Münir Nurettin’in yorgun adımlarındaki edâ-yı i’tizâr

Geçen hafta Gümenüz’deki Hayat ve Resimli Roman ciltlerinin teyzemden mi yoksa eniştemden mi geldiğimi bilmediğimi yazmıştım. Teyzemin oğlu Ali Fuat yazıyı okuduktan sonra bana annesinin elindeki Hayat dergisiyle ‘58’de çekilmiş bir fotoğrafını gönderince, ciltlerin rahmetli Gülser teyzemin çeyizinden olduğunu anladım. Artık içim rahat. Bu yüzden ‘71 yılının Nisan ayındaki Uğur Apartmanı’na dönebilirim: Sizi Şaşkınbakkal’dan Caddebostanı’na kadar yürütecektim ya, sağdan mı yoksa soldan mı gidelim, işte ona bir türlü karar veremiyorum. En iyisi mi bir sol bir sağ yapıp, Turan Seyfioğlu’nun semt-i dildârına öyle varalım.

ATLANTİK SİNEMASI’NDAN SONRASI

Dediğim gibi, Kâzım Özalp Sokak’ın Bağdat Caddesi’ne kavuştuğu köşelerden birinde Koşar Çarşısı ve üstündeki Atlantik Sineması var, karşı köşesindeyse Kâzım Kulan Çarşısı henüz yok, onun yerinde Kulan ailesinin bahçeli kâgiri duruyor. Bu taraftaki köşeler öyle de karşı köşeler sanki çok mu farklıydı, hayır efendim, Bostancı yönünden doğru gelirken ilk köşede Sakibe Hanım’ın tek katlısı, diğerindeyse Hüseyin Kuru’nun bakkalı dün gibi aklımda. Bırakın Boyner Mağazası’nı, ondan önceki Suâdiye Sineması bile Hüseyin Kuru’nun dükkânının yerine dikilmemişti. Hüseyin Kuru dediğimiz adam dükkânını satın aldığı bir yangın mahalline kondurmuştu, ‘70’lerde oradaki Hafız Kemal Aksan’ın iki katlı ahşabını ve ahşabının altındaki bakkal dükkânını anımsayan çoktu, o ahşap ‘55 gibi yandığından ben bilmiyorum, maalesef iki üç kuşaktır Şaşkınbakkal’da oturanlara elli sekiz yıl boyunca sormama rağmen de ahşabın fotoğraflarını bulamayacaktım.

Kimden duyduğumu şimdi çıkaramıyorum, Hafız Kemal Aksan’ın işgal yıllarında sokaktan sâhile doğru inerken sağ kolda yüklüce İngiliz altını bulup zengin olduğu söylenirmiş, bu hikâyenin aslı astarı var mıydı, bilmiyorum. Ancak, Hafız Kemal Aksan’ın Şaşınbakkal ile Caddebostanı arasındaki arsaların komisyonculuğundan büyük paralar kazandığı bir hakikattı, eskilerin “Yanık Topraklar” olarak ifâde ettiği bu bomboş arazi ise, Hafız Kemal’in ‘65’deki vefâtından ‘69’a kadar dolmuştu.

Kulanların kâgirini geçince Yapı Kredi Bankası’nın zemin üstüne dört katlı ve asansörlü ikrâmiye apartmanları başlıyordu. Apartmanların daireleri kaloriferli, gömme banyolu ve parke döşemeliydi. Onların yerinde ‘64 gibi kapanan yazlık Paris Sineması varmış, Süleyman Baykal orayı ‘45’te veya ‘46’da açmış, hemen Toros Şenel’in yazlık Çiçek Sineması’nın tam karşısındaymış. Ben Paris Sineması ile Çiçek Sineması arasındaki rekâbete yetişemedim, sadece Uğur Apartmanı’ndan üst komşumuz Kadriye ablamızın oranın kapanmış olmasına çok üzüldüğünü sık sık dile getirdiği aklımda kaldı.

BOLBEDROS MESİRESİ

Yapı Kredi Bankası’nın ikrâmiye apartmanlarının karşısı Çiçek Sineması, açılmasına en az iki ay daha var, kimileri Toros Şenel’in orada ilk Çınardibi Sineması’nı açtığını söylüyorsa da, bunun doğru olduğunu sanmıyorum, çünkü Çınardibi Sineması ‘43 yılında açılmasına rağmen Bolbedros mesiresinin mülkiyeti ancak ‘48 yılında Vakıflar’a geçmişti. Toros ağabey de herkese orayı vaktiyle Vakıflar’dan kirâladığını söylerdi. Bu nedenle Paris Sineması’nın bizim Çiçek Sineması’ndan önce semtimizi şenlendirdiğini düşünüyorum. Ancak bu kadarla bitmiyor, Çiçek’ten önce Çınardibi sineması varmış dedik ya, ondan önce de aynı yerde Çınardibi Buket Park Sineması vardır, on dört yıl sonra bu sinemanın ‘42’de sekiz yüz sandalyesi ve sırasıyla kirâya çıkarıldığını eski gazetelerde bulacaktım. Burayı kirâlayan kişi muhtemelen sinemanın ismini Çınardibi olarak kısaltmıştı.

Çınardibi Aile Bahçesi de Bolbedros’taydı, ondan önce mesire mahalline Çınardibi Buket Park ismiyle Buket Lokantası’nın yazlık şubesinin 13 Temmuz 1940 günü açıldığı biliniyor. Semtin yaşlıları Çınardibi Buket Park’ın Cumhuriyet gazetesine verdiği ilânındakı, “Avrupa’da bile emsâline tesâdüf edilmeyen bu harikulâde bahçeyi bir defa ziyâret etmek cennete gitmekle müsâvidir” spotunu hâlâ unutmamışlardı. Daha geriye mi gidelim, sizi kıracak değilim ya, gidelim, Pazarları Kadıköyü’nün ve Üsküdar’ın gayr-i müslimlerinin mesiresi olduğu günlere. Sahi, Sermet Muhtar üstâdımız nasıl da renkli anlatmıştı oradaki şamatayı değil mi, artık onun üstüne benim kem küm etmem ayıp kaçar, sadece kalemimi üstâdın bolâhenk üslûbunun önünde saygıyla bırakabilirim. Efendim, Bolbedros mesiresini merâk eden, Sermet Muhtar’dan okusun.

İSKELE SOKAK’TAN BAKINCA

Yoruldunuz mu, haklısınız, bu defa epeyce gittik, Caddebostanı’nı sonraya bırakalım diyeceğim de, İskele Sokak’ın başında durup baktığınızda deniz kenârında göreceğiniz iki köşkü soracağınızı tahmîn ediyorum. Kadıköyü yönüne doğru baştaki Ragıp Paşa’nın, onun yanındaki de Tevhide Hanım’ın köşkleridir. Tevhide Hanım dediğimiz de Ragıp Paşa’nın kerimesidir. Hasan Tosun Bey ile dünya evine girerken, Ragıp Paşa’nın 1906 yılında kerimesine hediye olarak bu üç katlı köşkü yaptırdığı söylenir. Maalesef Tevhide Hanım gencecik yaşta taşlı köye taşınıyor, köşk de Ragıp Paşa’nın ‘20 yılında mide kanserinden vefât etmesine kadar ailede kalıyor. Ragıp Paşa’dan sonra köşkün mülkiyeti sürekli el değiştiriyor, bildiğim kadarıyla önce İbrahim Ali Bey diye birinin oluyor, ondan sonra da mülkiyeti ‘36’da Yusuf Ziya Demiriz’e geçiyor. Ben köşkü M. Sait Çiftçi’deyken biliyorum. Yusuf Ziya Demiriz ile M. Sait Çiftçi arasında birileri daha var mı, işte onu tapu kayıtlarından araştırmak gerekiyor. ‘50’li yıllarda Tevhide Hanım’ın köşkündeki müştemelâtın meşhûr ailelere yazlık olarak kirâlandığı ise artık herkesin dilinde, onların arasına Vehbi Koç ve Abidin Dino ailelerini de yazabilirsiniz.

Güzin Dino anılarında Tevhide Hanım’ın köşkünü Tosun Bey’e yazacak, köşkü de Çiftehavuzlar’a taşıyacaktır. İkisi de doğru değildir, birincisi için Ragıp Paşa’nın verâset davasına bakın, ikincisi için de köşkün Caddebostanı’nda olduğunu bilin. Caddebostanı’ndan sonra Göztepe, oradan sonra da Çiftehavuzlar gelir. Nâzım Hikmet’in on üç yıllık mahkûmiyetten sonra 15 Temmuz 1950 günü tahliye edilip, bir akşam sayfiyedeki Güzin-Abidin Dino çiftine misâfir olması edebiyat tarihimiz açısından elbette önemlidir. Nâzım’ın Tevhide Hanım’ın köşkünün bahçesine polis tarassutunda geldiği muhakkaksa da, bahçede çekildiği düşünülen kedili fotoğrafının kimin makinesinden çıktığı daha yeni yeni tartışmalı hâle gelmiştir.

BEYAZ PERDEDE BİR ALFA ROMEO

Günlerden 10 Nisan ise, benden bu kadar, çünkü Atlantik’in önünde annemle buluşacağız. Niyetimiz 14.15 matinesinde “Hayat Bağları” filmini seyretmekti. Şâyet Atlantik’te yer bulamazsak da Kızıltıprok’taki Kent’in 16.30 matinesinde “Fezada Kaybolanlar” vardı. Allahtan “Hayat Bağları” için son sıranın ortasındaki son üç koltuğu yakaladık, Atlantik’in kırmızı vinleks koltuklarına oturur oturmaz da gong vurdu ve kırmızı kadife perdeler ağır ağır açılıp bütün seyirciler ‘59 model yıllı bir Alfa Romeo Giuliette Sprint’e bindi. Önümüzdeki hafta Kızıltoprak’taki Kent’te “Bahar Yağmuru Gibi” filmini seyredeceğimiz kesindi de, ben “Fezada Kaybolanlar” filmini asla kaçırmak istemiyordum. Ertesi gün Pazardı, bu yüzden bir de oraya 12.00 matinesine gitmeme izin kopardım.

Nisan ayında seyrettiğim filmler arasında “Kodin” filmini unutmam mümkün değidir, Panait Istrati’nin romanını babamın kitaplığından daha yeni okumuştum, sanırım Varlık Yayınları’ndan ‘46 baskısıydı, filmi romandan fazla sevdiğim ise muhakkaktı. Aradan bunca yıl geçmesine rağmen Kodin rolündeki Aleksandru Virgil Platon isimli aktörü anımsıyorum.

MÜNİR NURETTİN, ÖMRÜNÜN SON FASLINDA

Uğur Apartmanı’ndaki dairemize postacı hemen her gün bir iki kitap gertirmesine rağmen yine de her gün Arif Damar’ın Yeryüzü Kitabevi’ndeki raflarına ve Milliyet gazetesinin “Yayın İlânları” sayfasına bakıyordum. Örneğin, Baskan Yayınları’ndan Antoine Reboul’un “Ölüm Seferi”, Eric Matras’ın “Karaib Denizi Casusları” ve Gilles Perrault’nun “En Uzun Gün’ün Sırrı” romanlarını Milliyet sayesinde bulmuştum. Akba Yayınevi’nden E. S. Gardner’dan ne çıktıysa da Milliyet’ten öğreniyordum. Aa, bakın, az kalsın Sander Yayınları’ndan “Modern Futbol” kitabını unutuyordum. Gardner’ın “Serseri Bâkire” ve “Kurnaz Kadın” romanlarını Kadıköyü’ndeki Gençlik Kitabevi’nden almıştım, Gençlik Kitabevi ‘71’de “Muvakkıthâne Caddesi, No. 35” adresindeydi, müşterilerle tek tek ilgilenen Tasula isminde bir Rum kızı vardı ki, sormayın. Ondan sonra da Lüsi’yi anımsıyorum.

Caddebostanı’ndayken şâyet Münir Nurettin’in Segâh makamından sesini duymamışsanız, yuh derim size, oysa üstâdımız orada vaktiyle Ayten’in Gazinosu’nda çok sahne almıştı. “Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç / Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç / Cihâna bir daha gelmek hayâl edilse bile / Avunmak istemeyiz böyle bir teselli ile”. Münir Nurettin’i ‘80 sonlarında ve ‘81 başlarında hemen her gün oğlu Timur Selçuk’un yanında, Suâdiye’den Caddebostanı’na doğru yürürlerken görecektim, bülbülleştirdiği gibi artık ömrünün son faslındaydı, yorgun adımlarındaysa, nedendir bilmem, sanki bir edâ-yı i’tizâr hissederdim...

YORUMLAR
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.