İstanbul’un tarihi ve kültürel dokusunun en önemli merkezlerinden biri olan Üsküdar Çengelköy, skandal bir restorasyon ve dönüştürme iddiasıyla çalkalanıyor. İddiaya göre, Türk hat sanatının dehalarından Hattat Sami Efendi’nin hatırasını barındıran tarihi Hattat Sami Efendi Köşkü, alkollü bir eğlence mekanına dönüştürüldü. ‘Birds’ adıyla faaliyete geçen işletmenin, yürürlükteki yasal mevzuatları açıkça ihlal ettiği gerekçesiyle mahalle sakinleri ve kültür çevreleri ayağa kalktı. Yasal düzenlemelere göre alkollü mekanların okul ve ibadethanelere en az 100 metre uzaklıkta bulunması şartı aranırken, söz konusu eğlence merkezinin Ömer Efendi Camii’ne sadece 40 metre mesafede yer alması da tartışmanın fitilini ateşledi.
YRP MECLİS’E SORU ÖNERGESİ VERDİ
Çengelköy’deki bu mevzuat dışı dönüşüm ve tarihi mirasa yönelik saygısızlık iddiaları, Ankara’nın da gündemine girdi. Yeniden Refah Partisi (YRP), ibadethane ve eğitim kurumlarına yasal sınırın çok altında bir mesafede bulunan tarihi Hattat Sami Efendi Köşkü’nün alkollü mekana dönüştürülmesini TBMM’ye taşıdı. Konuyla ilgili hazırlanan yazılı soru önergesi, YRP Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Doğan Bekin tarafından Meclis Başkanlığı’na sunuldu. Önergede, ruhsatın hangi yasal dayanakla verildiği ve tarihi köşkün aslına uygun korunup korunmadığı soruldu.
KURUMLAR SESSİZLİĞİNİ KORUYOR: RUHSATI KİM VERDİ?
Tarihi mirasın bağrına saplanan bu hançer ve açık mevzuat ihlali karşısında gözlerin çevrildiği resmi makamlar ise derin bir sessizliğe gömülmüş durumda. Mahalle sakinlerinin ve kültür sanat dünyasının günlerdir yükselen çığlığına rağmen, ruhsatlandırma sürecinin birincil muhatabı olan Üsküdar Belediyesi, mülkün korunmasından sorumlu Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ilgili anıtlar ve koruma kurullarından henüz resmi tek bir açıklama dahi gelmedi. Kamuoyu, bu tarihi köşke "alkollü mekan" vizesi veren elin kim olduğunu ve inançsal/tarihi hassasiyetlerin hangi gerekçeyle göz ardı edildiğini duymak için kurumsal sessizliğin bozulmasını bekliyor.
HAFIZALARDAKİ O DELİK: KAMERA SKANDALI DA SAMİ EFENDİ’NİN ESERİNDEYDİ
Hattat Sami Efendi’nin İstanbul’un hafızasındaki mühürleri daha önce de benzer ihmal ve saygısızlıklarla gündeme gelmişti. Sanatçının Kapalıçarşı Fesçiler Kapısı'nın üstünde bulunan ve 19. yüzyılda kaleme aldığı meşhur 'Celi Talik' yazısı, 2022 yılında üzerine güvenlik kamerası takılmak amacıyla matkapla delinmiş ve bu skandal kamuoyunda büyük bir infiale yol açmıştı. Çengelköy’deki köşkünün bar yapılması, üstadın mirasına yönelik zincirleme ihmaller halkasının son halkası olarak kayıtlara geçti.
HATTAT SAMİ EFENDİ HAKKINDA
(1838 - 1912)
İstanbul’da doğan Sami Efendi, Osmanlı döneminin son, modern dönemin ise en büyük hat otoritelerinden biridir. Özellikle "Celî Sülüs" ve "Celî Ta'lik" yazı türlerinde erişilmez bir üslup geliştiren sanatçı, yetiştirdiği talebelerle hat sanatının pürüzsüz bir şekilde 20. yüzyıla ve günümüze aktarılmasını sağlamıştır.
YETİŞTİRDİĞİ USTALAR: Sami Efendi'nin rahle-i tedrisatından geçerek Türk sanat tarihine adını altın harflerle yazdıran en bilinen öğrencileri şunlardır:
Kâmil Akdik: Son dönemin “Reîsülhattâtîn” (Hattatların Reisi) unvanlı meşhur üstadı.
İsmail Hakkı Altunbezer: Hem hat hem de tezhip (süsleme) sanatının devleşen ismi.
Necmeddin Okyay: Hat, ebru ve kitap sanatlarında ekol olan, "Hezarfen" unvanlı büyük usta.
Elmalılı Hamdi Yazır: "Hak Dini Kur'an Dili" tefsiriyle tanınan ünlü din âlimi ve aynı zamanda usta bir hattat.
Mehmed Nazif Bey & Ömer Vasfi Efendi: Celî yazı türünün döneme damga vuran diğer güçlü temsilcileri.
Neyzen Emin Dede (Emin Yazıcı): Galata Mevlevîhanesi Neyzenbaşısı ve dönemin büyük hattatlarından.
MEZAR TAŞI BİR VEFA HİKAYESİ: Ömrünü bu asil sanata adayan Sami Efendi’nin Fatih Camii Haziresindeki kabri, adeta talebelerinin ona bir saygı duruşudur. Üstadın mezar taşındaki o enfes hat yazılarını en büyük öğrencisi Kâmil Akdik kaleme almış, taşın etrafındaki muazzam süslemeleri ise bir diğer talebesi İsmail Hakkı Altunbezer işlemiştir.
