Cambridge'deki Tıbbi Araştırma Konseyi Moleküler Biyoloji Laboratuvarı öncülüğündeki ekip, erkek sineğin beynindeki sinir hücrelerini ve bunları birbirine bağlayan ağları tek tek inceleyerek üç boyutlu bir harita oluşturdu.
Araştırmacılar daha sonra bu haritayı daha önce çıkardıkları dişi sineğin beyin haritasıyla karşılaştırdı. Sonuçlar, iki cinsin beyinlerindeki hücrelerin yaklaşık yüzde 95'inin ortak olduğunu, ancak kalan küçük bölümdeki farklılıkların davranış üzerinde belirgin sonuçlar yaratabildiğini gösterdi.
KÜÇÜK BAĞLANTI FARKLARI, FARKLI DAVRANIŞLAR YARATIYOR
BBC Türkçe'de yer alan habere göre, araştırmacıların dikkatini çeken temel noktalardan biri, erkek ve dişi sineklerin beyinlerinin genel yapısının büyük ölçüde benzer olmasına rağmen belirli sinir ağlarının farklı şekilde örgütlenmiş olması oldu.
Unutkanlık başlamadan 20 yıl önce beyinde başlıyor: Alzheimer tanısında yeni dönem!
Örneğin erkek sineklerin kur yapma davranışı sırasında dişiyi takip etmesini sağlayan devrelerde belirgin farklılıklar tespit edildi. Erkeklerin görsel sistemlerinde de bu davranışı destekleyen ek bağlantılar bulundu.
Saldırganlıkla ilişkili sinir ağlarındaki ayrım ise daha belirgin. Erkek sinekler daha sık kavga ettiği için saldırganlıkla bağlantılı devrelerin erkek beyninde dişilere kıyasla daha gelişmiş olduğu görüldü.
ERKEK SİNEĞİN "AŞK ŞARKISI" İÇİN ÖZEL DEVRESİ VAR
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri de erkek sineklerin dişileri etkilemek için çıkardığı sesle ilgili.
Erkek sinek, kanatlarını belirli bir biçimde titreştirerek dişiye yönelik özel bir ses oluşturuyor. Bilim insanları bu davranışın arkasındaki sinir ağının yalnızca erkeklerde bulunduğunu belirledi.
Bu devrenin doğru çalışması, kur yapmanın başarısı açısından kritik. Erkek sinek dişinin önünde dans edip şarkı söylerken, dişi bu davranışa karşılık verirse yaklaşmasına izin veriyor; aksi durumda ise erkeği uzaklaştırabiliyor.
GENLERDEN DAVRANIŞA GİDEN YOL İLK KEZ DAHA NET GÖRÜLÜYOR
Bilim insanları, erkek ve dişi sinekler arasındaki bazı davranış farklılıklarının iki temel genle bağlantılı olduğunu uzun süredir biliyordu. Ancak genlerin beyin içerisindeki sinir ağlarını nasıl şekillendirdiği ve bunun davranışa nasıl yansıdığı konusunda önemli bir boşluk bulunuyordu.
Yeni beyin haritası bu bağlantının görülmesini sağladı. Araştırmacılar, genetik farklılıkların beynin belirli bölgelerindeki bağlantıları değiştirebildiğini ve bunun da davranış üzerinde etkili olabildiğini ortaya koydu.
Araştırmayı yöneten Cambridge'deki Moleküler Biyoloji Laboratuvarı'ndan Profesör Gregory Jefferis, elde edilen haritayı sinirbilim açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriyor. Jefferis'e göre bu çalışma, beynin son derece karmaşık işlevlerinin nasıl ortaya çıktığını anlamak için yeni bir araştırma alanı açabilir.
İNSAN BEYNİNİ ANLAMAK İÇİN DE İPUÇLARI TAŞIYOR
Araştırmacılar, sinek beynindeki erkek-dişi farklılıklarının doğrudan insanlardaki kadın ve erkek davranışlarını açıklayamayacağının altını çiziyor. İnsan beyninin ve davranışlarının çok daha karmaşık olması nedeniyle iki tür arasında doğrudan bir karşılaştırma yapmak mümkün değil.
Buna rağmen sinek beyni, genlerin sinir ağlarını ve dolayısıyla davranışları nasıl etkilediğini incelemek için güçlü bir model sunuyor.
Bilim insanları özellikle otizm spektrum bozuklukları ve şizofreni gibi genetik faktörlerin rol oynadığı durumlarda, genlerdeki değişikliklerin beyin bağlantılarını nasıl etkilediğini anlamaya çalışıyor. Sinek beyninin ayrıntılı haritası, bu sürecin temel prensiplerini araştırmak için kullanılabilecek önemli bir model oluşturuyor.
SİNEK BEYNİ YAPAY ZEKAYA DA İLHAM VEREBİLİR
Araştırmanın olası uygulamaları yalnızca biyolojiyle sınırlı değil. Bilim insanları, sinek beynindeki son derece verimli sinir ağlarının yapay zeka ve bilgisayar sistemlerinin geliştirilmesinde kullanılabilecek prensipler barındırabileceğini düşünüyor.
Yaklaşık bir iğne başı büyüklüğündeki sinek beyninin son derece karmaşık davranışları çok az enerjiyle gerçekleştirebilmesi, araştırmacıların ilgisini çekiyor. Bu nedenle bazı ekipler, sinek beyninin çalışma biçiminden yararlanarak daha verimli yapay sistemler geliştirme olasılığını araştırıyor.
Erkek ve dişi sineklerin beyin haritalarının karşılaştırılması, böylece yalnızca sineklerin davranışlarını değil, genetik bilginin sinir ağlarına ve oradan davranışa nasıl dönüştüğünü anlamak açısından da yeni bir pencere açıyor.
