Bilim dünyasını onlarca yıldır büyüleyen ve dünyanın en yaşlı buzdağlarından biri olan A23a'nın hikayesi çarpıcı bir sonla noktalanıyor. Bir zamanlar yaklaşık 4.000 kilometrekarelik yüzölçümüyle pek çok şehirden büyük devasa bir büyüklüğe sahip olan bu doğa harikası, artık son günlerini yaşıyor. İngiltere'nin başkenti Londra'nın iki katından fazla bir alanı kaplayan ve dünyanın en büyük buzdağı unvanını uzun süre elinde tutan A23a, son bir yıl içinde akıl almaz bir hızla parçalanarak eridi. Antarktika'nın dondurucu sularından çok uzakta, giderek ısınan okyanus akıntılarına teslim olan dev kütlenin sadece birkaç haftalık ömrü kaldığı tahmin ediliyor.
İSTANBUL İLE BURSA ARASINI KAPLAYACAK BOYUTTAYDI
A23a'nın doğuşu, Çernobil nükleer felaketinin yaşandığı 1986 yılına kadar uzanıyor. O yıl, Antarktika kıtasından Weddell Denizi'ne uzanan devasa Filchner Buz Sahanlığı'ndan kopan bu dev kütle, kısa süre sonra denizin çamurlu zeminine saplanarak tam 30 yıldan fazla bir süre hareketsiz kaldı. 2020 yılına gelindiğinde ise uydu takipleri buzdağının yeniden hareket etmeye başladığını gösterdi. Bilim insanları, bu devasa kütlenin erime sürecindeki boyut değişimlerini şu çarpıcı verilerle özetliyor:
Başlangıç boyutu: Yaklaşık 4.000 kilometrekare (Rize ili büyüklüğünde).
Geçmişteki uzunluğu: Neredeyse İstanbul ile Bursa arasındaki deniz mesafesini tamamen kaplayacak devasa bir hat.
Güncel durumu: İstanbul Boğazı'nın uzunluğunun yarısına bile ulaşamayacak kadar ufalarak parçalandı.
Mart ayı tahmini yüzölçümü: Sadece 180 kilometrekareye kadar geriledi.
OKYANUS AKINTILARI VE HİDROÇATLAMA SÜRECİ SONUNU GETİRDİ
BBC'de yer alan bilgilere göre; buzdağının Güney Atlantik Okyanusu'ndaki yolculuğu, sürprizlerle dolu bir televizyon dizisini andırıyor. Ağustos ve eylül aylarında okyanus tabanındaki bir yükseltinin üzerinde dönen bir su sütununa kapılan A23a, haftalarca kendi etrafında fırıldak gibi döndü. Bu mekanik kuvvetler, zaten sıcak sularla zayıflamış olan dev kütleyi adeta parçalara ayırdı. Kopan devasa parçalara A23g, A23h ve A23i gibi yeni isimler verildi. Güney Yarımküre'nin yaz aylarında hem alttan ısınan deniz suyu hem de üstten vuran sıcak hava, buzdağının yüzeyinde parlak mavi renkte, metrelerce derinliğinde dev erime havuzları oluşturdu. "Hidroçatlama" adı verilen bu süreçte, çatlaklara dolan ağır sular buzdağını içeriden patlatarak ölümcül darbeler indirdi.
BİLİM İNSANLARI İÇİN YÜZEN BİR DOĞAL LABORATUVAR
Buzdağlarının eninde sonunda erimesi doğal bir döngü olsa da, A23a'nın yok oluş süreci bilim dünyası için paha biçilemez veriler sunuyor. Küresel iklim değişikliği nedeniyle Antarktika'nın buz kaybetme hızı, yerine yenisinin eklenme hızını çoktan aşmış durumda. Woods Hole Oşinografi Enstitüsü ve British Antarctic Survey araştırmacıları, bu dev buzdağını "yüzen doğal bir laboratuvar" olarak tanımlıyor. Büyük buz kütlelerinin sıcak sularda nasıl davrandığını milimetrik olarak izleyen uzmanlar, bu verileri Antarktika'daki devasa buz sahanlıklarının gelecekteki çöküş senaryolarını haritalandırmak ve deniz seviyesindeki yükselişleri tahmin etmek için kullanıyor.
EKVATOR'A TÜRKİYE'NİN GÜNEY SAHİLLERİNDEN DAHA YAKIN
Sürekli olarak küçülen ve hafifleyen A23a, şubat ayındaki 11 günlük süreçte Güney Atlantik boyunca saatte 2,7 kilometre hızla 700 kilometreden fazla yol katetti. Bu hızlı sürüklenme, buzdağını yüzey sıcaklığı 10 santigrat dereceye yaklaşan ölümcül sularla buluşturdu. Şu anda Ekvator'a olan mesafesi, Kuzey Yarımküre'deki pek çok Avrupa ülkesinden, hatta Türkiye'nin bazı bölgelerinden bile daha yakın bir sıcaklık kuşağına denk düşüyor. Uydu görüntüleri, son haftalarda okyanus akıntılarıyla saat yönünde dönerek "son dansını" yapan buzdağında ani parçalanmaların başladığını kanıtlıyor. Sulara karışan bir avuç buz parçası, dünyanın en görkemli coğrafi olaylarından birinin sessiz sedasız tarihe karışmasına tanıklık ediyor.
