‘Yarına kalmak’
İlk kez ben kullanmıyorum elbette bu tabiri. Kaç kez hangi yazar hangi sanatçı ona dayanarak cümle kurdu. Hatta kimisi ‘yarın diye bir şey yoktur’ deyip işin içinden sıyrılmaya çalışırken bile en geniş bağlamda yine ona bağlandı. O sebepten yarını düşünmek bir şekilde her yazıp çizenin, sanat endişesi taşıyanın alnında derinleşen bir ana çizgi.
Dün hafızayladır bugün yaşantıyla. Yarın ise belirsiz, sisler içinde. Muğlak. Güvensiz hatta korkutucu. Sadece sanat ve edebiyatta mı? Hayatın en ucunda yarın diye bir uçurum hep bizi bekler. Yine de inanmayız o çukura, orada upuzun bir düzlük olsun isteriz. Irmaklara, vadilere, deniz kıyılarına, güzel şehirlere çıksın dileriz yolumuz. Yarının bir ihtimal değeri olmasıyla korku ve endişe yatağına dönüşmesi bir değil. Hele ekonomik olduğu kadar sosyal tercihleri geceden gündüze kolaylıkla değişebilen bizim gibi bir toplumda ihtimaller daima geri dönüşsüz hasarlarla dolu. Düzen değil düzensizlik açıklık değil belirsizlik her yönden üstümüze serpilen ağ.
Bir yazar, şair, ressam, müzisyen neden yarına kalmak ister yarını dert edinir yine de? Ömer Hayyam gibi derdi tasayı bırakıp günü yaşamanın keyfine dalmaz? Daha doğrusu sanatçının yarını dert edinmesinde altın bir ölçü var mı? Çoğunlukla bir hesap kitap, ölçme biçme, düşünüp tasarlama yöntemi olarak da belirmiş bizde ‘yarın’. Bazı sözler ona göre sarfedilmiş bazı işler öyle ertelenmiş, ileri çıkışlar kadar geri dönüşler de birbirini izlemiş. Nabza göre şerbet vermekten tutun konjöktüre göre davranmaya varıncaya kadar iç içe geçmiş tutumlar, tavırlar, davranışlar. Kendisini güvende görmediğinden mi yoksa gelecekte bu yönüyle sevileceğini düşünmekten mi yoksa daha hinoğlu hin bir akıl edişle kitlenin yarınki duygularına yatırım yapmak mı?
Bir yaratım anının, duyuş ve düşünüş evresinin, iç hesaplaşmaların, amansız sigaya çekmelerin sonunda oluşan ‘yarına kalma’ fikri ne kadar da temizdir. Yazarın etrafında oluşan güncel sessizlik ya da göz kamaştırıcı şamatanın bir önemi yoktur bu durumda. Sanatçı zihin, bir yandan geçmişin havuzunda mayalanırken şimdiki yazma şevkinin memnunluğu içinde olabilir. ‘Peki bunlar yarın ne olacak, bu yazdıklarım yarına kalacak mı kalsa bile tam olarak anlaşılabilecek mi?’ Yerinde, güzel ve hemen net bir cevap verilemese bile öyle. Bir emeğin bir niyetin ve bunun sonucunda doğan eserin doğasına dair daha çok sorunun sorulması, sorunun geliştirilmesi şart.
Hayatsız, hepten karşılıksız kaldığında, ölüm sessizliği ortalığı kapladığında ne olacak peki? Şair, yazar, sanatçı büyük bir umutsuzluğa kapılıp verimden mi düşecek yoksa, ‘bir gün gelip anlaşılacağım, yaptıklarım asıl o zaman kıymetini bulacak’ mı diyecek. Ve biz bunu bir avuntu, yazıklanış, yarında teselli arama diye mi yorumlayacağız. Peki yarın hangi birinin tam karşılığını verebilecek? Yarın bir hayat olmayacak mı? O olacak hayat için de mi durmaksızın geri dönüş efektleriyle temas yaşanacak? Bir yerde, bir dönemde ne denli yarın duygusu yoğunlaşmışsa orada büyük bir hayatsızlık var demektir. Yaşamın şimdiliği sadece anın tüketilmesi olamaz geçmişten gelen değerle geleceğe akma gücü taşıyan değerin arasında bir parlamadır.
Hatta diyeceğim ki yarına kalma konusu özneden çok toplumun derdi oldukça karşılıklı bir zenginleşme gerçekleşebilir. Nitelikli bir toplum sanatçının omzuna çöken yarın kaygısını nezaket kadar ustalıkla oradan alır. Emaneti kılar. Çok kavramsal bir döngüye sokmadan sanatçının yarattığı değerle şimdinin kurduğu asgari hayat teması yeterlidir başlangıçta. Aşama aşama başka süreçler gelecektir sonradan. Ama önce sanatçıyı ve eserini şehrin, sitenin, hayatın içinde çağırmak gerekir. Ekonomi diliyle tarif etsek yarına kazanma değil harcama üslubu diyebilirdik. Kazanmanın hararetinin harcama sakinliğine kavuşması hatta.
Sanatsal ve düşünsel yaratı şimdinin şevkle şakımasıdır sonuçta. Malzemenin üslubun aralığından sonsuzun mermerine dökülen eser ilkin doğadaki bütün oluşlar gibi çıplak, yalnız ve ürkektir. Hayatta kalma endişesi doğal bir refleks olarak onun da ciğerlerindeki havaya hücum eder. Bir insan olarak sanatçı tecrübe ede ede, dura düşleye, ayağa kalkmayı ve düşmemeyi öğrenir. Şeklin çizgisinden sembollerin evrenine adım atınca ise gerçekle karşılaşır. Bu bağlamda sonsuz semboller örüntüsü saydığımız eseri en gerçek varlık kabul ediyoruz. Öyleyse bu gerçeklikten bir yarın fikrinin doğması tabiidir. Biraz ileri gidip ‘her vazoda onu elinde taşıyandan öte bir düşüp kırılma korkusu’ vardır. Yarın güvensizdir fakat heyecan verici hayatiyeti de burada ışır. Belki ebedi varoluş dürtüsü budur. Bunca yarınsızlığa rağmen öyledir.
