Her yıl yeniden yaşanan vurgun

Her yıl illa rakamların büyüklüğünün altını çizip "bu kadar parayla neler yapılırdı?" diye hayıflandığımız faiz ödemeleri, bu yılın ilk on ayında bütçeden 2,55 trilyon TL'yi, yani ortalama kurla yaklaşık 55 milyar doları alıp götürdü.

Rakamın büyüklüğünü tam anlamıyla idrak etmek gerçekten zor. Haftalardır gündemde olan ve asrın vurgunu olarak anılan fon skandalı için telaffuz edilen 20 milyar dolarlık yekûnun 2,5 katından da fazla. Üstelik bu "faiz vurgunu" her sene yaşanıyor. 2027 bütçesinde faize şimdiden 3 trilyon 975 milyar TL ayrılmış durumda.

Ülkenin büyük yatırımlarına kaynak sağlamak, doğal afetlerin yaralarını sarmak ya da benzeri zorunlu veya olağanüstü gelişmeler için yapılmış borçlanmalar sonucunda karşımıza böylesine devasa bir hesap çıksaydı, elbette düşüncelerimiz çok farklı olurdu. Bunları bir kenara bırakalım. Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde krize yol açan, hak edilmemiş refah arayışlarının bedeli olarak bile böyle rakamlara katlansak, insan içinden bir nebze "eyvallah" demeye niyetlenebilirdi. Fakat ortada en ufak bir yumuşatıcı emare yok.

Yılın ilk on ayında faiz giderleri bir önceki yılın aynı dönemine göre %40,3 arttı. Faize giden para, toplam bütçe giderlerinin %16,2'sini oluşturuyor. Saniyede 439 bin TL vergi toplanan bir ülkede, yalnızca ÖTV gibi amacından sapmış ve tamamen "sorma-ver" vergisine dönüşmüş tek bir kalemden 1,59 trilyon TL kaynak yaratılırken hala 55 milyar dolar faiz ödenmesi akıl alır bir iş olamaz.

Bu tablonun en çarpıcı yanı, yükün borç stokunun büyüklüğüyle açıklanamamasıdır. Hazine verilerine göre Türkiye'de genel yönetim borç stokunun milli gelire oranı %25 civarında. Avrupa Birliği ortalaması %82, İtalya'da ise bu oran %137. Buna karşın 2025'te faiz giderlerinin GSYH'ye oranı Türkiye'de %3,2, İtalya'da %3,8, borç stoku milli gelirinin %100'ünü aşan İspanya'da ise %2,4 oldu.

Kısacası İtalya'nın borç yükünün beşte birini taşıyan bir ekonomi, İtalya'ya yakın, İspanya'dan ise daha ağır bir faiz faturası ödüyor. Mutlak rakamlar da aynı şeyi söylüyor. Türkiye 2025'te faize yaklaşık 52 milyar dolar ayırırken, ekonomisi bizden biraz büyük olan ve borç stoku bizimkinin yaklaşık beş katına ulaşan İspanya 46 milyar dolar ödedi. İngiltere'de faiz, kamu harcamalarının %8,3'ünü oluşturuyor. Bizde bu pay, bu yılın ilk on ayında bunun iki katına yaklaşmış durumda.

Tarihsel seyir de meselenin bir talihsizlik olmaktan çok bir tercihler zincirinin ürünü olduğunu gösteriyor. 2017'de faiz giderlerinin milli gelire oranı %1,8'e, 2017–2018'de dolar karşılığı ise 15 milyar dolar civarına kadar inmişti. Sekiz yılda oran neredeyse ikiye katlandı, dolar karşılığı ise üç katını aştı.

2026'nın ilk on ayında ödenen tutar, 2025'in tamamını şimdiden geride bıraktı. Bu tırmanışın arkasında, enflasyonla mücadelede kaybedilen yılların bugün faiz olarak bütçeye geri dönmesi yatıyor.

Düşük faiz deneyiminin ve kur korumalı mevduat gibi araçların yarattığı maliyet, iç borç stokunun kayda değer bir bölümünün TÜFE'ye endeksli ve değişken faizli olması ve borçlanma vadelerinin kısalığı, yükü katlayarak büyüten etkenler.

Güvenilirliğini yitiren bir para politikasının bedeli, risk primi adı altında her ihalede yeniden ödeniyor.

Meselenin bir de gelir dağılımı boyutu var ve en az rakamların büyüklüğü kadar üzerinde durulmayı hak ediyor. Türkiye'de vergi gelirlerinin yaklaşık yarısı yalnızca KDV ve ÖTV'den geliyor. Bu vergiler, geliri ne olursa olsun her tüketicinin sırtına aynı oranda biniyor ve dar gelirliyi orantısız biçimde eziyor. Faiz ödemeleri ise ağırlıklı olarak bankalar ve finansal kurumlar başta olmak üzere devlet tahvili tutan dar bir kesime akıyor.

Ortaya çıkan mekanizma, geniş bir tabandan toplanan dolaylı vergilerin dar bir finansal sermaye kesimine aktarılmasından ibaret. ÖTV'den elde edilen 1,59 trilyon TL'nin faiz faturasının üçte ikisini dahi karşılayamadığı hesaba katıldığında, akaryakıt pompasında, otomobil fiyatında, sigara paketinde ödenen her verginin nereye gittiği sorusunun cevabı kendiliğinden belirginleşiyor.

Ekonomi yönetiminin mali disiplin göstergesi olarak öne çıkardığı faiz dışı denge de bu tabloyu örtmeye yetmiyor. 2025'te merkezi yönetim bütçesi 255,3 milyar TL faiz dışı fazla verdi ve bu rakam başarı hikâyesi olarak sunuldu. Oysa 2,05 trilyon TL'ye ulaşan faiz giderleri, 1,8 trilyon TL'lik bütçe açığının tamamını tek başına açıklıyor. Faiz kalemi çıkarıldığında bütçe fazla veriyor.

Aynı tablo bu yılın ilk on ayında da, 2027 bütçe tasarımında da değişmeden sürüyor. 2026'nın ilk on ayında 2,32 trilyon TL'lik açığa karşılık 2,55 trilyon TL faiz ödendi. 2027 bütçesinde ise 3 trilyon 868 milyar TL'lik açık öngörülürken faize 3 trilyon 975 milyar TL ayrıldı.

Mali performansın ölçütü faiz dışı dengeye indirgendiğinde, bütçeyi asıl kemiren kalem kamuoyunun gözünden kaçırılmış oluyor. Kamu harcamalarında kemer sıkma çağrıları yapılırken eğitim, sağlık ve yatırım kalemlerinin faiz karşısında sürekli geri planda kalması da bu yaklaşımın doğal sonucu.

Bu vurgunun önünü kesmenin yolu belli ve hiçbir sihirli formül gerektirmiyor. Kalıcı ve inandırıcı bir dezenflasyon süreci, para politikasında öngörülebilirlik ve kurumsal bağımsızlık, borçlanma vadesinin uzatılması ve endeksli borçlanmaya bağımlılığın azaltılması, vergi yapısının dolaylı vergilerden doğrudan vergilere doğru dönüştürülmesi, yükü kalıcı biçimde hafifletecek adımların başında geliyor.

Bu adımlar atılmadıkça her yıl aynı rakamların altını çizmeye, aynı hayıflanmayı tekrarlamaya ve söz konusu vurgunları bütçe kanununlarının eklerinde, yasal kılıflarıyla birlikte izlemeye devam edeceğiz.

Evet, bir yanda hatalı yönetim nedeniyle faize akıtılan milyar dolarları yeterince konuşmazken diğer yanda geçim derdi altında ezilen emeklilere yönelik beklenen ve hepi topu en iyi ihtimalle 8000 TL ile 12.000 TL arasında olması mümkün görülen maaş zamlarının enflasyona ne kadar etkisi olacağını konuşuyoruz.

Sıra işçiye, emekliye, memura gelince “Aman ha! Enflasyon olur” diyenler, bir kere olsun şu faize akıtılan milyar dolarları ve ekonomiye olan olumsuz etkilerini konuşsalar ya…

YORUMLAR (1)
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.