Back To Top
Kasım Süleymani’nin ardından…

Kasım Süleymani’nin ardından…

 - Son Güncelleme: 05.01.2020 Pazar 10:34
- A +

Kasım Süleymani, geniş anlamıyla Ortadoğu coğrafyasının, bizim de tarafı olduğumuz sorunların önemli aktörlerinden biriydi. Cuma sabahı Bağdat havaalanının hemen dışında bir ABD insansız hava aracı tarafından hedef alınmasaydı muhtemelen ülkesinin cumhurbaşkanlığına aday olacaktı. İran’daki popülaritesi, dünya siyasetindeki dalgalanmalar ve dini liderliğin kendisine atfettiği önem düşünüldüğünde şansı da vardı.

Ama siyaset için görünmezliğinden, bilinmezliğinden fedakarlık etmesi onu kolay hedef haline getirdi. Trump Yönetimi Irak’taki askeri varlıklarına ve büyükelçiliklerine karşı yapılan saldırıları gerekçe bilerek Kasım Süleymani’yi yanındakilerle birlikte, oldukça da pervasız bir yöntemle öldürmeyi seçti. Silahlı bir dron füzeleriyle verilen emri gerçekleştirdi. Ancak “infazın” niteliği, infaz edilen kişinin kimliği, infazın gerçekleştiği yer sayısız soruyu, endişeyi, kaygıyı da beraberinde getirdi.

* * *

Amerikalı yorumcular krizin tırmanma olasılığından, çoğu da Trump’ın yeniden seçilme şansının artacağından endişeli. Irak’ın bu operasyonla kaybedildiğinden söz edenler, 1 trilyon doların boşa harcandığından yakınanlar da var. Avrupa’dan gelen tepkilerden Temmuz 2015’de İran ile P5+1 arasında nükleer yakıt üretimini yavaşlatmak, belli bir düzeyde tutmak için varılan mutabakatın tamamen çökeceğinden korktukları anlaşılıyor. Irak egemenliğinin ihlal edildiğini, dahası aşağılandığını düşünüyor, ülkesindeki ABD askeri varlığını tartışıyor.

Taraflara itidal tavsiye eden açıklamalardan anlaşılacağı üzere resmi Türkiye de kaygılı. Sivil ve siyasi Türkiye’de nedeni üzüntüymüş gibi görünen açıklamalar, yorumlar olsa da aslında verilen tepkiler Süleymani’nin kimliğinden çok infazına ilişkin. Ne de olsa söz konusu olan hedef seçerek insan öldürme, hukuki açıdan bakıldığında -tartışmalı olmakla birlikte- bir tür cinayet. Üstelik bu pek de sempati duymadığımız bir ülke tarafından gerçekleştirilen bir “eylem”. 

Yazının odak noktasında hukuk olmadığı için “infaz” konusuna girmiyorum. Fakat bu tür “önlemlerin” uluslararası hukuk açısından da, ABD hukuku açısından da tartışmalı olduğunu vurgulamam gerek. Bazı hukukçuların ve devletlerin böylesi “önleyici müdahaleleri” gayri-meşru kabul ettiğini, bazılarının da meşru-müdafaa sınırları içinde gördüğünü belirtmekte yarar var. İlgilenenler için Nils Melzer’in Oxford Üniversitesi Yayınevi tarafından 2009’da basılan (Targeted Killing in International Law) kitabı önemli bir referans kaynağı olabilir diyerek bu bahsi şimdilik kapatıyorum.

Zaten Kasım Süleymani Türkiye’nin kaybından üzüntü duyacağı, karşı çıkışına hukukta meşruiyet zemini arayacağı biri değil. Suriye’deki katliamlarda katkısının olmadığını söylemek en iyi niyetli yorumcular için dahi imkansız. Irak, Lübnan ve bölgenin daha pek çok ülkesinde kurduğu ve kurguladığı örgütler ağının Türkiye’nin çıkarlarına ve güvenlik gereksinimlerine hizmet ettiğini ya da edebileceğini düşünmek zor. Biraz geçmişi tararsak PKK’yı kullanmak ve yönlendirmek amacıyla teşebbüslerde bulunduğunu da görüyoruz.

Kaldı ki uluslararası hukukun, Cenevre Sözleşmelerinin, jus ad bellum ve jus in bello normlarının ihlali ötesinde kaygılı olmak için çok daha ciddi ve acil nedenlerimiz var. Her şeyden önce böylesi bir infaza İran sessiz kalamayacağı (ve kalmayacağını da açıkladığı) için sorunun tırmanma, bölgesel bir savaşa dönüşme riski yüksek. ABD en yetkili temsilcileri vasıtasıyla savaş istemiyoruz dese, amaçlarının caydırıcılık ve cezalandırma olduğunu ima etse de, İran’ın vereceği tepkilerin tırmanmaya yol açmaması imkansıza yakın.

Ayrıca Amerika’nın savaş istemediği de ispata muhtaç. Unutmayalım ki seçim yılındayız ve Başkan Trump’ın başı azil süreciyle dertte. Hedef aldıkları insan da herhangi biri değil. Chris Murphy gibi Amerikalı Senatörler bile bunun bir savaş ilanı anlamına geldiğini, ABD’nin Süleymani’yi öldürmesinin İran’ın ABD Savunma Bakanı’nı öldürmesine eşdeğer olduğunu söylüyor.

İran cevabı nerede ve ne şekilde verirse versin ya da hatta vermesin, bu krizin sonuçlarından bir şekilde etkilenmemiz kaçınılmaz görünüyor. Nihayetinde bölgenin parçası, İran’ın komşusu ve NATO’nun üyesiyiz. En iyi ihtimalle sadece petrol ve gaz fiyatlarındaki artıştan zarar görürüz. En kötü olasılıkla da istemediğimiz bir savaşın içine sürükleniriz. Ama her şart altında doğacak bölgesel istikrarsızlıktan mağdur oluruz.

* * *

Bu yüzden Türkiye’nin statükoyu korumaya önem vermesinde yarar var. Bana kalırsa Ankara elinden geldiğince ABD-İran gerginliğinin dışında kalmaya özen göstermeli, gelişmeleri yakından takip etmeye, arabuluculuk rolü oynamaya çalışmalı. Irak’ın parçalanma olasılığını, Kürt bölgesinin ABD’ye yakınlaşma potansiyelini, Suriye’de kalıcı olmak adına PYD’ye verilen desteğin arttırılması ihtimalini, İran’ın çok yakında nükleer silah sahibi olabileceği gerçeğini dikkate almalı.

Yine de her krizin olduğu gibi bu krizin de külfetler kadar fırsatlar yaratabileceğini göz ardı etmemek gerek. ABD-İran gerilimi Türkiye’nin Amerika’nın stratejik aklındaki coğrafi değerini arttırabilir, İncirlik ve Kürecik üslerinin önemini daha fazla idrak etmelerini sağlayabilir. Yönetimin ve Senato’nun Türkiye’nin çıkar ve beklentilerine karşı hassasiyet göstermesine yardımcı olabilir. Benzeri bölgenin diğer ülkeleri için de geçerli olabilir. Bazılarıyla diplomatik ve siyasi ilişkilerin normalleşmesine yol açabilir…

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
KARAR OKURU 06 Ocak 2020 10:34
Yiğit iran halkının başı sağolsun.
turgut ertav 05 Ocak 2020 21:33
Katil Süleymani yi şehit diyen ve İranı taziye edenler utanmalıdır.Tabi yüzleri kösele değilse...
Bedr 05 Ocak 2020 18:29
Süleymani için hiç üzülmüyorum, Iranda birçok Kürt ailesinin kanına girdi.
musto 05 Ocak 2020 18:04
Amerika haydut bir devlet korkunç bir silah üretme kapasitesi ve bunun denenmesi tüketilmesi gerekiyor 20 yıllık hedefler koyup bunu uyguluyor.90 Yıllarda başlayan orta doğu hedeflerine ulaşamamış gözüküyor,karşı çıkacak bir güç yok.Tek güvence kendi kamuoyu,protestolar başladı inşallah devamı gelir.
KARAR OKURU 05 Ocak 2020 11:08
Bu arada Trablus yakınlarında Türkiye'ye ait bir dron düşürüldü dün. Ama memlekette pek haber değeri olmadı.
Karar Okuru 05 Ocak 2020 11:01
Trump bugün yine esti gürledi ve trilyon dolarlık askeri gücü hatırlattı. Bu iş iki sokak serserisinin dalaşına döndü mafya filmlerindeki gibi. bu işten İran’da ABD’de zarar görür ama tabiatı ile Ağır bedeli İran halkı öder. Unutmamak gerek ABD eski rakibi Sovyetler dahil çok sayıda ülkenin dağılmasında rol oynadı!
mert 05 Ocak 2020 01:46
iranda halk aylardır yönetime karşı ayaklanmıştı 1500 den fazla insan öldü.iran yönetimi ilk defa köşeye sıkıştı halk isyan bayrağı açmıştı. keza ırakta da halk yönetime karşı ayaklandı şii halk şii yönetime karşı ayaklanmıştı ırak yönetimide zor günler geçirmeye başlamıştı ki abd iran ve ırak yönetiminin imdadına yetişti iran ve ırak yönetimini ipten aldı.bakmayın böyle abdye efelenmelerine.iran ve ırak yönetimi kasımiyi feda ederek halkın öfkesini kendilerinden abd ye çevirdiler. bakmayın intikam yemini etmelerine.yönetim bir iki ufak eylem yapıp halkın gazını alcak.
Karar Okuru 05 Ocak 2020 11:04
3
Süleymani gibi isimler hem Irak’ta hem de İran’da yönetime karşı hareketlerin bastırılması için keskin nişancılar bile kullanarak çalıştılar.
KARAR OKURU 05 Ocak 2020 00:57
Halep şehrinin katili,hem şehri yok etti,hem insanlarını.Oysa Halep İslami kıssalarda bile adından söz edilen bir şehir.Belki ölümüyle İdlib şehri bu zalimin elinden kurtulmuş olur.İran yanlış yerden ilerliyor.Duvara toslaması mutlak idi.Petrolü ve doğal gazı bile işe yaramaz hale geldi.Böyle on yıl sürsün parçalanması da mutlaktır.Oysa bu rejimin kurucusu Humeyni Türkiye ye dost idi.Ben bugün onun yolundan bile bu rejimin gittiğine inanmıyorum.
KARAR OKURU 05 Ocak 2020 11:51
5
Dünyanın dört bir tarafından gelen Işid zihniyetli psikopatlar o şehri alırken yok olmamış mıydı? Kanlı bir satrançta Işid hamlesini yaptı, Suriye de karşı hamlesini. Bir tarafın hamlesini görmeyip de sadece diğer tarafı suçlamak ne kadar adil. Herkes Suriye üzerine oyun kurdu, İran da kurdu. İran suçlu da biz suçsuz muyuz?
KARAR OKURU 05 Ocak 2020 14:02
3
Kendinden başkalarını İslam'dan sayamıyorsun, KO 00:47.
KARAR OKURU 05 Ocak 2020 19:46
1
Suriye de işit hiç bir zaman Halep in sahibi olmadı.Halep te,yalnızca Halep te yaşayan halkla savaşıldı.Bunun adına savaş bile denilemez.Çünkü,kadim bir şehrin tarihi yok edildi.tüm evler moloz yığınına döndürüldü.Bu molozların temizlenmesi için bile Yüz milyon dolarlar gerekiyor.Tarih asla,İran'ın mezhep ci yaklaşımını affetmiyecektir.
KARAR OKURU 05 Ocak 2020 00:20
Ne kadar fırsatçı bir yazı olmuş
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN