Kanserle mücadele için geliştirilen CAR-T hücre tedavisinin kullanım alanı genişliyor. Charité – Universitätsmedizin Berlin öncülüğünde yürütülen dünyadaki ilk klinik çalışmada, tedaviye dirençli ağır romatoid artrit hastalarında dikkat çekici sonuçlara ulaşıldı.
Hakemli bilimsel dergi Nature Medicine’da yayımlanan faz 1 araştırmasına, daha önce uygulanan tedavilerden yeterli sonuç alınamayan üçü kadın, üçü erkek toplam altı hasta katıldı. Yaşları 31 ile 69 arasında değişen hastaların bazılarına son 10 yıl içinde sekize kadar farklı hedefe yönelik veya biyolojik tedavi uygulanmıştı.
ALTI HASTANIN TAMAMINDA HASTALIK AKTİVİTESİ AZALDI
Hastaların romatoid artrit ilaçları kesildikten ve bağışıklık sistemini hazırlayan kısa süreli kemoterapi uygulandıktan sonra, her hastaya tek doz CD19 hedefli CAR-T hücresi verildi.
Hastalar 36 ila 52 hafta boyunca takip edildi. Altı hastanın tamamında hastalık aktivitesi azalırken son kontrollerde ortalama düşüş yüzde 34 olarak ölçüldü. Üç hastada hastalık aktivitesinin tamamen kontrol altına alındığı ve ilaç kullanılmadan kalıcı remisyon sağlandığı bildirildi. Aynı üç hastada Amerikan Romatoloji Koleji ölçütlerine göre belirtilerde en az yüzde 70 iyileşme görüldü.
BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNE “YENİDEN BAŞLATMA” ETKİSİ
CAR-T tedavisinde hastanın kanından alınan T hücreleri laboratuvarda genetik olarak değiştiriliyor. Hücrelere, CD19 adı verilen proteini taşıyan B hücrelerini bulup yok etmelerini sağlayan yapay bir reseptör ekleniyor. Hazırlanan hücreler daha sonra tek seferlik infüzyonla hastaya geri veriliyor.
Araştırmacılar, uygulamanın yalnızca eklem iltihabını geçici olarak baskılamadığını; kemik iliği, lenf düğümleri ve eklem dokularında hastalığı sürdüren B hücrelerini de ortadan kaldırdığını belirledi. Romatoid artritle bağlantılı otoantikorların düzeyinde de belirgin düşüş kaydedildi.
B hücreleri yeniden oluşmaya başladığında ise hastalıkla ilişkili bağışıklık hafızasını taşımayan daha “naif” hücrelerin ağırlık kazandığı görüldü. Bulgular, tedavinin bağışıklık sistemindeki bozulmuş hafızayı bir ölçüde sıfırlayabileceğine işaret etti.
TEDAVİ HÂLÂ DENEYSEL AŞAMADA
Araştırmada tüm hastalarda geçici, hafif veya orta dereceli sitokin salınım sendromu görüldü. Bir hastada ciddi düzeyde karaciğer enzimi yükselmesi kaydedildi ancak sorun kalıcı hasar bırakmadan düzeldi. Ağır nörolojik komplikasyon veya başka ciddi yan etki bildirilmedi.
Buna karşılık araştırmacılar, çalışmanın yalnızca altı hastayı kapsayan, kontrol grubu bulunmayan erken aşama bir güvenlik araştırması olduğunu vurguladı. Hastaların tedaviye yanıtları da aynı düzeyde olmadı; bir hastada ilaçsız geçen dönemin ardından hastalık yeniden ortaya çıktı.
COMPARE adı verilen araştırmanın ikinci aşamasında 10 yeni hastanın çalışmaya alınması ve CAR-T tedavisinin, B hücrelerini hedefleyen mevcut bir romatoid artrit ilacıyla karşılaştırılması planlanıyor. Bu nedenle yöntem henüz standart bir romatoid artrit tedavisi olarak görülmüyor.
ROMATOİD ARTRİT NEDİR?
Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla özellikle eklemlerin iç yüzeyine saldırdığı, kronik ve iltihaplı bir otoimmün hastalıktır.
En sık el, el bileği ve ayaklardaki eklemleri iki taraflı etkiler. Başlıca belirtileri:
- Eklemlerde ağrı, şişlik ve sıcaklık
- Özellikle sabahları uzun süren tutukluk
- Hareket güçlüğü
- Yorgunluk ve zaman zaman ateş
Halk arasında “kireçlenme” denilen osteoartritten farklıdır. Kireçlenmede eklem dokuları zamanla yıpranırken romatoid artritte sorun, bağışıklık sisteminin oluşturduğu iltihaptır. Tedavi edilmediğinde eklemlerde kalıcı hasara yol açabilir; bazen akciğer, kalp ve gözler gibi başka organları da etkileyebilir. Erken tanı ve bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlarla hastalık büyük ölçüde kontrol altında tutulabilir.
