SELÇUK KÜPÇÜK-İSTANBUL
Bir göçmen ülkesi olan ABD’de bugün 40 bine yakın Giresunlu yaşıyor. Çoğunluğu Yağlıdere ilçesinden olan ABD’deki Giresunluların göç hikayesi Lefter isimli Rum bir hemşehrileriyle başlıyor aslında. Giresun Üniversitesinde görev yapan akademisyen Mustafa Bakırcı, 1900’lü yılların başından 1960’lara ve oradan günümüze ulaşan bu öyküyü ‘Amerika’daki Giresun’ (Bir Yayıncılık) ismiyle kitaplaştırdı. Bakırcı’nın George Washington Üniversitesi’nde doktora yapmak için gittiği ABD’de geçirdiği bir yıl boyunca 100’e yakın kişiyle yaptığı görüşmenin neticesinde ortaya çıkan kitap, Karadeniz’den Amerika’ya uzanan bu ilginç göç hikayesine ilk kez bütün detaylarıyla ışık tutuyor. Kitabında, göç hikayesinin miladının yanı sıra bugün Amerika’da yaşayan Giresun Yağlıderelilerin hayatlarını sosyolojik, ekonomik ve psikolojik açıdan ele alan yazarla KARAR okuyucuları için konuştuk.
Bugün Amerika’da binlerce Giresunlu yaşıyor. Lefter isimli bir Rum vatandaşımızın açtığı kanal üzerinden biçimlenen bu göç hikâyesi nedir?
Lefter, Yağlıdere ilçesinin Gebekilise köyünde doğmuş birisi. Lefter bu köyden ayrıldığında 14-15 yaşlarında. Ama elde edebildiğim bilgiler ışığında, ailenin Sivas Suşehri tarafına doğru tehcire tabi tutulduğu ve kendisine ‘Hacce’ isminde bir kadının sahip çıktığı anlaşılmaktadır. Kadın, Lefter’e kendi evladı gibi bakar. Fakat zamanla sıkıntı olacağını düşündükleri için Lefter’i Yunanistan’a göndermeye karar verirler. Eşi Lefter’i Giresun’dan Yunanistan’a giden bir gemiye bindirir. Lefter Yunanistan’da “Sen Türk kokuyorsun” şeklinde bir tutumla karşılaşınca uzun bir gemi yolculuğuyla ABD’ye gider. New York’a yerleşir. 1963 yılında, özlem gidermek, kendisine bir nevi annelik yapan kadını ziyaret etmek için Giresun’a gelir ve bir süre Gebekilise köyünde kalır. Giresun’da, Yağlıdere’de başta Terzi İzzet (Aydın) olmak üzere bazı kişilerle tanışır ve ABD’ye dönerken de bir kart, adres bırakarak, gelmek isterlerse yardımcı olacağını ifade eder.
Giresunluların Amerika’daki bu başarılı tutunma öyküsünü nasıl yorumluyorsunuz? Bunun sebepleri neler sizce?
En başta gidilmesi kolay bir yer değil ABD. Her bir Giresunlunun gidişe dair ilginç hikâyesi var. Bu hikâyelerin bazılarına yer verdim kitapta ve bunlara yönelik ayrı bir çalışmanın yapılması gerekiyor. Bu kadar meşakkatli gidilen bir yerde tutunmaktan başka çareniz yok. Birçoğunun oturum problemi var başlangıçta, kaçak durumdalar. Dönmeye karar verebilirsiniz ama tekrar gitme şansınız yok. Tek çare yoğun bir şekilde çalışmak. ABD iş imkânları fazla bir ülke. Gelen insanların iş beğenmeme seçenekleri yok. Belli bir zaman sonra ABD’deki şartları hızlı bir şekilde çözmüşler. İlk göçmenlerin işe girmesinde Lefter’in büyük yardımı olmuş. Yunanlılardan da çok yardım görmüşler. Diner işini büyük oranda onlardan öğrenmişler. Diner işi yapan birçok Giresunlu var. Dinerlar Amerikalıların gündelik hayatında önemli bir yere sahip. Restoran-cafe birleşimi bir işletme biçimi. Giresunluların iş kolları da eyaletlere ve belli bölgelere göre değişiklik gösteriyor. Pratik zekalı, pragmatik insanlar. Sistemi kavramışlar.
Oradaki gözlemleriniz çok kıymetli. Kitapta anlatıyorsunuz. Sizin deneyimlerinizle “Amerika nedir?” diye sorsam.
Amerika veya daha genel anlamda ‘Batı’ nedir gibi bir soruya cevap vermek kolay değil. ABD’yi kitabın içinde, ‘Amerika: Düzen, Özgürlük; Herkes Yerli, Herkes Yabancı’ başlığı altında değerlendirmeye çalıştım. Tabii öncelikle yaptığım görüşmeler ekseninde yapmaya çalıştım bunu. Mümkün olduğu kadar gözlemlerimi de aktarmaya çalıştım.
11 EYLÜL GENÇLERE DİNİ KİMLİĞİNİ HATIRLATTI
Amerika’ya ilk göçen kuşağın bugün orada doğan ve Türkiye, Türkçe ile ilişkileri sınırlı olmaya başlayan torunları var artık. 3. nesle ilişkin gözlemleriniz neler?
İnsanların çocuklarına daha iyi gelecek sağlamak için yaptıkları göç, bir müddet sonra çocuklarının, torunlarının dini ve kültürel kimlikleri için bir endişeye dönüşüyor. Nitekim ABD’de çoğu kişi işin dedelerinin geldiği memleketleri, nostaljik bir köken bilgisine dönüşebiliyor. Anglosakson kültürün Avrupa kültüründen farklı olarak daha kolay kendine benzettiği söyleniyor. Bu durumun Giresunlu göçmenlerin yeni nesilleri için de söz konusu olacağı öngörülebilir. Bugün için erimeyi belli oranda önleyen etkenler var. 11 Eylül sonrasında ‘İslamofobi’nin ABD doğumlu Müslüman gençlere dini kimliğini hatırlatıcı etkisinin olduğu söylenebilir. Ayrıca camiler, ailelerin Türkiye’yle, Giresun’la güçlü bağları. Bunun yanında ‘otçu göçü’ şenliklerinden, evlerinin bahçelerinde ‘ısırgan’ yetiştirmeye kadar birçok kültürel unsuru da devam ettiriyorlar. Ramazanda bir araya gelerek yufka açıp, çiftliklerden topladıkları kirazlarla ‘kiraz tuzlusu’ yapıyorlar. Bunların ABD doğumlu yeni nesillere ne kadar aktarılabileceğini zaman gösterecek.
