Modelimin 2027 enflasyon tahmini %30,5
TCMB’nin diliyle söylersek; en düşük %29, en yüksek %32 ve ortalama %30,5
Geçen hafta yayınlanan “Enflasyon Raporu”nda TCMB, 2027 yılı için enflasyon tahminini %15’ten %21 yükseltti.
Hem yükseltti hem de “Üçüncü çeyreğe dair veriler nihai yurtiçi talepteki zayıf seyrin sürdüğüne ve talep koşullarının dezenflasyonist düzeyde olduğuna işaret etmiştir” dedi.
Piyasalarda, %21 enflasyon oranına inanan yok; doğrusu TCMB ve diğer kurumların da %21’e inandığını düşünmüyorum.
Piyasa tahminleri %23 - %26 aralığında seyrediyor.
Aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi 2025’te enflasyonu %29,6 ve 2026’da da %26,5 tahmin etmiştim; 2026 enflasyonu %30 civarında gerçekleşecek; sebebi artan enerji fiyatları.
TCMB, 2026 yılında artan enerji fiyatlarının enflasyonu 7 puan artırdığını açıkladı; benim modelime göre enerjinin sebep olduğu artış sadece 3,5 puan.
Aynı modeli çalıştırarak 2027 enflasyonunu %30,5 olarak tahmin ettim.
2027 için bu tahmin brent petrolünün varilini 70 dolar ve motorin/jet yakıtının rafineri marjını da 60 dolar olarak öngörüyor.
Yaklaşık 10 dolarlık artış veya azalışlar enflasyonu bir puan daha aşağı veya yukarı yönde değiştirebilir.
Öyle görünüyor ki beş yıllık enflasyonla mücadele çabalarının çoğu heba edilmiş olacak.
DOĞRU TEDBİRLER NİÇİN YETMİYOR?
Acaba hangi doğrular yapılırsa ve hangi yanlışlar yapılmazsa enflasyon hedeflere yakın gerçekleşebilir/di?
Uygulanan fakat etki bakımından eksik kalan bazı dezenflasyon tedbirleri:
1) Enflasyon oranının %20 üzerinde bir TCMB faiz oranı gerekliydi; (enflasyon + stopaj toplamını aşan oranda) uygulandı.
2) Ortalama banka kredi faiz oranlarından daha düşük bir kredi hacmi artış oranı hedeflendi; banka kredi faiz oranları reel olarak çok yüksek olduğu için krediler reel olarak neredeyse artmadı.
3) İthal ürünleri ucuzlatmak ve sıcak parayı ülkeye çekmek için “Değerli TL Politikaları” yürütmek bir zorunluluk; maalesef bu politikalar uygulandı ve yan etkileri çok yıkıcı oldu.
4) Özel sektörde ücret artış oranlarının, geçmiş yıl enflasyon oranı kadar değil, gelecek yıl hedef enflasyon oranı kadar artması için baskı oluşturuldu; bu baskı etkili oldu.
5) İthalatı gevşeterek piyasadaki mal arzını ve fiyat rekabetini artırmak gerekiyordu; ülke ithal ürünler cennetine döndü.
6) Servet gelirlerinin (kira, temettü, faiz gelirleri) ve varlıkların (altın, hisse senedi, gayrimenkul) talep üzerindeki pozitif etkisi azaltılmaya çalışıldı; denendi ve fakat etkili olamadı.
Bu tip ikincil etkiye sahip başka tedbir türleri de var fakat biz en önemli maddeyi vurgulayıp, önemini analize geçelim.
7) Sıkı Maliye Politikaları uygulamak; uygulanamadı.
Uygulanmadı çünkü sıkı maliye politikaları, kamu harcamalarını “belirgin ve kararlı politikalarla” ve “reel” olarak azaltmak demektir.
Neredeyse bunun tam tersi uygulandı.
2026 yılında bütçe harcamaları %34 arttı; kamu harcamalarının %34 arttığı bir ortamda enflasyonun %29,5 olarak gerçekleşmesi normaldir.
BÜTÇE HARCAMALARI KISILMADAN ENFLASYON DÜŞER Mİ?
Biliyoruz ki enflasyonu düşürmenin en önemli, en gerekli ve zorunlu şartı “sıkı maliye politikaları”dır.
Doğrusu ‘sıkı maliye politikaları’, diğer bütün enflasyonla mücadele tedbirlerinin anasıdır.
Bütçe harcamalarının kısılması da en önemli sıkı maliye politikası tedbiri sayılır.
Tahmin modelimin en önemli rasyosu da: “Merkezi Yönetim Bütçesindeki Artış Tutarının, GSYH’ya Oranı” verisidir.
Aşağıdaki tabloya bakan herkes bütçedeki artış tutarının GSYH’ya oranı ve oluşan enflasyon oranları arasında şaşırtıcı paralellikler olduğunu hemen fark eder.
Bu “Bütçe Enflasyon İlişkisi” tablosunda mavi sütunlar (sol sütun) “Bütçede Öngörülen Artış Tutarının GSYH’ya oranı”nı gösteriyor.
2027 için bazı veriler:
Bütçe artış tutarı: 7 Trilyon 616 milyar TL
GSYH (OVP’ye göre) : 111 Trilyon 200 milyar TL
Modele göre enflasyonla mücadelede başarının zorunlu şartı: Bütçedeki artış tutarının, GSYH’ya oranıdır.
Bu oran ne kadar düşük olursa enflasyon o kadar düşük ve ne kadar yüksek olursa enflasyon o ölçüde yüksek oluyor.
2027 bütçesine göre bu oran geçen yıla göre belirgin bir şekilde yükselmiş; yüksek bütçe harcamalarından dolayı, enflasyonun geçen yıldan daha yüksek olması kaçınılmaz bir sonuç.
HÜKÜMETİN ENFLASYON SÖYLEMİ TUTARLI MI?
Hükümetler oldum olası, “borçlanarak değil, vergileri ve gelirleri artırarak harcama bütçesini artıracaklarını” söylüyorlar.
Hükümet, bu yaklaşımla “harcamalar arttığı halde enflasyon artmayacak çünkü ilave harcamaların kaynağı bütçe açığı değil toplanan/toparlanan bütçe gelirleri olacak” demek istiyor.
Dünyanın her yerinden derlenen bilgilere göre enflasyon artınca bütçe gelirleri de artıyor; yani yüksek enflasyon ortamlarında bütçe gelirlerinin artması bir başarı değil.
Bu yıl akaryakıttan alınan ÖTV’nin bir kısmından vazgeçilmesine rağmen bütçenin çok iyi performans göstermesinin sebebi bu yüksek enflasyondur.
Bazı iktisatçılar, bütçe açığı ve enflasyon arasında doğrusal bir ilişki olduğuna neredeyse hurafe niteliğinde inanıyorlar.
Bu tam doğru değil.
Bütçe açığı ve enflasyon arasında belirli ölçülerde korelasyon olduğu doğrudur fakat bu ilişki keskin ve doğrusal bir ilişki değil; bunu, dünyadaki diğer ülke örneklerinden biliyoruz.
Aşağıdaki iki varsayımın ima ettikleri hakkında düşünmeye başlayabiliriz:
Varsayım 1: 2027 yılı bütçesi %15 artırılarak 19,7 Trilyondan 22,7 Trilyona yükseltilmiş olsun; bütçe açığı da %3 yerine %6 olsun.
Varsayım 2: Bütçe tıpkı hükümetin bu yıl yaptığı gibi %39 artırılsın ve bütçe açığı da %3 değil sıfır olsun.
Soru: Birinci varsayımda “bütçe açığı %6” ve ikinci varsayımda bütçe açığı “sıfır” ise acaba enflasyon hangi varsayım altında daha az yükselir?
Benim cevabım yüksek bütçe açığının verildiği “varsayım 1”dir.
Çünkü enflasyon tahminlerinde bütçe açığından daha fazla, toplam harcama tutarını önemsemek gerekiyor.
İktisat tarihi bize gösteriyor ki, dünyanın her yerinde ve her zaman kamu harcamaları, enflasyonun temel tetikleyicisidir.
Bütçe açığının yarattığı enflasyon, tek başına enflasyonu açıklayıcı bir olgu değildir fakat yüksek bütçe harcamaları, her zaman kapsayıcı ve açıklayıcı bir olgudur.
2027 yılında enflasyonun düşmeyeceği hatta yükseleceği kesin; peki düşmeyen enflasyonun iktisadi aktivitelere etkisi nasıl olacak; şahıslar ve işletmeler ne yapmalı?
Değerlendireceğiz.
