyunca gördüğü veya yaptığı ameliyatlardan daha fazlası ile eğitildi ve uzman bir ikinci göz gibi davranabilir" sözleriyle sistemin gücünü ortaya koydu.
Ayrıca, sistemin mevcut diğer deneysel yazılımlardan farklı olarak gerçek zamanlı çalıştığını aktardı.
Türkiye'de hem bireylerde hem de şirketlerde yapay zeka kullanımı ikiye katlandı
AMELİYATHANEDE CHATGPT DÖNEMİ BAŞLADI
Geliştirici cerrahi ekip, yapay zekanın sadece karar desteği sunan bir yardımcı konumda bulunduğunu ve tüm yetki ile nihai kontrolün daima cerrahta kaldığını özellikle vurguladı.
Prof. Dr. Hani Marcus, uzun vadeli vizyonlarının cerrahlara ameliyat anında danışmanlık yapacak bir tür cerrahi ChatGPT geliştirmek olduğunu ifade etti.
Projenin ana gayesi, ameliyathanede uzmanların dilediklerinde tavsiye isteyebilecekleri veya görüşlerine katılmadıklarında dinlememe özgürlüğüne sahip oldukları güvenilir bir yapay zeka asistanı barındırmak olarak belirlendi.
Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırma Enstitüsü (NIHR) ve Google tarafından finanse edilen bu ortak çalışma, laboratuvar ortamında geçen uzun yılların ardından klinik alandaki ilk somut başarısını elde etti.
1 YILLIK KARANLIĞIN ARDINDAN GELEN AYDINLIK
Başarılı operasyonun ardından sağlığına kavuşan Rhys Hibbert, "Ameliyattan sonra gözlerimi açtığımda sanki 360 derece görüşe sahipmişim gibi hissettim; bir yıldır bu kadar net görmemiştim" dedi.
Ameliyatı takip eden 8 haftalık zaman diliminde görme kabiliyetinin her birkaç günde bir hızla düzeldiğini gözlemleyen hasta, "Enerjim de geri geldi ve ameliyattan önce yaşadığım tüm yan etkiler ortadan kalktı. Bana hayatımı geri verdi" cümleleriyle duygularını paylaştı.
Birleşik Krallık Sağlık İnovasyon Bakanı James Frith ise hükümet destekli araştırmanın sonucunu büyük bir sevinçle karşıladıklarını bildirerek, güvenlik tedbirlerini en üst seviyede tutarken yapay zekanın tıbba kazandırdığı devrim niteliğindeki fırsatları sonuna kadar değerlendireceklerini açıkladı.
Anthropic'ten çarpıcı çağrı: Yapay zeka geliştirme hızı yavaşlatılmalı
