Gökbilimciler, Neptün'ün ötesinde yürütülen gözlemlerde daha önce tespit edilemeyen büyük bir gökcismi keşfetti. Samanyolu'nun milyonlarca yıldızla dolu yoğun bir bölgesinde saklanan ve çapının 1.500 kilometreyi bulabileceği hesaplanan cisme "2026 ED138" adı verildi. Şili'deki Vera C. Rubin Gözlemevi'nin verileriyle ortaya çıkarılan cismin yeni bir cüce gezegen olabileceği ifade ediliyor.
PLÜTON'DAN DAHA BÜYÜK OLABİLİR
Güneş Sistemi'nin uzak noktalarında yıllardır gözlemlenmesine rağmen fark edilemeyen gökcismi, Uluslararası Astronomi Birliği'nin (IAU) Küçük Gezegen Merkezi tarafından 27 Ekim'de duyuruldu. Live Science'ta yer alan bilgilere göre, ilk belirlemeler cismin boyutunun Plüton'dan daha büyük olabileceğini gösteriyor.
Gökbilimcilerin ilk hesaplamalarına göre 2026 ED138'in çapı yaklaşık 600 ile 1.500 kilometre arasında değişiyor. Bu büyüklük, cismi Güneş Sistemi'nin dış bölgelerinde bugüne kadar keşfedilen en büyük cüce gezegen adayları arasına yerleştiriyor.
MİLYONLARCA YILDIZIN ARASINDA GİZLENMİŞ
Dünya'dan bakıldığında Samanyolu'nun milyonlarca yıldız içeren yoğun bir bölgesinin önünde yer alması, gökcisminin bugüne kadar fark edilememesinin temel nedeni olarak gösteriliyor. Cismin, önceki gökyüzü taramalarında arka plandaki yıldızların ışıkları arasında ayırt edilemediği değerlendiriliyor.
Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden Matthew Holman, meslektaşı Kevin Napier ile birlikte geliştirdikleri ve farklı zamanlarda kaydedilen görüntüleri karşılaştıran bir yazılım sayesinde gökcismine ulaştı. Milyarlarca ışık noktasını tarayarak farklı tarihlerdeki görüntüleri eşleştiren yazılımı kullanan Holman, 13 Ekim'de verileri incelerken alışılmadık derecede parlak bir gökcisminin hareket ettiğini tespit etti. Cismin parlaklığı ve Güneş'e olan uzaklığı, boyutunun oldukça büyük olabileceğini ortaya koydu.
10 YILLIK ARŞİV GÖRÜNTÜLERİNDE İZLERİ BULUNDU
Keşfi doğrulamak amacıyla yürütülen çalışmalarda, öncelikle Rubin Gözlemevi'nin eski verileri, ardından diğer teleskopların arşivleri tarandı. İncelemeler sonucunda 2026 ED138'in Rubin Gözlemevi tarafından 4 Mart ile 11 Temmuz 2026 tarihleri arasında 20 farklı gecede toplam 30 kez görüntülendiği belirlendi.
Araştırmacılar, 2016 yılına kadar uzanan Dark Energy Camera (DECam) arşivindeki görüntülerde de aynı cismin izlerine ulaştı. Böylece gökcisminin Güneş çevresindeki hareketi on yılı aşan gözlem verileriyle incelendi.
Yapılan hesaplamalara göre 2026 ED138, Güneş'ten yaklaşık 6,9 milyar kilometre uzaklıkta bulunuyor. Bu mesafe, Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin yaklaşık 46 katına denk geliyor. Ayrıca cismin yörüngesinin, Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin genel yörünge düzlemine göre yaklaşık 24 derece eğimli olduğu kaydedildi.
RESMEN SINIFLANDIRILMASI İÇİN YENİ GÖZLEMLER BEKLENİYOR
2026 ED138'in cüce gezegen olarak sınıflandırılıp sınıflandırılamayacağı henüz kesinlik kazanmadı. Uluslararası Astronomi Birliği'nin tanımına göre bir gökcisminin cüce gezegen sayılabilmesi için:
Güneş'in çevresinde dolanması,
Kendi kütleçekimi sayesinde yaklaşık küresel bir şekil alabilecek kadar büyük olması,
Bir gezegenin uydusu olmaması gerekiyor.
Gezegenlerden farklı olarak cüce gezegenlerin yörüngelerinin çevresindeki diğer cisimleri temizlemiş olması şart koşulmuyor.
Araştırmacılar, cismin parlaklığı ve Güneş'e uzaklığından faydalanarak çapını tahmin etse de yüzeyinin gelen ışığı yansıtma oranı henüz bilinmiyor. Gerçek çapının kesinleşmesi ve küresel bir şekle sahip olup olmadığının anlaşılması için yeni gözlemlere ihtiyaç duyuluyor.
Günümüzde Uluslararası Astronomi Birliği tarafından resmen tanınan beş cüce gezegen bulunuyor: Plüton, Ceres, Eris, Haumea ve Makemake. 2026 ED138'in gerekli şartları taşıdığının doğrulanması halinde bu gruba yeni bir üye eklenecek.
