Yaklaşık on altı yıldır televizyon seyretmiyorum. Yirmi yedi yıl fiilen televizyonculuk mesleği yapmış birisi için bir tuhaf durum sayılır mı bu? Arada milli voleybol takımımız ya da oğlumun sevdiği takımın maçları olmasa ekran denilen şeyi unutacağım. Yan odadan bazen kulağıma çarpan televizyon sesini işitince suya düşen mürekkep gibi dağılıyor her şey bende. Müzikten seslendirmeye, efekten ışığa, rejiden kamera açılarına değin hemen her şey ayrışıyor zihnimde. Biz televizyonculuk mesleği için genel duyurulu sınavla yetiştirilmiş son kuşağız. Öyle ki hala ben kablo nasıl toplanır, ışık nasıl yapılır, kamera hangi açıya yerleştirilir, kurgu, metin yazımı, reji, program bütçesi, mekan bilgisi hasılı her aşamada tecrübesi olan birisiyim. Program müdürlüğü yetmedi kanal yönetimini de üstlendim. Ekranın ne denli kritik bir uzam olduğunu hep aklımda tuttum. Türkiye’nin topyekün bir cinnete koşmasında geçmişten bugüne temelsiz ve vizyonsuz yayıncılığın büyük payı oldu. Gazeteler öldü. Ali kıran başkesen vasıfları pörsüdü. Ne var ki reklam pastası denilen paranın büyüklüğünden dolayı devletin televizyonu dahil olmak üzere bütün tecimen müesseseler topluma acımasızca abanmayı sürdürüyor televizyon programları vasıtasıyla. Toplum ise artık hiç masum değil.
Fatma Barbarosoğlu’nun yeni eseri, Nadir Bey ve Sevgili Eşi Meral Hanım’ı okurken ister istemez zorla elimden alınan mesleğim dahil bazı geçmiş anlarıma döndüm. Barbarosoğlu’nun bir romancı dikkati kadar sosyolog gözünün tahlilci zekasıyla birleşmesine eşlik ederken aslında meslek kadar bu mesleği yapan insanların kurban hallerini de ayrıca düşündüm. Kestirmeden söylemek gerekirse ters köşe yapan bir metin okuduğumuz ve özü ‘eylemsiz özgürlük’ diye tanımlanabilir. Zaten yazar kitabın sonuna doğru ‘Başkaları senin bir şeyler yapmanı beklerken o şeyi yapmamaktan alınan zevk’ diye tanımlıyor ‘eylemsiz özgürlüğü’. Peki sabahtan akşama televizyon zımbırtısına köle kılınmış bir toplumun ve orada yaşayan fertlerin ‘eylemsiz özgürlüğü’ var mı?
Her edebi eserin mutlak bir sosyal amaç gütmesi beklenmez. Sonuçta özellikle söz konusu roman olduğunda dil ve kurgunun öne çıkması gerekir. Kemal Bilbaşar’ın ‘Üç Buutlu Hikayeler’ ve devamında gördüğümüz olaya, akışa, farklı şahıslar üzerinden dönerek yaklaşma yöntemi burada da bir kurgu yöntemi olarak güncelleniyor. Barbarosoğlu’nun eserini ters köşe yapan olgu ise tam da burada ayrışıyor. Kitabın başında canlı ve çarpıcı şekilde öne çıkarılan Nadir bey ve eşi ustaca silikleştiriliyor. Bir tür rahim efektiyle korunuyor. Nadir beyin adına söz alıp onun dünyasına ‘daldırılan’ şahıslar, açıktan ve aslında kendi yokluklarını onun hayatıyla doldurmaya çalışıyorlar.
Hayatı elinden alınmış ve kendisi üzerine düşünme yetisi yontulmuş toplumlarda kolektif merak pornografiye yaklaşan bir yöntemle ele geçirilir. Ferdin bir başına değeri yoktur orada. El ele kol kola dilde benzer şarkılarla kolektif bir uyuşma ayini sergilenir. Fatma Barbarosoğlu kendi halinde bir banka çalışanı Nadir beyi hiç anlatıcı kılmaz. Üçüncü tekil şahıs kipinin tekin ve temkinli kılavuzluğu ile tartıştığı konunun öznesi kılar. Nedir tartıştığı yazarın? Kovid salgınının da içe alındığı süreçte sıradan bir hayattan herkesin merakını kışkırtacak gerçek dışı bir öykü kurarak ekran salgını yaratan zihniyeti elekten geçirmek. Ve Türkiyeyi zehirleyen ötekinde kendini öldürmek hastalığına neşter vurmak. Baş kahraman olarak da bir televizyon fenomenini değil tıp eğitimi almış bir yapım asistanını kullanıyor ayrıca. İsim sembolizmi etkisiyle bilinçle adlandırılmış ‘Asistan Fuat’ üzerinden bir yandan amatör diğer yandan oldukça profesyonel bir tip çıkarır. Nadir bey, sevgili karısı, Nezahat hanım, 10 Numara Toker bey, Erdem Bayerdem, Yapımcı Yaver bey, Gelincik Severcan, Didem, Merve Derintaban, Hasan, üç ana bölüm boyunca iç içe geçirilir. Fakat bir tür Coronavirus Günlüğü diye de okuyabileceğimiz eserde asıl canlı karakter Asistan Fuat’tır. Bilmem ki zihin basen ister istemez Huzur’daki Mümtaz’ın arabı gibi de duran Suat’ı da anar.
Nadir bey ve eşi Meral hanım nasıl olur da kendi ‘eylemsiz özgürlüklerine’ koyulurlarken her biri toplumun bir sembolü gibi duran karakterler oradan oraya savrulurlar? Türkiye’de başta diziler olmak üzere Survivor benzeri programların bağımlılık yapmasının temelinde bu ülkenin hayatsız bırakılması yatmaktadır. Bunun sorumlusu sonuçta yönetimlerdir fakat artık tek sorumlu onlar kabul edilemez. Dünyanın saçma bir şekilde birbirine ‘karıştığı’ bir zamanda her katmandan kişinin rolü vardır olup bitende. Her şeye ve doğurduğu güncel şiddet vakalarına rağmen mevcut tablonun değişmeyişi ister istemez bunun bir planla ve amaçla kontrollü yürütüldüğü sonucuna çıkar. Duyarlı, vicdanlı ve sorumluluk sahibi yazar olup biteni tahlil edecek, sorular soracaktır. Yazar bir politikacı ve yol gösterici değildir fakat satır aralarında en insani önerileri sunan kişidir. Şüphesiz bir meslek sayılmaz yazarlık ama televizyonculuk bir meslek olmaktan çıktı artık. Ve Nietzsche’nin sözü güncellik kazandı: ‘mesleksiz olan mesnetsizdir.’
Profil Kitap. Ekim 2026. 189 syf.
