Bir an için ABD’deki ara seçimlerin Demokratlara büyük bir zafer kazandırmadığını, yalnızca birkaç sandalyenin el değiştirdiğini düşünelim. Bu sonuç, Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğun değişmesine yetebilir ancak Senato’da çoğunluğu sağlamaya yetmeyebilirdi. Böyle bir durumda Başkan Donald Trump’ın bu sonucu, çoğu zaman hukuku hiçe sayan ve sert politikalar izleyen yönetimine yönelik yeterli bir onay olarak sunacağından şüphe duyulabilir mi? Trump yönetiminin bugün daha da ileri giderek seçim sonuçlarını kendi aşırılıklarına verilmiş bir destek olarak göstermeye çalışmayacağını kim söyleyebilir?

Oysa bunun yerine Amerikan demokrasisi, ağır bir darbenin eşiğinden döndü. Ancak seçmenlerin Trump’ı ve Cumhuriyetçi Parti’yi ezici bir çoğunlukla reddetmesinden hareketle halkın demokrasiye güçlü ve koşulsuz biçimde yeniden sahip çıktığı sonucuna varmak büyük bir hata olur. Seçim, önlenmiş bir felaketti. Ancak aynı zamanda, iki yıldır Kongre denetimi olmaksızın hareket eden kuralsız bir yönetimin yol açtığı hasarı değerlendirmek ve gidermek için yalnızca bir başlangıçtı.

Demokratların ezici zaferi, artık kusurları açıkça görülen Amerikan demokrasisini onarmak ve geliştirmek için zorlu bir sürecin önünü açabilir. Ancak bu fırsat hızla değerlendirilmezse kaçırılabilir.

Ara seçim sonuçlarına ilişkin geleneksel yorumlar, James Carville’in yıllar önce ortaya attığı şu sözü yeniden gündeme taşıyor: “Mesele ekonomi, aptal!” Gerçekten de bu yaklaşımda doğruluk payı var. Associated Press’in (AP) seçim günü gerçekleştirdiği sandık çıkış anketinde, seçmenlerin en önemli gündem maddesinin ekonomik memnuniyetsizlik olduğu görüldü. Benzer şekilde, seçimden bir hafta önce yapılan Gallup anketinde de katılımcılar en önemli sorunlar arasında enflasyon ve sağlık hizmetlerini ilk sıralara yerleştirdi.

Bu tablo karşısında Trump’ın ara seçim kampanyası sırasında sergilediği tuhaf görüntüler de dikkat çekiyor. “Muhteşem balo salonuma bakın! Yansıma havuzuma bakın! Jon Husted’ın harika kalçasına ne demeli?” gibi çıkışlar, Trump’ın sıradan vatandaşların gündelik sorunlarından ne kadar kopuk olduğunu gözler önüne serdi. Bu anlatı o kadar etkili oldu ki ülkenin en etkili medya kuruluşlarının çoğu, Cumhuriyetçilerin onlarca yıldır elinde tuttuğu eyaletlerde Demokratların elde ettiği büyük zaferi açıklamak için enflasyon ve hayat pahalılığını öne çıkardı. Bu basit açıklamanın, önümüzdeki iki yıl boyunca Cumhuriyetçiler de dahil olmak üzere Trump karşıtı isimler için yol gösterici bir yaklaşıma dönüşmesi şaşırtıcı olmayacaktır.

Ancak giderek yaygınlaşan bu uzlaşma, tablonun önemli bir bölümünü açıklarken başka bir kritik bulguyu gözden kaçırıyor. AP’nin sandık çıkış anketine göre seçmenlerin yaklaşık üçte biri, en önemli önceliğinin demokrasinin durumu olduğunu belirtti. Bu oran, ekonomiyi ilk sıraya koyanların yalnızca 6 puan gerisindeydi. Gallup anketinde ise katılımcılara bu konunun sorulmadığı anlaşılıyor.

Demokrasi ve hukukun üstünlüğüne yönelik kaygılar, Hispanik ve siyah seçmenlerin tercihlerinde yaşanan büyük değişimi de açıklamaya yardımcı oluyor. UnidosUS tarafından Hispanik seçmenlerle yapılan bir ankette, göç politikalarındaki “yetki aşımı”, başka bir ifadeyle hukukun açıkça hiçe sayılması, öne çıkan endişeler arasında yer aldı. Saha gözlemlerine dayanan bulgular ise siyah seçmenlerin sandığa yoğun katılımında, 1965 tarihli ve tarihi öneme sahip Oy Hakkı Yasası’nın etkisizleştirilmesine duyulan öfkenin belirleyici olduğunu gösteriyor. Başka bir deyişle, sağ görüşlü yargıçların çok ırklı demokrasiye yönelik doğrudan saldırıları seçmenlerin tepkisini artırdı.

Hayat pahalılığına odaklanan anlatı, demokrasiye yönelik bu güçlü toplumsal talebin gölgede kalmasına, hatta seçimlerin ortak hafızasından silinmesine yol açabilir. Tarihin bu şekilde okunması Demokratlar için bir tuzak oluşturuyor. Yeni Temsilciler Meclisi ve Senato çoğunluklarını siyasi koşulların insafına bırakıyor, hatta daha kötüsüne zemin hazırlıyor. Kongre’nin her iki kanadında çoğunluğu elde etmek, Demokratlara enflasyon ve hayat pahalılığıyla mücadele için bazı politika araçları sunuyor. Ancak bu araçların sonuç vermesi zaman alabilir. Üstelik Trump, ticaret politikası ve savaş kararları üzerinde geniş yetkilerini koruyor.

Dahası Trump’ın ekonomik koşulları daha da kötüleştirme ihtimali bulunduğundan, iki yıl sonra ekonomik memnuniyette kayda değer bir iyileşme yaşanmayacağını düşünmek için yeterli neden var. 2028’de Cumhuriyetçilerin başkan adayı da yaşanan sorunların sorumluluğunu Demokratlara yükleyecektir. En azından ortaya çıkacak tablo son derece karmaşık olacaktır.

Bu riske rağmen hayat pahalılığı anlatısı birçok Demokrat için cazip. Çünkü bu yaklaşım, Amerikan demokrasisinin yapısal sorunlarıyla yüzleşmek zorunda kalmamalarını sağlıyor. Seçim bölgelerinin siyasi çıkarlar doğrultusunda yeniden çizilerek manipüle edilmesi, kırsal nüfusu kayıran Senato temsil sistemindeki eşitsizlikler ve yargı gücünün aşırı ölçüde genişletilmesi bu sorunların başında geliyor.

Bu kez Demokratların elde ettiği büyük seçim dalgası söz konusu engelleri aşmayı başardı. Ancak gelecekte de aynı sonuca güvenmek sorumsuzluk olur. Özellikle Trump’ın demokratik normları daha da aşındırmak için elinde güçlü araçlar bulunduğu düşünüldüğünde. Bu nedenle Demokratların demokrasi vurgusunu güçlendirmesi ve yalnızca ilkesel bir duruş sergilemek için değil, siyasi çıkarları açısından da daha kapsamlı yapısal değişiklikler talep etmesi gerekiyor.

Bu yaklaşım, yalnızca Trump ailesinin çıkar ilişkilerine ve etik dışı faaliyetlerine odaklanmak anlamına gelmiyor. Seçim sonuçlarının da gösterdiği gibi yolsuzlukları gündeme taşımak siyasi açıdan etkili olabilir. Ancak yolsuzluk ile demokrasinin zayıflaması arasındaki güçlü bağ açıkça ortaya konulmadığı sürece bu çaba eksik kalır. Özellikle kamu kaynaklarından pay kapma mücadelesinin, seçmenlerin temsili ve çıkarlarının korunmasının önüne nasıl geçtiği anlatılmalı. Aksi takdirde skandal niteliğindeki ifşaatlar, toplumsal duyarsızlığı ve hatta seçmenlerin siyasetten uzaklaşmasını körükleyebilir.

ABD ara seçimlerinin sonuçları hem bir fırsat hem de bir çağrı niteliği taşıyor. Seçmenlerin hukukun üstünlüğü ve demokrasi talebi, Trump’ın MAGA hareketine ağır bir darbe indirilmesine yardımcı oldu. Bu talep unutulmamalı ve bastırılmamalı. Demokratların Kongre’de ve yeni kazandıkları eyalet yönetimlerinde, seçmenlere kendilerini anladıklarını gösterme fırsatı var. Ekonomik sorunlara çözüm üretmenin de ancak demokrasi sayesinde mümkün olduğunu ortaya koyabilirler. Hayat pahalılığı seçmenlerin öncelik listesinde ilk sırada yer alabilir. Ancak bu sorunun çözümü, demokratik kurumların niteliğine bağlı.

Amerikalılar, Demokratlara bunun neden böyle olduğunu gösterme fırsatı verdi. Bu fırsatı heba etmemeliler.

Chicago Üniversitesi Hukuk Fakültesi Profesörü Aziz Huq, Oxford University Press tarafından 2021 yılında yayımlanan “Anayasal Hukuk Yollarının Çöküşü” (The Collapse of Constitutional Remedies) kitabının yazarıdır.