Back To Top
Dünya nasıl yer, neden yer?

Dünya nasıl yer, neden yer?

 - Son Güncelleme: 08.06.2019 Cumartesi 10:12
- A +

''Dünya” Arapça bir kelime. Yakın, alçak gibi lügat anlamlarına sahip. Üzerinde yaşadığımız gezegenin adı.

Dünya kelimesi Arapça d-n-y “dal-nun-ye” kökünden geliyor. Bu kökten türeyen Arapça kelimeler arasından bazıları Türkçeye geçmiş. Bu geçişler Kur’an ayetleri ve hadis i şerifler vesilesi ile olmuş daha çok. Bu kelimeleri Rasulü Ekrem Söyledi İşiten Türk Oldu isimli sözlüğünde Muammer Parlar sıralamış: 

Daniye yakında olan. Denaat alçaklık. Denaatkar deni ve alçak tabiatlı. Müdani yakın eş, benzer. Tedenni, tedenniyat aşağı düşme. Mütedenni bozulan, bayağılaşan. Tedani yaklaşmak, İlahi kata yaklaşan. İdna yaklaştırmak. Deni alçak, yakın, garib, zor, zelil. Denie ayıp, eksik, noksan, nakısa. Edna çok yakın, pek aşağı. Dünyevi dünyaya ait. Dünyadar dünya işleriyle uğraşıp mal mülk sahibi olan.

Bu sözlükte dünya kelimesinin manası alışık olunandan farklı bir anlamlandırma ile verilmiş: En yakın, yakında olan. Ahirete veya ölüme en yakın.

Dilimize Arapçadan gelen “alem” kelimesi de bütün Türk lehçelerine geçmiş. Alem kelimesinin dünya olarak algılanmasında elbet bir anlam daralması yaşanmış. Allah’ın dışındaki varlık ve olayların tamamına alem diyoruz. Yer ve gökte yaratılmış olanların tamamı için de kullanılıyor. Bütün insanlar anlamında da kullanılıyor kelime. Mecazen bütün insanlar anlamında kullanılmasını dünya kelimesinin kendisinde de görüyoruz. Tüm dünya karşıma çıksa yine de senden vazgeçmem diyen biri cümlesini “cümle alem” şeklinde de kurabiliyor.

Cihan kelimesi için tüm Türklerde genel olarak cihan kelimesi kullanılırken Kırgız, Özbek ve Uygularda alem kelimesinin kullanıldığı tesbit edilmiş.

Dünya kelimesine Türkçede çok ilginç manalar yüklemişiz. Mesela bir işin imkansızlığını o iş dünyada olmaz diyerek ifade ederken dünyayı onunla gördüm ben dediğimizde sevdiğimiz birisinin vasıtası ile dünyadan lezzet aldım demiş oluyoruz. Dünya kadar yol, dünyanın parası dediğimizde kelimeye çok anlamını katmışız. Dünyaperestler dünyaya kazık çakmaya çalışırken kimisi de dünyaya gözünü kapatır, dünyayı gözü görmez.

Tarama Sözlüğünde dünyacık ve dünyasın değşürmek tabirlerini görüyoruz. Dünyacık dünyalık para pul anlamında kullanılıyor imiş.

Türkiye Türklerinin dışındaki Türkler dünya için hangi kelimeleri kullanıyor diye Karşılaştırmalı Türk lehçeleri Sözlüğünden dünya, cihan, arz, yer ve alem kelimelerine baktığımızda sözlükteki tüm Türk lehçelerinde yani Türkiye Türkçesi, Azeraycan Türkçesi, Başkurt, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar, Türkmen, Uygur Türkçelerinin hepsinde dünya kelimesinin kullanıldığını görüyoruz. Yer kelimesi de tüm lehçelerde yer şeklinde geçerken Başkurd, Kazan ve Kırgızlarda “orın” kelimesinin kullanıldığını görüyoruz.

Orın (orun) kelimesinin dünya için kullanılan bir kelime olduğu günümüzde unutulmuş durumda. Acaba orın evren kelimesinin yuvarlanmış biçimi olabilir mi diye akla takılabilir ama bu ihtimali çok ciddiye almamak gerekir zira ora, orta, ordu, orman gibi türemiş halleri de bulunan or kökünde yer anlamı bulunuyor. Dünya anlamına geldiği kaynaklarda geçen acun kelimesi Caluson’a göre Soğdçadan Türkçeye geçmiş bir kelime imiş.

“Türklere Arapçadan “dünya” kelimesi gelmeden önce Türkler hangi kelimeleri kullanıyordu dünya için?” diye bir meraka kapıldığımızda verebileceğimiz ilk cevap, aklımıza gelebilecek ilk kelime “yer” kelimesi. Benim kendisinin Akşemseddin olduğuna kanaat getirdiğim, bu konuda yalnız da olmadığım bir Muhammed bin Hamza vardır. 15. Yüzyılda, 1426’da Türkçe Kur’an Tercümesi hazırlayan bir alim. Bu tercümede Kur’an-ı Kerim’de dünya anlamına gelen kelimelerin nasıl tercüme edildiğini görmek ilginç gelecektir:

Yusuf suresi 9. Ayet:

“Deplen Yusuf’ı, ya bırakun anı bir yire, boş kala size atanuz yüzi”

28. sure 77. Ayet:

“Dahi isteme fesadı yer yüzinde; bayık Tanrı sevmez müfsidleri” 

“Pes degül ol ikinci ürmek, illa çağurmakdur bir gez, pes ol vakt, anlar yer yüzindedür”

Bakara suresi 11

“Dahi kaçan eyidildi anlara: Fesad eylemen yirde, eyittiler: Degülüz, illa biz eyü işleyiciler”

Bakara suresi 22

“İy Ademiler! Tapun Çalabunuza… Ol kim kıldı sizin için yiri döşek, dahi göği yapılmış.”

9 suresi 25. Ayet:

“Bayık arka virdi size Tanrı, çok yirlerde, dahi Huneyn çalışı güni”

Bakara suresi 71. Ayet:

Bayık ol bir sığırdur, yavaş olmuş degül, aktara yiri, dahi suvarmaz ekini yani tolap öküzi degül.”

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
Bilmez kişi 13 Haziran 2019 11:33
Şuda var "y-er" deki "er" sesi der-ger-ver-ser-ber vs. gibilerinde ne oluyor. "Y"sesi ne katıyor. "Y-ol" "y-el" gibilerine baksak.
Bilmez kişi 13 Haziran 2019 11:26
Dünya neceyse nece, kök anlamı neyse ne beni ilglendirmez. Bende dönen bir cismi çağrıştırıyor. Dönüyo gibi. Bu arada dönmek ne ola. Size göre d-ön ise ön'ün ardına geçmek olur. Yani "d" çevirme anlamı yükler. "G-ün" yaşanılanı, "D-ün" geçmişi anlatır. Burda da geri gitme olayı var gibi "ün" ne ola. Birde "ün"lü bütün kelimeler ve "d-g" sesleri her sözde bu işlevi yapıyor mu. O zaman sön-bön-yön-kön-, sün-yün-kün-bün vs. ne olur.
cuma özusan 08 Haziran 2019 22:03
Asım bey kardeşim, kusura bakmayın ama dünya kelimesin asli harflerini yanlış yazmışsınız. aslı d.n.y. değil, d.n.v.dir. kelime aslında: 'dünva' idi. vav i'lale uğrayarak yaya kalb olmuş 'dünya' olmuştur. ve kelime müennestir. dünya kelimesi müennes olduğu için de tasavvufta mecazen aşağılanmıştır. yakın, alçak, altta olan anlamındadır. göğe göre yer alçak olduğu için Araplarca müennes kabul edilmiştir. mastarı: dünüvven ve denaveten'dir. selam ve sevgiler. NOT: herhangi bir Arapça sözlüğe baksanız hemen görürsünüz.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN