ABD ve İsrail 8 ay sonra yeniden İran’a saldırdı. Trump, Netanyahu ile gerçekleştirdikleri ortak saldırıda Hamaney’in öldürüldüğünü “Diplomatik çözüm yolu açıldı. Dünya için harika bir gün” mesajıyla duyurdu. Tahran da bu bilgiyi doğrulayarak ülkede 40 günlük yas ilan etti. Hamaney’in kızı, damadı ve torunlarının da hayatını kaybettiği bildirildi. Savaşın ikinci gününde de karşılıklı misillemeler şiddetlendi. İran Katar, Kuveyt, BAE başta olmak üzere 14 hedefi vururken, İsrail Tahran’a füze yağdırdı.
TRUMP’TAN GÖSTERMELİK BARIŞ ÇABASI
srail devlet televizyonu, İran ile yürütülen müzakerelerin, planlanan askeri operasyona hazırlık amacıyla bir “aldatma ve zaman kazanma” taktiği olduğunu öne sürdü. Reuters ise ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırı stratejisini Hamaney’in üst düzey yardımcılarıyla yaptığı görüşme takvimi üzerine kurduğunu açıkladı. CIA bölgedeki casus ağıyla aylardır yakın takibe aldığı Hamaney’in toplantı yerini İsrail’e iletti. İsrail ve ABD’ye ait hava ve deniz unsurları eş zamanlı operasyonu başlattı.
İNSANLIK DİKEN ÜSTÜNDE
Dini lider Ali Hamaney’in öldürülmesi, sadece Orta Doğu’yu değil tüm insanlığı tarihi bir çatışmanın eşiğine getirdi. İsrail ve İran karşılıklı saldırılarını artırırken, yangın Körfez ülkeleri ve Irak’ı sardı. ‘48 lideri öldürdük’ diyen Trump, İran tarafının görüşme talebini kabul ettiğini söyledi.
İsrail ve ABD’nin cumartesi günü herhangi bir provokasyon olmadan İran’a başlattığı saldırılar sadece Orta Doğu’yu değil tüm insanlığı tarihi bir felakete sürüklüyor. ABD ve İsrail’in ortak operasyonunda İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in Tahran’daki ofisinde öldürülmesinin ardından İsrail ordusu başkentin “kalbindeki hedefleri” vurmaya devam etti. Hamaney’in ölüm haberinin doğrulanmasıyla şok olan İranlılar dün sabah saatlerinde Tahran’da yeni patlamalarla sarsıldı. İsrail, balistik füze stokları, fırlatma rampaları ve hava savunma sistemlerinin hedef alındığını açıkladı. İran Kızılayı’na göre 28 Şubat’ta başlayan saldırılarda ülke genelinde 200’den fazla kişi hayatını kaybetti. İran devlet medyası, Körfez ülkeleri ve Kuzey Irak’taki ABD üslerinin vurulduğunu duyurdu. Riyad, Doha, Manama ve Dubai’de patlama sesleri duyuldu; Umman’da bir limanın bombalandığı bildirildi. Dubai’de Cebel Ali Limanı ve kıyı şeridi üzerinde dumanlar yükseldi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Hamaney’in öldürülmesini “Müslümanlara savaş ilanı” olarak nitelendirerek intikamın “meşru hak ve görev” olduğunu söyledi. İran yönetimi, savaş koşullarına rağmen devlet mekanizmasının kesintisiz işleyeceğini duyurdu. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ı daha sert bir saldırıdan kaçınması konusunda uyardı: “Eğer şimdiye kadarki en sert saldırıyı yaparlarsa, daha önce hiç görülmemiş bir güçle karşılık vereceğiz.” Trump akşam saatlerinde “İran’ın yeni liderleri konuşmak istiyor. Kabul ettim” açıklamasında bulundu. ABD saldırılarında 48 İranlı liderin öldüğünü iddia etti. Öte yandan İran Dışişleri Bakanı Arakçi, Ummanlı mevkidaşı ile yaptığı telefon görüşmesinde bölgedeki gerilimi azaltmak için her türlü çabaya açık olduklarını söyledi. İran ABD ve İsrail’e karşı “tarihin en yıkıcı saldırısını” başlatma tehdidinde bulundu. Trump, misilleme halinde “daha önce görülmemiş güç” kullanılacağını söyledi. İran Devrim Muhafızları ABD üsleri ve İsrail’e yönelik “tarihin en yıkıcı taarruzunun” başlayacağını ilan etti. İran’da geçiş süreci tartışmaları başlarken, yetkililer “istikrar” mesajı veriyor. Buna karşılık Trump, Hamaney’in ölümünün ardından yönetimi devralabilecek “iyi adaylar” bulunduğunu iddia ederken konuya dair ayrıntı vermedi.
ÜLKENİN ONLARCA YILINA DAMGA VURAN DİNİ LİDER: BİR GECEDE ‘AYETULLAH’ YAPILDI
Ali Hamaney, 1939’da İran’ın kutsal şehirlerinden Meşhed’de doğdu. Meşhed’deki medreselerde eğitim gördükten sonra Şii ilahiyatının merkezi olan Kum’a taşındı. Gelecekte hayatını şekillendirecek olan Ayetullah Ruhullah Humeyni ile de Kum’da tanıştı. 1960’ların başında Hamaney, Humeyni’nin İran’da Şah Muhammed Rıza Pehlevi’ye karşı yürüttüğü muhalefet hareketine katıldı.
16 Ocak 1979’da Şah devrilerek İran’ı terk etti. Hamaney devrimci yönetim içinde hızla yükseldi çünkü hem Humeyni’ye sadıktı hem de disiplinli. 30 Ağustos 1981’de Cumhurbaşkanı Muhammed Ali Recai suikast sonucu öldürüldü. 1981-1989 yılları arasında İran Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı Hamaney. Devrim Muhafızları, yargı ve muhafazakar dini çevrelerle kurduğu bağlar, Hamaney’in ileride gücünü pekiştirmesinde belirleyici oldu. Humeyni, 3 Haziran 1989’da öldü. Hamaney başta bu görev için doğal aday değildi. Zira hem İran’da en yüksek dini rütbeye sahip kişi değildi, hem de birçok üst düzey ayetullah kadar dini otoritesi yoktu. Ancak İran Anayasası bir gecede değiştirildi, dini lider olmanın şartı “İslami ilimlerde yeterlilik” oldu. Hamaney de ayetullah konumuna yükseltildi. Hamaney liderliği boyunca İran’ın siyasi kimliğini, güvenlik kurumlarını ve dış politikasını şekillendirdi.
GEÇİCİ LİDER ALİ RIZA ARAFİ OLDU
İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybetmesinin ardından anayasal sürece göre oluşturulan üç üyeli geçici liderlik konseyine, Anayasayı Koruyucular Konseyi ve Uzmanlar Meclisi üyesi din adamı Ayetullah Ali Rıza Arafi hukukçu üye olarak seçildi. İran devlet televizyonunun aktardığına göre, Devletin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi Muhsin Dehnevi, Arafi’nin, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Yargı Erki Başkanı Gulamhüseyn Muhsini Ejei’nin yer aldığı geçici liderlik konseyine dahil edildiğini duyurdu. Buna göre, yeni lider seçilene kadar Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Ejei ve Ayetullah Arafi, Veliyy-i Fakih makamının görevlerini geçici olarak birlikte yürütecek. İran’ın önde gelen din adamlarından Arafi, Anayasayı Koruyucular Konseyi ve Uzmanlar Meclisi üyeliğini sürdürüyor. İran anayasasına göre ülkenin dini lideri öldükten sonra yeni lider seçilene kadar yönetimi üç kişiden oluşan bir konsey devralıyor. Bu konsey Cumhurbaşkanı, Yargıtay Başkanı ve Muhafız Konseyinden bir din adamından oluşuyor. Ülkenin Hamaney’den sonraki yeni ruhani liderini ise 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi belirleyecek.
HAMANEY’İN SIRDAŞIYDI
Altmış altı yaşındaki Arafi 2019 yılında Hamaney tarafından Muhafız Konseyi’ne atanmıştı. Saldırılarda öldürülen bir başka üst düzey isim İran Devrim Muhafızları Ordusu komutanı General Muhammed Pakpur’un yerine yeni başkomutan olarak Ahmad Vahidi atandı. Hamaney’in yerine adı geçen adaylar arasında oğlu Mücteba var. Ali Rıza Arafi de adaylar arasında. Diğer adaylar arasında Uzmanlar Meclisi üyesi Muhammed Mehdi Mirbagheri, İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Humeyni’nin torunu ve Haşim Hüseyni Buşehri gibi isimler de bulunuyor.
