Christopher Nolan’ın merakla beklenen dev yapımı Odysseia’nın vizyona girmesiyle birlikte, Batı edebiyatının kurucu babası Homeros ve eserlerini kaleme aldığı coğrafya dünya kültür gündeminin tam merkezine oturdu. Hollywood’un beyazperdeye taşıdığı antik mitoloji dalgası sürerken, Fransız haber ajansı Agence France-Presse (AFP) dikkat çekici bir dosya haberle tartışmayı İzmir’e, Bornova’daki Homeros Vadisi’ne taşıdı.
ANTİK BÜSTTEKİ İFADELER KANIT GÖSTERİLDİ
AFP’nin İzmir’den duyurduğu haberde, Bornova’daki mağaranın yerel halk tarafından nesillerdir Homeros’un İlyada ve Odysseia destanlarını yazdığı yer olarak bilindiği aktarıldı. Haberde, 2. yüzyılda yaşamış antik yazar Pausanias’ın “Smyrnalıların tatlı sularıyla Meles nehri vardır ve kaynağında, Homeros’un şiirlerini yazdığının söylendiği bir mağara bulunur” ifadelerine yer verilirken; İzmir’in en eski Neolitik yerleşimi kabul edilen Yeşilova Höyüğü’ndeki Homeros büstünde yer alan “İlyada ve Odysseia destanlarını bu topraklarda derledim. Bornova’da yaşadım” vurgusu da tarihsel kanıtlar arasında gösterildi.
‘ŞÜPHE YOK, İYONYA BÖLGESİNDEN’
Haberde Türk araştırmacı Altan Altın’ın “Dünyanın dört bir yanından gezginler Homeros’un şiirlerini bestelediği bu mağarayı görmeye gelirdi. Şüphe yok ki Homeros Bornovalı; Smyrna ve Sakız’ı kapsayan İyonya bölgesinden. O bu toprakların insanı, Anadolulu. MÖ 3. yüzyıla ait Bornova mağarasını tasvir eden kabartma da bunun kanıtı” sözleri öne çıkarıldı. Nolan’ın gişe rekorlarıyla sinema salonlarına taşıdığı mitolojik miras, Ege’nin köklü tarihini ve Anadolu’nun külterel zenginliğini bir kez daha dünya basınının odağına yerleştirdi.
TÜRK BİLİM İNSANLARI NE DİYOR?
Türkiye’deki klasik filologlar, arkeologlar ve tarihçiler, Homeros’un coğrafi aidiyeti konusunda biyografik spekülasyonlardan ziyade dilsel ve kültürel kanıtlara odaklanıyor. Merham tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı da Eylül 2025’te Bornova’daki bir konuşmasında Homeros’un kimliği etrafındaki tartışmalara değinerek, “Homeros’u sahiplenen yedi şehir var, biri de İzmir. Biyografisi karanlık, tüm bunlara takılmamak gerek. Unutmayalım ki biz İyonyalı değiliz; İzmirliyiz, Egeliyiz, Anadoluluyuz” diyerek bu mirasın öz kaynağını işaret etmişti. Mavi Anadoluculuk akımının öncüsü Halikarnas Balıkçısı ile duayen filolog Azra Erhat, antik metinlerdeki ‘Melesigenes’ (Meles’in çocuğu) ifadesine dayanarak ozanın İzmir ve Bornova Meles havzasına ait olduğunu savunuyor. Erhat, “Homeros İzmirlidir, kaynaklar incelendiğinde bu gerçek nettir” diyerek Anadolu bağını vurguluyor. Eski Smyrna kazılarını yürüten Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal da arkeolojik bulgularla destanların doğduğu kültürel havzanın bu coğrafya olduğunu iddia ediyor.
Filologlarımız ise İlyada’daki Eol ve İyon diyalektlerinin sentezinin ancak Batı Anadolu kıyılarında şekillenebileceğini ileri sürüyor. Destanlardaki rüzgâr isimlerinin, coğrafi betimlemelerin ve Truva tasvirlerinin tamamen Anadolulu bir hafızaya ait olduğu belirtiliyor. Dolayısıyla Bornova’daki Homeros Vadisi, Anadolu kültürünün ve Ege edebiyat mirasının en somut sembolik merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor.
